Tại Hội nghị khoa học Y Dược miền Trung – Tây Nguyên lần thứ X năm 2015 tổ chức tại TP. Buôn Mê Thuột, tác giả Y Niêm Niê cùng cộng sự Viện Vệ sinh dịch tễ Tây Nguyên báo cáo nghiên cứu “Các chỉ số muỗi và kiến thức, thực hành phòng chống vectơ Sốt xuất huyết Dengue (SXHD) của người dân xã Eawer huyện Buôn Đôn, tỉnh Đăk Lăk.
Nghiên cứu được thực hiện vào năm 2014, điều tra 100 nhà, phỏng vấn 246 đối tượng người dân độ tuổi từ 15-60. Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ hiểu biết đúng về tác nhân truyền bệnh SXH của nhóm mù chữ - tiểu học chiếm 92,5%; nhóm trình độ trung học cơ sở đến trên trung học học phổ thông có 91,6%; nhóm trình độ trên trung học phổ thông có 81,8%.
Đối với tỷ lệ hiểu biết đúng nơi muỗi SXH nghỉ, đậu vào quần áo, chăn màn, xó bếp, nhóm nghề nghiệp nông dân chiếm tỷ lệ 71,5%; nhóm các nghề khác như công nhân, buôn bán, nội trợ, học sinh, cán bộ nhân viên chiếm tỷ lệ 80%. Đối với tỷ lệ hiểu biết nơi muỗi đẻ trứng vào các dụng cụ chứa nước, nhóm dân tộc Kinh (101 người) chiếm 76,5%; người dân tộc thiểu số 92,1% (p<0,05).
Tỷ lệ hiểu biết đúng về thời gian muỗi đốt, nhóm dưới 30 tuổi có tỷ lệ 100%; nhóm 30-39 tuổi có tỷ lệ 79%; nhóm 40-49 tuổi có tỷ lệ là 62,9% và nhóm ≥ 50 tuổi có tỷ lệ 70,3%.
Đối với thực hành nằm màn, dân tộc Kinh có ngủ màn cả ngày lẫn đêm chiếm tỷ lệ 43,1%; nhóm người dân tộc thiểu số có tỷ lệ 78,95% (p<0,01). Về kiểm tra và làm vệ sinh dụng cụ chứa nước có thực hành hàng tuần ở dân tộc Kinh có tỷ lệ 91,6%; nhóm dân tộc thiểu số có tỷ lệ 99,1%.
Đối với thực hành loại bỏ dụng cụ phế thải hàng tuần, nhóm nông dân có tỷ lệ 95,1%; nhóm nghề khác là 93,3%. Về khuyến khích người dân tham gia phòng chống vectơ muỗi SXH, tỷ lệ thực hành ở nhóm người dân tộc Kinh là 96,2%; nhóm dân tộc thiểu số là 92,1%.
Đối với chỉ số muỗi Aedes aegypty, chỉ số mật độ muỗi (DI) là 0,17; chỉ số bọ gậy của muỗi (BI) là 7. Đây là những chỉ số thấp so với mức cảnh báo dịch (DI = 1; BI = 50). Kết quả nghiên cứu cho thấy có 8/100 nhà điều tra có muỗi; số muỗi trung bình từ 1 đến 3 con/nhà. Có 4 nhà có dụng cụ chứa nước có bọ gậy, số bọ gậy trung bình từ 1 – 2 con/nhà. Theo tác giả nghiên cứu, so với những nghiên cứu trước đây trên địa bàn tỉnh, tỷ lệ hiểu biết về bệnh SXH thường rất cao nhưng tỷ lệ thực hành phòng chống vectơ còn thấp.
Các chỉ số vectơ thay đổi tùy thuộc vào mùa mưa nắng và dụng cụ chứa nước tại mỗi địa phương. Ở Tây Nguyên, số mắc bệnh SXH tăng cao từ tháng 4 đến tháng 11 hàng năm; dao động từ 54,8 – 553,38/100.000 dân; số chết từ 0,08 – 1,54/100.000 dân. Năm 2013 dịch SXH bùng phát một số xã, trong đó có xã Eawer, huyện Buôn Đôn với tỷ lệ mắc 2.403/100.000 dân SXHD là một bệnh truyền nhiễm cấp tính gây dịch. Bệnh lưu hành ở vùng khí hậu nhiệt đới và cận nhiệt đới trên toàn thế giới. Tác nhân gây bệnh là vi rút Dengue. Trung gian truyền bệnh là muỗi Aedes aegypti. Hiện nay chưa có thuốc kháng vi rút Dengue; Vắc xin phòng chống bệnh SXH vẫn còn ở giai đoạn thử nghiệm. Do đó cộng đồng, tham gia loại trừ vectơ gây bệnh SXH được coi là hoạt động cơ bản trong phòng chống bệnh SXHD.
Nguyễn Phương