Tại Hội nghị Khoa học Y dược miền Trung – Tây nguyên lần thứ X được tổ chức tại thành phố Buôn Mê Thuột tháng 10/2015, Ths Hà Văn Tuấn, Ts Huỳnh Văn Thơ trường Đại học Tây nguyên đã có báo cáo đề tài “Hội chứng hạ huyết áp do nằm ngửa ở cuối thai kỳ”.
Đề tài được nghiên cứu trên hai bệnh nhân mang thai ở cuối thai kỳ, bị hạ huyết áp đột ngột và trầm trọng khi nằm ngửa xảy ra vào đầu năm 2015 tại tỉnh Đắk Lắk.
Trường hợp thứ nhất là thai phụ 24 tuổi, trong quá trình mang thai không phát hiện dấu hiệu gì bất thường lúc vào viện mạch quay 100 nhịp/phút, huyết áp 100/60mmHg, nhịp thở 20 lần/phút, phù nhẹ 2 chân. Tim thai 150 nhịp/phút, chưa có dấu hiệu chuyển dạ thật sự. Các kết quả cận lâm sàng cơ bản trong giới hạn bình thường. Bệnh nhân được theo dõi cardiotocography (CTG) tại phòng chờ sinh, sau khoảng 15 phút ở tư thế nằm ngửa, bệnh nhân có biểu hiện buồn nôn, chóng mặt, vã mồ hôi, thở nhanh nông 35 lần/phút, mạch quay nhanh yếu và huyết áp tụt nghiêm trọng không đo được. Sau khi hội chẩn liên khoa chẩn đoán trụy tim mạch chưa rõ nguyên nhân trên thai con so đủ tháng, bệnh nhân được xử trí bằng dịch truyền và không được chú ý đưa bệnh nhân sang tư thế nằm nghiêng. Sau 55 phút được điều trị bệnh nhân cải thiện được tình trạng mạch, huyết áp, huyết động ổn định, bệnh nhân được mổ lấy thai, mẹ và con ổn định.
Ở trường hợp thứ 2, thai phụ 42 tuổi, thể trạng bình thường, mạch quay 88 lần/phút, huyết áp 100/60 mmHg, nhịp thở 20 lần/phút, không phù, tim thai 155 nhịp/phút, tuổi thai tuần thứ 35, chưa phát hiện dấu hiệu gì bất thường. Bệnh nhân được theo dõi CTG, vài phút đầu tiên khi bệnh nhân nằm ngửa chuẩn bị đo CTG, bệnh nhân có biểu hiện buồn nôn, chóng mặt, vã mồ hôi, thở nhanh 35 lần/phút, mạch quay nhanh yếu, huyết áp 60/40 mmHg. Ngay lập tức bệnh nhân được thay đổi tư thế sang nằm nghiêng trái chỉ sau vài phút bệnh nhân cảm thấy dễ chịu và tình trạng được cải thiện nhanh chóng, mạch quay rõ 100 nhịp/phút, huyết áp 90/60mmHg mà không có thêm bất cứ can thiệp nào. Bệnh nhân được theo dõi thai kỳ thường quy sau đó.
Theo tác giả nghiên cứu, dựa vào các nghiên cứu trên thế giới, nguyên nhân của hạ huyết áp do nằm ngửa ở thai phụ cuối thai kỳ, tử cung mang thai đè vào tĩnh mạch chủ dưới làm cản trở khối lượng tuần hoàn trở về tim. Sự cản trở này có thể làm giảm lưu lượng tuần hoàn trở về tim đến 30%. Cùng với sự cản trở này, áp lực máu ở tĩnh mạch đùi của bệnh nhân sẽ tăng lên. Sự cản trở dòng máu trở về tim do đè ép tĩnh mạch chủ dưới gây hạ huyết áp trầm trọng cũng được nhóm tác giả này thử nghiệm trên chó cái mang thai khi bị làm tắc dòng máu tĩnh mạch chủ dưới.
Theo tác giả nghiên cứu việc giải thoát tình trạng đè ép của tử cung lên tĩnh mạch chủ dưới bằng cách cho bệnh nhân nằm nghiêng hoặc thủ thuật đẩy tử cung sang trái là cần thiết và có yếu tố quyết định để điều trị và phòng tránh hội chứng hạ huyết áp do tư thế nằm ngửa ở thai phụ cuối thai kỳ.
Hội chứng hạ huyết áp do nằm ngửa ở cuối thai kỳ được báo cáo trong y văn lần đầu tiên vào năm 1953 bởi nhóm tác giả Ben K. Howard. Biểu hiện lâm sàng có khi chỉ là những biến động nhẹ về tim mạch nhưng cũng có thể sốc nặng, thậm chí tử vong. Tỷ lệ mắc phải hội chứng này khi thai phụ nằm ngửa vào cuối thai kỳ là 11,2%. Tiêu chuẩn chẩn đoán là huyết áp tâm thu giảm 30mmHg hoặc trị số đo được ≤ 80mmHg. Trong một số trường hợp chèn ép tĩnh mạch chủ dưới và chèn ép động mạch chủ bụng kết hợp. Đã có trường hợp tử vong cả mẹ và thai nhi vì tai biến này không được phát hiện và xử trí kịp thời. Trong IDC.10 (2010) hội chứng này có mã bệnh là 026.5.
Quế Lâm