Tại Hội nghị khoa học Y Dược miền Trung – Tây Nguyên lần thứ X được tổ chức tại TP. Buôn Mê Thuột tháng 10/2015, tác giả Trịnh Thị Hồng Hạnh cùng cộng sự Viện Vệ sinh Dịch tễ Tây Nguyên đã báo cáo đề tài nghiên cứu “Xác định tỷ lệ huyết thanh dương tính với kháng thể IgM kháng vi rút Sởi tại Tây Nguyên”.
Nghiên cứu được thực hiện trên 447 bệnh nhân sốt phát ban nghi Sởi từ tháng 01/2013 đến tháng 8/2014. Máu được lấy trên tất cả đối tượng nghiên cứu từ ngày 01 đến ngày 28 của bệnh; người bệnh có biểu hiện sốt, phát ban và kèm theo ít nhất một trong các triệu chứng: ho, chảy nước mũi, viêm kết mạc, nổi hạch (cổ, chẩm, sau tai), sưng đau khớp. Địa điểm lấy mẫu tại bệnh viện của 4 tỉnh Đăk Lăk, Đăk Nông, Kon Tum và Gia Lai. Những trường hợp đã tiêm ngừa vắcxin Sởi trong vòng 6-45 ngày đều bị loại trừ. Đối với mẫu huyết thanh lấy máu tĩnh mạch người bệnh cho vào tube nhựa 5ml, ly tâm 2.500 vòng/10 phút, tách lấy phần huyết thanh cho vào tube có nắp vặn. Tất cả mẫu đều được bảo quản lạnh 4oC sau khi lấy và vận chuyển ngay đến phòng xét nghiệm. Trường hợp chưa tiến hành xét nghiệm mẫu được bảo quản huyết thanh ở nhiệt độ âm 20oC.
Kết quả nghiên cứu cho thấy năm 2013 chỉ thu thập được 18 mẫu huyết thanh và tất cả đều cho kết quả âm tính với kháng thể IgM kháng vi rút Sởi. Đến đầu năm 2014, bệnh nhân nhiễm Sởi ghi nhận được ở tất cả các tháng; tháng 2(62,1%); tháng 3(51,4%); tháng 4 (47,8%); tháng 5 (61,1%), tháng 6 (53,3%); tháng 7 (54,4%). Riêng tháng 1 có 2 trường hợp sốt phát ban được xét nghiệm thì cả hai đều dương tính với kháng thể IgM kháng vi rút Sởi. Đồng thời vào thời điểm tháng 2 này, Bộ Y tế đã có báo cáo dịch Sởi xảy ra ở 24 tỉnh, thành phố; 01 trường hợp tử vong tại Hà Nội và 02 trường hợp tử vong tại tỉnh Yên Bái.
Đối với tỷ lệ biến chứng của Sởi trên các trường hợp dương tính; tổng số 236 bệnh nhân được chẩn đoán xác định Sởi IgM dương tính, biến chứng tiêu chảy chiếm tỷ lệ 11,9%; biến chứng viêm phổi là 9,3%; số ca mắc cả 2 biến chứng viêm phổi và tiêu chảy là 1,7%.
Tỷ lệ mắc Sởi theo lý lịch tiêm vắcxin; đối với nhóm không tiêm vắc xin phòng Sởi tỷ lệ nhiễm Sởi chiếm đến 68,2%; đối với nhóm có lý lịch tiêm chủng không rõ ràng có tỷ lệ 54%; nhóm tiêm phòng một mũi: 13,5%; nhóm tiêm phòng đủ 2 mũi có tỷ lệ nhiễm Sởi thấp nhất là 7,7%. Như vậy có một số trường hợp đã được tiêm phòng vắc xin dự phòng Sởi những vẫn bị mắc Sởi. Có thể các trường hợp này không đáp ứng miễn dịch với vắc xin Sởi, tác giả đã lý giải như vậy và đưa ra kiến nghị cần có nghiên cứu sâu hơn ở các trường hợp này.
Tác giả nghiên cứu cũng khẳng định phần lớn các trường hợp nhiễm Sởi vẫn là trường hợp chưa từng được tiêm vắc xin dự phòng Sởi hoặc có tiền sử tiêm chủng không rõ ràng. Tiêm phòng vắc xin Sởi vẫn là biện pháp tốt nhất để chủ động phòng bệnh Sởi. Thực tế nếu tiêm Sởi mũi 1, hiệu quả bảo vệ đạt từ 80-85%, nếu trẻ tiêm phòng đủ 2 mũi vắc xin Sởi hiệu lực bảo vệ đạt từ 90-95%.
Bệnh Sởi là bệnh có khả năng lây truyền cao nên khi bệnh nhân ho, hắt hơi, nói chuyện, những giọt nước bọt có chứa vi rút Sởi sẽ bắn ra không khí và người tiếp xúc có thể hít phải; 90% những người tiếp xúc với bệnh nhân Sởi sẽ bị lây Sởi nếu cơ thể chưa có miễn dịch đáp ứng.
Tại Việt Nam, chương trình tiêm chủng mở rộng được triển khai từ năm 1985, tiêm vắc xin Sởi lúc 9 tháng tuổi cho trẻ; có một số năm ngành y tế tổ chức các chiến dịch tiêm vắc xin Sởi bổ sung cho trẻ 9 tháng đến 10 tuổi (2002-2003); trẻ từ 1 đến 5 tuổi (2010); vì vậy số mắc và tử vong do bệnh Sởi giảm đáng kể.
Trong những năm gần đây, nhất là năm 2013, tình hình mắc Sởi xuất hiện trở lại nhiều tỉnh thành phố; những tác hại khi dịch Sởi bùng phát quy mô lớn sẽ tác động đến vấn đề kinh tế, xã hội và sức khỏe của người dân; thậm chí các trường học trong vùng dịch phải đóng cửa; bệnh viện sẽ quá tải do số lượng người bệnh sởi tăng cao; thuốc vật tư y tế khan hiếm không đủ để điều trị cho người bệnh; số ca tử vong tăng cao. Chính vì vậy việc vận động truyền thông để các trẻ được tiêm ngừa vắc xin Sởi là một việc làm cần thiết góp phần phòng chống dịch Sởi và tiến tới loại trừ bệnh Sởi vào năm 2017.
Hữu Cao