Người từ 60 tuổi trở lên được xem là người cao tuổi theo định nghĩa của Tổ chức Y tế Thế giới và Luật về người cao tuổi ở Việt Nam. Lão hóa được gắn liền với những thay đổi nhỏ trong mô hình của phân suất tống máu.
Cứng động mạch là một hệ quả tất yếu của tiến trình lão hóa của con người, tạo ra các thay đổi đặc trưng trong các xung động mạch. Từ thế kỷ 19, BS. Akbar Mohamaed đã cho rằng đặc tính xung động mạch thay đổi theo tuổi cũng giống như những bệnh liên quan đến lão hóa sớm mạch máu. Hội Tim mạch Châu Âu đã đưa ra khuyến cáo từ năm 2007 là cần quan tâm đánh giá độ cứng động mạch bằng tốc độ sóng mạch. Thế giới có nhiều nghiên cứu về độ cứng động mạch trong mối liên quan với phì đại thất trái, tuy nhiên ở Việt Nam ít được đề cập nhất là trên đối tượng người cao tuổi.
Tại Hội nghị Khoa học Tim mạch miền Trung – Tây Nguyên lần thứ 8 được tổ chức vào tháng 12/2015, tác giả Hoàng Anh Tiến, Võ Xuân Trí – Trường Đại học Y Dược Huế đã báo cáo đề tài “Nghiên cứu mối liên quan giữa độ cứng động mạch với phì đại thất trái ở người cao tuổi”. Nghiên cứu có hai mục tiêu: (1) xác định thông số vận tốc sóng mạch ở người cao tuổi; (2) kiểm soát mối liên quan giữa độ cứng động mạch qua thông số vận tốc sóng mạch và phì đại thất trái được xác định qua siêu âm tim ở người cao tuổi.
Nghiên cứu được thực hiện từ tháng 12/2014 đến tháng 8/2015 tại phòng siêu âm thăm dò chức năng tim mạch Bệnh viện Đại học Y Dược Huế; có 45 bệnh nhân từ 60 tuổi trở lên có tiền sử và hiện tại không hút thuốc lá, không mắc bệnh tăng huyết áp (THA), Đái tháo đường (ĐTĐ), Rối loạn mỡ máu, béo phì, bệnh thận mãn tính là nhóm bệnh; có 34 đối tượng nghiên cứu dưới 60 tuổi không mắc các bệnh mãn tính và tim mạch, có xét nghiệm sinh hóa tương đương nhóm bệnh làm nhóm chứng. Tác giả nghiên cứu sử dụng máy scan mạch không xâm nhập VP-1000 plus; Đây là thiết bị sàng lọc hiệu quả cho việc đánh giá xơ vữa động mạch, sử dụng công nghệ mới nhất, công nghệ WAVE – phân tích sóng và đánh giá mạch. Đơn vị tính là cm/s hoặc m/s.
Nguyên tắc đo vận tốc sóng mạch, khi mạch máu đàn hồi linh hoạt, mạch máu giống ống cao su, các sóng xung được hấp thụ vào thành động mạch và tốc độ di chuyển từ từ, do đó chỉ số ba PWV thấp; khi mạch máu bị cứng các sóng xung không được hấp thụ bởi thành động mạch và di chuyển nhanh, gây hại cho các mạch máu và cơ quan, do đó chỉ số ba PWV cao.
Kết quả nghiên cứu cho thấy, đo vận tốc sóng mạch cổ chân – cánh tay của hai bên phải, trái; ba PWV trung bình bên phải là 15,95 (m/s); bên trái là 15,39 (m/s). Chỉ số này theo giới nam là 15,71 (m/s); nữ là 16,0 (m/s) không có sự khác biệt ý nghĩa thống kê.
Đối với kết quả vận tốc lan truyền sóng mạch trung bình trong cả 2 nhóm nghiên cứu là 15,87 (m/s).
Về tương quan giữa giới, huyết áp, tuổi, vận tốc sóng mạch với chỉ số cơ thất trái, qua phân tích hồi quy đơn biến, kết quả cho thấy chỉ số khối cơ thất trái có mối tương quan thuận, mức độ khá chặt chẻ với vận tốc sóng mạch (r=0,65, p<0,0001); đối với yếu tố tuổi có mối tương quan thuận, mức độ trung bình (r=0,5, p<0,0001); yếu tố HA tâm thu có mối tương quan thuận nhưng đối với HA tâm trương không có mối tương quan.
Tác giả nghiên cứu lưu ý, khi phân tích hồi quy đa biến thì chỉ có vận tốc sóng mạch là có tương quan mạnh khi loại bỏ các yếu tố tuổi, giới, HA; các biến số còn lại cho thấy không có mối tương quan (p>0,05). Điều này cũng phù hợp với một số nghiên cứu trên thế giới đã cho kết quả vận tốc lan truyền sóng mạch có liên quan đến chỉ số cơ thất trái, là một yếu tố độc lập sau khi loại bỏ các yếu tố nguy cơ khác. Cứng động mạch thông qua tăng chỉ số vận tốc sóng mạch làm quá tải áp lực tác động lên thất trái, theo thời gian cơ thất trái sẽ tăng kích thước để thích nghi làm tăng chỉ số cơ và dày thành thất.
Tác giả nghiên cứu cũng lý giải, về độ tuổi, HA tâm thu thường tăng tuyến tính còn HA tâm trương thường chỉ tăng đến độ tuổi 60 rồi sau đó giữ nguyên hoặc giảm. Độ tuổi của nghiên cứu này đối tượng trên 60 tuổi nên không cho thấy tác động HA tâm trương lên chỉ số cơ thất trái theo phân tích đa biến. Các nghiên cứu bệnh sinh đã chỉ ra khi lão hóa cơ tim, được đặc trưng bởi sự thiếu hụt các tế bào, phản ứng sợi hóa, có sự phì đại bù trừ của các tế bào cơ tim còn nguyên vẹn, vì thế khối lượng cơ tim được hằng định.
Kết luận nghiên cứu BS. Hoàng Anh Tiến cho rằng vận tốc sóng mạch có tương quan thuận mức độ khá chặt chẽ với tuổi, có ý nghĩa thống kê (r=0,58, p<0,01); vận tốc sóng mạch và chỉ số cơ thất trái có tương quan thuận mức độ khá chặt chẽ với nhau (r=0,65, p<0,001). Tuổi không làm tăng chỉ số cơ thất trái mà tác động làm tăng độ dày tương đối thành thất trái và tái cấu trúc thất trái đồng tâm. Đối với điểm cắt chẩn đoán phì đại thất trái theo vận tốc sóng mạch, tăng vận tốc sóng mạch là một yếu tố độc lập tác động lên phì đại thất trái, theo đường cong ROC, điểm cắt ba PWV trung bình lớn hơn 17,475 m/s với độ nhạy là 76,9%, độ đặc hiệu 84,8%, diện tích dưới đường cong là 0,881. Như vậy thông số vận tốc sóng mạch có khả năng chẩn đoán tốt phì đại thất trái.
Tác giả nghiên cứu có kiến nghị có thể dùng thông số vận tốc sóng mạch để đánh giá phì đại thất trái ở những bệnh nhân lớn tuổi.
Anh Duy