Công tác gây mê hồi sức trong phẫu thuật lấy thai yêu cầu phải đảm bảo an toàn cho mẹ và không ảnh hưởng đến con.
Có nhiều phương pháp vô cảm được ứng dụng trong phẫu thuật lấy thai từ gây mê toàn thân có đặt nội khí quản đến gây tê tủy sống; gây tê ngoài màng cứng hoặc kết hợp gây tê tủy sống và ngoài màng cứng.
Theo TS.Nguyễn Văn Minh- Trưởng khoa Gây mê Hồi sức Bệnh viện Đại học Y Dược Huế- gây tê tủy sống (GTTS) là kỹ thuật ưu tiên được lựa chọn, chiếm đến 95% các trường hợp phẫu thuật lấy thai. Phương pháp này dễ thực hiện, kỹ thuật đơn giản, nhanh, kết quả đáng tin cậy, dùng ít thuốc nên ảnh hưởng đến mẹ và con ở mức tối thiểu, người mẹ tỉnh táo trong quá trình phẫu thuật nên tham dự vào một quá trình đặc biệt, sự chào đời của trẻ. Tuy nhiên, GTTS cũng có những bất lợi như tụt huyết áp nặng,buồn nôn, nôn, thời gian phong bế hạn chế, nhức đầu sau gây tê. Các bác sĩ gây mê hồi sức cũng phải tính đến cân bằng giữa mức tê đủ để phẫu thuật và tác dụng không mong muốn khi chọn thuốc tê và chọn liều sử dụng cho sản phụ.
TS.Minh cho biết Levobupivacain là một đồng phân S của Bupivacain, là loại thuốc tê mới, có thời gian tác dụng kéo dài, ít tác dụng độc trên tim. Yếu tố quan trọng quyết định sự thành công của gây tê tủy sống là liều thuốc được sử dụng. Từ tháng 8/2015 đến tháng 2/2016, TS.Nguyễn Văn Minh cùng cộng sự Bệnh viện Đại học Y Dược Huế tiến hành nghiên cứu “Hiệu quả gây tê tủy sống của Levobupivacain đẳng trọng kết hợp với Fentanyl trong phẫu thuật lấy thai”. Mục tiêu của nghiên cứu là (1) so sánh tác dụng phong bế cảm giác, vận động và tỷ lệ thành công của các phương pháp gây tê tủy sống bằng Levobupivacain liều 8mg và 9mg kết hợp với 20 mcg Fentanyl trong phẫu thuật lấy thai,(2) khảo sát tác dụng không mong muốn của các phương pháp gây tê đã nêu.
Tiêu chuẩn chọn đối tượng nghiên cứu là những sản phụ tự nguyện tham gia nghiên cứu, có chỉ định mổ lấy thai và áp dụng phương pháp GTTS; phân loại sức khỏe I,II theo phân loại của Hội Gây mê Hoa Kỳ (ASAI và ASAII); tuổi thai đủ tháng, có ngôi thai là ngôi chỏm. Các đối tượng không mời tham gia nghiên cứu khi bị rối loạn đường máu, bị tiền sản giật nặng hoặc sản giật, mắc hội chứng Hellp; bị dọa vỡ hoặc vỡ tử cung; nhau tiền đạo, nhau bong non, nhau cài răng lược, bị bệnh lý tim mạch, có vết mổ cũ ở thành bụng đang trong tình trạng sốc, bị suy thai cấp, bị gù vẹo cột sống lưng hoặc nhiễm trùng vùng lưng.
Theo tác giả nghiên cứu, đối tượng nghiên cứu là 100 sản phụ có chỉ định phẫu thuật lấy thai, chọn ngẫu nhiên chia hai nhóm. Nhóm 1 gồm 50 sản phụ được gây tê bằng Levobupivacain liều 8mg kết hợp với 20 mcg Fentanyl. Nhóm 2, 50 sản phụ được gây tê bằng Levobupivacain liều 9mg kết hợp với 20 mcg Fentanyl. Phương pháp tiến hành, sản phụ đặt ở tư thế nằm nghiêng trái, vị trí chọc kim ở khe liên đốt L2-3; khi dịch não tủy chảy ra tiến hành bơm thuốc theo nhóm trong thời gian 30 giây, sau đó rút kim, dán băng dính vô khuẩn. Đặt sản phụ nằm ngửa, thở oxy qua gọng kính 3 lít/ phút; khi phong bế cảm giác đến khoang tủy T6 bắt đầu rạch da. Sau khi lấy thai, truyền tĩnh mạch chậm 20 đơn vị Ocytocin, dùng kháng sinh đường tĩnh mạch theo phác đồ.
Về đánh giá tác dụng phong bế cảm giác đau theo phương pháp châm kim (pin-prick) cứ 1 phút/ lần trong 15 phút đầu, sau đó 5 phút/ lần cho đến khi kết thúc phẫu thuật. Đánh giá thời gian tiềm tàng ức chế cảm giác đau (onser of analgesia) đến mức T6 và T4; đánh giá mức mất cảm giác theo sơ đồ phân phối cảm giác của ScottD; đánh giá mức độ vô cảm cuộc mổ dựa thang điểm Abouleish với 3 mức tốt, trung bình và kém. Đánh giá tác dụng ức chế vận động theo thang điểm Bromage tại thời điểm 10 phút. TS.Nguyễn Văn Minh cho biết, kết quả nghiên cứu cho thấy Levobupivacain liều 9mg kết hợp với 20mcg Fentanyl hiệu quả hơn so với liều 8mg, thể hiện qua số bệnh nhân khó chịu, đau trong phẫu thuật phải dùng thêm thuốc Ketamin hoặc Fentanyl. TS.Minh lưu ý, khi phải dùng thêm thuốc hoặc chuyển phương pháp có thể làm sản phụ bị trào ngược, ức chế hô hấp. Dùng liều thuốc tê cao sẽ bảo đảm tỷ lệ thành công nhưng bất lợi là tỷ lệ sản phụ tụt huyết áp cao.
Một vấn đề khác là mức độ phong bế cảm giác được đánh giá bằng kim đầu tù tương đương giữa hai nhóm nhưng tỷ lệ bệnh nhân đau trong phẫu thuật khác nhau. Giảm đau được đánh giá là mất cảm giác với kích thích châm kim đầu tù, mất cảm giác khi mất cảm giác sờ. Tăng liều thuốc tê làm tăng mức độ phong bế cảm giác (vô cảm), ít cần dùng thêm thuốc giảm đau nhưng không nhất thiết mức phong bế cảm giác với kim đầu tù lan cao hơn. Trên lâm sàng, dù mức phong bế hay phương pháp đánh giá nào thì trải nghiệm đau của bệnh nhân vẫn là cách đánh giá quan trọng nhất.
TS.Minh kết luận, gây tê tủy sống liều 9mg Levobupivacain có tỷ lệ thành công cao hơn liều 8mg khi kết hợp với 20mcg Fentanyl cho phẫu thuật lấy thai.
Lâm Quyên