Tại Hội nghị khoa học Y Dược miền Trung – Tây Nguyên lần thứ lần thứ X được tổ chức tại TP. Buôn Mê Thuột tháng 10/2015, tác giả Lý Thị Thùy Trang, Phạm Công Tiến cùng các cộng sự Viện Vệ sinh Dịch tễ Tây Nguyên đã báo cáo nghiên cứu “Sự phân bố, biến động và độ nhạy cảm với một số hóa chất diệt côn trùng của muỗi Aedes aegypti tại tỉnh Đăk Lăk năm 2013”.
Đây là nghiên cứu ngang mô tả và nghiên cứu thử nghiệm, chọn mẫu chủ định. Kết quả nghiên cứu cho thấy muỗi Aedes aegypti có mặt ở tất cả các điểm điều tra tại tỉnh Đăk Lăk, với mật độ dao động từ 0,03 đến 1,03 con/nhà. Mật độ muỗi trung bình là 0,39 ± 0,33. Nơi cao nhất là 1,03; thấp nhất là 0,03 vào tháng 5. Đối với chỉ số dụng cụ chứa nước có bọ gậy Aedes là 26,04 ± 19,49. Kết quả điều tra định kỳ tại 4 điểm nghiên cứu cho thấy tháng nào cũng có muỗi Aedes aegypti. Chỉ số mật độ muỗi trung bình tại các điểm điều tra dao động từ 0,03 đến 0,75. Chỉ số này cao nhất vào tháng 7 (0,75) sau đó giảm dần vào tháng 10, 11 và tháng 12 (0,11), sự khác biệt này có ý nghĩa thống kê.
Đối với chỉ số nhà có muỗi (BI) tại các điểm điều tra theo tháng từ tháng 3 (2,5) trở đi tăng lên cho đến tháng 8 là 40, sau đó giảm xuống đến tháng 10 còn 26 và tháng 12 là 7,5. Diễn biến của chỉ số BI theo thời gian tại các điểm điều tra cho thấy tại 4 điểm nghiên cứu qua điều tra định kỳ, xác định tháng nào cũng có muỗi Aedes aegypti. Chỉ số mật độ muỗi trung bình tại các điểm điều tra dao động từ 0,03 đến 0,75. Chỉ số này cao nhất là vào tháng 7, lúc này là mùa mưa của Tây Nguyên; sau đó giảm dần vào tháng 10, 11 và 12 là những tháng mùa khô.
Đối với độ nhạy cảm của muỗi Aedes aegypti, tại TP. Buôn Mê Thuột nghiên cứu đã sử dụng các hóa chất Permethrin 0,75 số lượng muỗi chết là 104/300 (34,66%); hóa chất Deltamethrin 0,05% số lượng muỗi chết là 110/300 (36,66%); hóa chất Malathion 5% số lượng muỗi chết là 300/300 (100%).
Tác giả nghiên cứu đã có kết luận là muỗi Aedes aegypti lưu hành ở tất cả các huyện, thị của tỉnh Đăk Lăk với mật độ dao động từ 0,03 đến 1,03 con/nhà. Mật độ muỗi trung bình là 0,39 ± 0,33. Chỉ số BI dao động từ 7 đến 70 tại các huyện của tỉnh Đăk Lăk, trung bình là 26,04 ± 19,49.
Muỗi Aedes aegypti có mặt ở tất cả các tháng trong năm tại các điểm điều tra; các chỉ số muỗi thấp vào mùa khô tháng 11 đến tháng 3; tăng vào tháng 4 đến tháng 10 (mùa mưa) chỉ số này cao nhất vào tháng 7-8. Chủng loại dụng cụ chứa nước ở cộng đồng khá phong phú, đa dạng như dụng cụ phế thải, xô thùng, chậu cảnh... đây cũng chính là nguồn chứa lăng quăng, bọ gậy chủ yếu tại địa phương. Đối với độ nhạy cảm của muỗi Aedes aegypti với một số hóa chất diệt côn trùng ở các điểm nghiên cứu như TP. Buôn Mê Thuột, phường An Lạc, Buôn Hồ; thị trấn Phước An, Krông Pac – chỉ còn nhạy cảm với hóa chất Malathion, đã kháng với 2 loại hóa chất Permethrin và Deltamethrin.
Theo tác giả nghiên cứu có rất nhiều nguyên nhân làm cho tình hình bệnh Sốt xuất huyết gia tăng và diễn biến phức tạp đó là điều kiện thời tiết thuận lợi cho sự phát triển và biến động vectơ truyền bệnh. Việc sử dụng hóa chất một cách rộng rãi, không đúng kỹ thuật, không đảm bảo liều lượng, độ bao phủ phun hóa chất không đạt yêu cầu sẽ tác động trực tiếp đến sinh lý, sinh thái của quần thể muỗi, theo hướng bất lợi cho việc diệt vectơ truyền bệnh này bằng hóa chất như tăng sức chịu đựng dẫn tới đề kháng với hóa chất diệt côn trùng. Đây là những vấn đề đáng lo ngại và thực sự khó khăn trong việc phòng chống bệnh dịch Sốt xuất huyết. Nghiên cứu này sẽ là dữ liệu góp phần xây dựng kế hoạch phòng chống vectơ và sử dụng hóa chất phù hợp, tránh lãng phí và giảm thiểu gây ô nhiễm môi trường, giảm tỷ lệ mắc, tỷ lệ tử vong, bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
Mai Trang