Tại Hội nghị Khoa học Tim mạch miền Trung – Tây Nguyên lần thứ 8 được tổ chức tháng 12/2015, tác giả Nguyễn Thị Diễm cùng cộng sự Trường Đại học Y Dược Huế báo cáo nghiên cứu “Đánh giá chức năng tâm thu thất trái ở bệnh nhân tăng huyết áp (THA) có suy tim phân suất tống máu bình thường bằng kỹ thuật siêu âm tim đánh dấu mô”.
Nghiên cứu được thực hiện trên 194 người tự nguyện tham gia trong đó 90 bệnh nhân THA không có dấu hiệu lâm sàng của suy tim, 61 bệnh nhân THA có dấu hiệu lâm sàng của suy tim, 43 người khỏe mạnh là nhóm chứng. Trong nghiên cứu một người được gọi là THA khi HA tối đa ≥ 140mmHg và/hoặc HA tối thiểu ≥ 90mmHg. Suy tim phân suất tống máu bình thường theo tiêu chuẩn Hội Tim mạch Châu Âu năm 2007 bao gồm: có dấu hiệu của suy tim, chức năng tâm thu thất trái bình thường và có bằng chứng của rối loạn chức năng tâm trương thất trái. Tất cả đối tượng nghiên cứu được siêu âm tim qua thành ngực; đo phân suất tống máu bằng siêu âm M-mode và phương pháp Simpson. Kỹ thuật siêu âm tim đánh dấu mô được phân tích bằng phần mềm offline QLAB, thông số đánh giá là sự biến dạng (sức căng) của 17 vùng cơ tim ở 3 chu kỳ tim liên tiếp.
Kết quả nghiên cứu cho thấy ở nhóm chứng (43 người) tuổi trung bình là 58,33; ở nhóm THA (151 người) là 60,91. Tỷ lệ nam giới ở 2 nhóm khá tương đồng là gần 40%. Các chỉ số khối cơ thể (BMI); diện tích da (BSA), tần số tim, phân suất tống máu, đường kính thất trái cuối tâm trương, thể tích thất trái cuối tâm thu và thể tích thất trái cuối tâm trương giữa 2 nhóm bệnh và nhóm chứng không có sự khác biệt. Tần suất hút thuốc lá nhóm không THA là 32% nhiều hơn gần 5 lần ở nhóm THA vì có thể do đa số các bệnh nhân THA thuộc chương trình quản lý điều trị THA của Bệnh viện Bạch Mai nên đã được cán bộ y tế tư vấn bỏ thuốc lá – tác giả nghiên cứu lưu ý giải thich sự khác biệt này.
Về đánh giá chức năng tâm thu theo trục dọc, theo định nghĩa Hội Tim mạch Châu Âu, suy tim phân suất tống máu bình thường là bệnh nhân có triệu chứng suy tim, có các dấu hiệu suy tim nhưng phân suất tống máu thất trái bình thường theo phương pháp Simpson. Kết quả nghiên cứu của BS. Nguyễn Thị Diễm nhận thấy biến dạng tâm thu theo trục dọc và tốc độ biến dạng tâm thu theo trục dọc giảm ở bệnh nhân suy tim phân suất tống máu bình thường so với bệnh nhân THA nhưng chưa có suy tim và so với nhóm chứng. Theo tác giả nghiên cứu những thay đổi về sự co cơ tim ở bệnh nhân THA có thể thứ phát do sự thay đổi về sinh hóa hay huyết động hoặc phối hợp cả hai. Sự gia tăng áp lực thành tim cuối tâm thu còn gọi là tăng hậu gánh đóng vai tró quan trọng trong rối loạn chức năng theo trục dọc ở bệnh nhân bệnh tim THA. Mặt khác, sự gia tăng mãn tính áp lực thành tim cuối tâm thu có thể thúc đẩy sự tổng hợp collagen ở lớp dưới nội mạc, vì vậy làm giảm biến dạng theo trục dọc. Cùng với sự thay đổi về hóa sinh này, xơ hóa cơ tim là một trong những yếu tố góp phần làm suy giảm chức năng cơ tim ở bệnh nhân THA.
Kết quả nghiên cứu cũng ghi nhân có sự suy giảm chức năng theo hướng xuyên tâm và chu vi ở những bệnh nhân THA có suy tim và không suy tim. Còn đánh giá chức năng tâm thu thất trái toàn bộ theo nhiều hướng, nghiên cứu cho kết quả chỉ số dọc chu vi và chỉ số tâm thu đều giảm ở bệnh nhân THA và giảm nhiều nhất ở bệnh nhân THA có suy tim phân suất tống máu bình thường.
Tác giả nghiên cứu cũng báo cáo, về giải phẫu học, cơ tim được cấu tạo thành 3 lớp: các lớp dưới nội mạc, các lớp ở giữa và các lớp dưới ngoại mạc. Hướng chuyển động của các lớp này cũng khác nhau. Các sợi dưới nội mạc ở mỏm và đáy chuyển động theo cùng một hướng, trong khi đó các sợi ở lớp dưới ngoại mạc ở mỏm và đáy tim di chuyển theo hướng ngược chiều nhau, tương tác giữa các sợi này theo cấu trúc xoắn ốc vì thế tạo nên sự xoắn của thất trái. Kết quả nghiên cứu, góc xoắn, tốc độ xoắn và thời gian đạt xoắn tối đa không thay đổi ở các nhóm. Tác giả lý giải có thể là do cơ chế bù trừ của tim để duy trì phân suất tống máu bình thường, vì vậy góc xoắn đóng vai trò như một cơ chế bù trừ cho phép chống lại sự rối loạn chức năng tâm thu và vì thế có thể duy trì phân suất tống máu bình thường ở bệnh nhân suy tim tâm trương.
Kết luận cho nghiên cứu, BS. Nguyễn Thị Diễm nhấn mạnh biến dạng tâm thu thất trái theo trục dọc, chu vi, xuyên tâm và chỉ số dọc – chu vi, chỉ số tâm thu đều giảm ở bệnh nhân THA và giảm nhiều ở bệnh nhân suy tim phân suất tống máu bình thường so với người không THA.
Tần suất mắc bệnh THA ngày càng gia tăng; mặc dù đã có nhiều phương tiện giúp cho chẩn đoán và điều trị nhưng tần suất tử vong do biến chứng tim mạch của THA vẫn còn cao. Do vậy, việc phát hiện sớm biến chứng tim có thể giúp cải thiện tần suất suy tim, giảm tử vong do tim mạch. Siêu âm tim là phương tiện phổ biến để đánh giá chức năng tim, đặc biệt chức năng tâm thu. Tuy vậy, đo lường thông số này dựa vào sự thay đổi thể tích nên dễ bị ảnh hưởng bởi tiền gánh hậu gánh và có độ nhạy thấp trong phát hiện sớm các rối loạn tâm thu tiềm tàng. Kỹ thuật siêu âm tim đánh dấu mô (specke tracking echocardiography) có thể phát hiện sớm các rối loạn chức năng tâm thu tiềm tàng cho dù phân suất tống máu bình thường; kỹ thuật này có thể giúp phát hiện sớm biến chứng tim do THA.
Đức Bảo