Theo tác giả Trương Thị Mai Hồng- Bệnh viện Nhi Trung ương, có nhiều yếu tố dẫn đến trẻ dễ mắc nhiễm khuẩn, trong đó thiếu các vi chất đặc biệt là kẽm làm cho tình trạng bệnh nặng hơn.
Kẽm đóng vai trò quan trọng việc kiểm soát và phòng ngừa các bệnh nhiễm trùng, là yếu tố ảnh hưởng đến hệ miễn dịch của cơ thể. Kẽm hiện hiện trong hơn 100 loại enzym riêng biệt, có vai trò như một ion cấu trúc quan trọng trong các yếu tố phiên mã. Khi thiếu kẽm sẽ làm suy yếu chức năng miễn dịch, dẫn đến tăng tỷ lệ mắc bệnh do nhiễm trùng, chậm phát triển, thiểu năng, suy dinh dưỡng và rối loạn nhận thức.
Từ tháng 11/2014 đến tháng 8/2015, tác giả Trương Thị Mai Hồng tiến hàng nghiên cứu báo cáo đề tài “Nồng độ kẽm huyết thanh và một số yếu tố ảnh hưởng bệnh nhân nhiễm khuẩn nặng”. Đối tượng nghiên cứu là các bệnh nhi từ 2 tháng tuổi đến 5 tuổi; tại khoa cấp cứu chống độc Bệnh viện Nhi Trung ương; được chẩn đoán mắc tình trạng nhiễm khuẩn nặng bao gồm tình trạng nhiễm khuẩn trên lâm sàng và hội chứng đáp ứng viêm hệ thống. Đối tượng nghiên cứu có một trong các tiêu chuẩn: nhiễm khuẩn gây tụt huyết áp; tăng Lactate máu; thiểu niệu (nước tiểu 0,5 ml/kg/giờ); tổn thương phổi cấp P/F nhỏ hơn 250 nếu không có viêm phổi; P/F nhỏ hơn 200 nếu có viêm phổi kèm theo; Creatinin lớn hơn 2,0 mg/dL; Bilirubin lớn hơn 2 mg/dL; tiểu cầu nhỏ hơn 100.000 µl/L.
Theo phân tích của tác giả nghiên cứu, có 41 trẻ có độ tuổi từ 2 tháng đến 5 năm được chẩn đoán nhiễm khuẫn nặng vào viện tham gia nghiên cứu. Trong đó có 97,6% số đối tượng nghiên cứu có tình trạng thiếu kẽm; ở mức độ nhẹ là 9,8%; mức độ vừa là 19,5%; mức độ thiếu nặng là 68,3%. Có nhiều nghiên cứu cho thấy nồng độ kẽm huyết thanh ở những bệnh nhân bị viêm phổi giảm rõ rệt, có ý nghĩa thống kê; đặc biệt đối với những trường hợp trẻ bị giảm kẽm mức độ nặng đều bị viêm phổi rất nặng. Việc thiếu kẽm cấp tính làm tăng đáng kể tình trạng nhiễm trùng, tổn thương cơ quan làm tỷ lệ tử vong tăng cao hơn. Điều này gợi ý việc điều trị nhiễm khuẩn cần bổ sung thêm kẽm để tăng hiệu quả điều trị.
Phân tích các yếu tố ảnh hưởng, BS.Mai Hồng cho rằng nồng độ kẽm huyết thanh của nhóm không suy dinh dưỡng cao hơn so với nhóm suy dinh dưỡng. Trẻ không bị suy dinh dưỡng là 39/41 bệnh nhân với nồng độ kẽm huyết thanh là 4,91 cao hơn so với nhóm trẻ suy dinh dưỡng có nồng độ huyết thanh là 3,15; tuy nhiên p>0,05. Các nghiên cứu khác cho thấy kẽm tác động đến hơn 300 enzym (men) của cơ thể, trong đó có nhiều enzym đóng vai trò quan trọng trong quá trình tổng hợp protein, nên có tác động rất lớn đến các quá trình sinh trưởng và phát triển của cơ thể.
BS.Mai Hồng cho biết, trong các nghiên cứu có các đối tượng nghiên cứu nhiễm trùng nặng, có tiền sử viêm phổi 64,5%; tiêu chảy cấp thường 100% giảm kẽm nặng. Tình trạng tiêu chảy cấp làm giảm nồng độ kẽm huyết thanh là do kẽm tham gia vào việc duy trì sự toàn vẹn của tế bào và biểu mô thông qua sự thúc đẩy phát triển của tế bào, bảo vệ tế bào chống lại sự phá hủy của các gốc tự do trong những phản ứng viêm, Trong những trường hợp tiêu chảy, bổ sung đầy đủ kẽm có thể giúp cho việc duy trì sự toàn vẹn của niêm mạc ruột từ đó hạn chế hoặc ngăn chặn tình trạng mất nước.
Tác giả nghiên cứu cũng báo cáo các mối quan hệ giữa nồng độ huyết thanh kẽm và thời gian nằm viện của người bệnh. Nồng độ kẽm huyết thanh càng giảm nặng thì thời gian nằm viện càng kéo dài. Một số nghiên cứu khác cũng cho thấy những bệnh nhân bị viêm phổi nặng có nồng độ kẽm huyết thanh giảm nặng thì thời gian nằm viện kéo dài hơn so với những bệnh nhân có nồng độ kẽm huyết thanh giảm vừa hoặc giảm nhẹ.
Những bệnh nhân có tình trạng sốc nhiễm khuẩn lúc vào viện có nồng độ kẽm huyết thanh thấp hơn bệnh nhân không có tình trạng sốc. BS. Mai Hồng lưu ý, kẽm là một vi chất dinh dưỡng thiết yếu có chức năng cải thiện lành vết thương và sửa chữa mô tổn thương. Trong cơ thể con người, để đáp ứng với nhiễm trùng huyết hoặc nội độc tố, kẽm được tăng huy động tham gia vào quá trình trên. Hiện tượng một phản ứng bảo vệ cơ thể để tăng khả dụng sinh học của kẽm cho sự tổng hợp protein; trung hòa các loại oxy phản ứng, ngăn ngừa sự xâm nhập của vi khuẩn.
Trong sốc nhiễm khuẫn, kẽm được tăng huy động nhiều hơn để đáp ứng các quá trình trên nên nồng độ kẽm huyết thanh giảm thấp ở những bệnh nhân này. Nhiều nghiên cứu đã cho thấy nồng độ kẽm huyết thanh giảm thấp là một yếu tố tiên lượng tình trạng nặng của bệnh. Trong nghiên cứu của BS.Hồng, có một bệnh nhân tử vong với nồng độ kẽm huyết thanh giảm rất nặng. Tác giả Trương Thị Mai Hồng có kết luận cho nghiên cứu: bệnh nhi nhiễm trùng nặng có nồng độ kẽm huyết thanh giảm so với bệnh nhi nhiễm trùng nhẹ. Các yếu tố ảnh hưởng là tiền sử viêm phổi, tiêu chảy cấp, hội chứng thận hư, cân nặng khi sinh, suy dinh dưỡng, sốc nhiễm khuẩn.
Trong tháng 7,8/2017, Khoa Nhi Bệnh viện Đa khoa tỉnh Khánh Hòa, số lượng bệnh nhi nhập viện tăng 30%; trung bình mỗi ngày có trên 160 bệnh nhân; số bệnh nhân đường hô hấp chiếm 1/3, chủ yếu là bệnh viêm phổi và phần lớn là trẻ dưới 3 tuổi; không chỉ tăng ca bệnh mà các trường hợp bệnh nặng cũng tăng; nhiều ca viêm phổi nặng phải cấp cứu hồi sức tích cực mới qua khỏi. Theo BS.Nguyễn Ngọc Huy- Phó Khoa Nhi, Bệnh viện Đa khoa tỉnh, có thể nguyên nhân do thời tiết nắng nóng, trẻ ra nhiều mồ hôi, sử dụng quạt điện, quạt máy hơi nước, máy lạnh liên tục làm khô niêm mạc đường hô hấp, tác nhân vi khuẩn, vi rút tấn công làm viêm đường hô hấp trên, nếu điều trị không đúng, kịp thời sẽ dẫn đến tổn thương đường hô hấp dưới, gây viêm phổi.
Huy Hoàng