Thoái hóa hoàng điểm tuổi già là nguyên nhân gây tổn hại thị lực trầm trọng ở người lớn.
Thoái hóa hoàng điểm tuổi già được chia làm 2 thể bệnh: thể thoái hóa khô (đặc trưng bằng biến đổi của lớp biểu mô sắc tố võng mạc) và thể ướt (đặc trưng bằng sự xuất hiện các tân mạch dưới vùng hoàng điểm), trong đó thể ướt chiếm 90% các trường hợp.
Sự xuất hiện tân mạch dưới vùng hoàng điểm gây ra các biểu hiện giảm thị lực trầm trọng, biến dạng hình và có thể có các biến chứng thực thể như xuất huyết võng mạc, xuất huyết dịch kính, tăng sinh dịch kính võng mạc… Tiêu diệt được các tân mạch dưới võng mạc và gây tổn thương tối thiểu cho các tổ chức lân cận là tiêu chí mà các phương pháp điều trị đang hướng tới.
Laser quang động (PDT) là phương pháp sử dụng năng lượng laser kích hoạt các phân tử Visudyne bám trên bề mặt tế bào nội mô của tân mạch gây phá hủy các tế bào này dẫn đến triệt tiêu được tân mạch. Quá trình điều trị laser PDT được thực hiện thành 2 giai đoạn:
- Đưa hóa chất không độc Visudyne (Veteporfine được bọc trong vỏ Liposomes giúp hòa tan trong máu) vào cơ thể qua đường tĩnh mạch. Hóa chất này thời gian bán hủy từ 4-6 giờ, đào thải khỏi cơ thể sau 24 giờ. Thuốc có ái tính với Lipoprotein đặc biệt là các lipoprotein có trọng lượng phân tử nhẹ (LDL). Trong khi đó bề mặt tế bào nội mô tân mạch (thành của các mạch máu không hoàn chỉnh) có rất nhiều thụ thể cho các LDL bám vào. Chính vì thế, thuốc có ái tính chọn lọc tại nội mô các tân mạch. Mặt khác, thuốc có phổ hấp phụ ánh sáng trong khoảng 680-695nm, phổ này tương ứng với phổ tác dụng của laser Diade không gây nhiệt, nhờ đó tác dụng phá hủy do nhiệt năng ở các bộ phận lân cận rất hạn chế. Hơn nữa với phổ ánh sáng tương ứng bước sóng ánh sáng đỏ, laser có thể đi tới tác dụng ở các lớp sâu dưới lớp biểu mô sắc tố và xuyên qua được lớp máu, dịch loãng. Phổ tác dụng của thuốc không trùng với bất cứ mô tự nhiên lân cận nào, nhờ đó dưới tác dụng của laser, hầu như chỉ có thuốc bị kích hoạt.
- Kích hoạt hóa chất bằng laser: Visudyne trong cơ thể bị kích hoạt bởi laser Diade 690nm sẽ nhanh chóng biến đổi để trở về trạng thái ban đầu và giải phóng ra năng lượng. Năng lượng này tác dụng vào các phân tử cạnh đó giải phóng ra các gốc oxy tự do và các gốc tự do khác. Các gốc này có tác dụng gây độc hại cho tế bào, đặc biệt các tế bào nội mô tân mạch (nơi tập trung nhiều hóa chất nhất). Các tế bào nội mô trương phồng, thoái hóa gây dính kết tiểu cầu trong lòng mạch và cuối cùng dẫn đến tắc các tân mạch.
Nhóm tác giả nghiên cứu Bùi Thị Vân Anh cùng cộng sự bệnh viện Mắt Trung Ương tiến hành nghiên cứu trong thời gian 1 năm nhằm mục tiêu đánh giá hiệu quả của laser quang động lên tân mạch dưới hoàng điểm cũng như các biến chứng của phương pháp điều trị.
Bác sĩ Bùi Thị Vân Anh cho biết, đối tượng nghiên cứu là những mắt bị thoái hóa hoàng điểm tuổi già thể ướt (có tân mạch dưới hoàng điểm) đến khám trong khoảng thời gian 2001-2002 tại bệnh viện CHIC de Tarbes, cộng hòa Pháp.
Phương pháp nghiên cứu mô tả phương pháp điều trị: bệnh nhân thuộc nhóm nghiên cứu được khám lâm sàng, khám toàn thân và chụp mạch huỳnh quang để đánh giá tình trạng tổn thương đáy mắt trước điều trị.
Phương tiện điều trị: Laser bước sóng 690nm, chùm tia chiếu liên tục, kính 3 mặt gương, bơm tiêm tĩnh mạch chậm, thuốc Visudyne (Verteporfine) 15mg pha nồng độ 2mg/ml, kính bảo vệ mắt sau điều trị.
Liệu trình điều trị: tiêm Visudyne tĩnh mạch liều 6mg/m2 bề mặt cơ thể. Thời gian tiêm 10 phút, tốc độ 3ml/phút. Chiếu Laser: liều 600mW/cm2 bề mặt, thời gian chiếu 83s, cường độ 50J/cm2, đường kính vết đốt bằng đường kính lớn nhất của tổn thương cộng thêm 1000µ, không vượt quá 5500µ, điều trị qua vết tổn thương 500µ và cách bờ gai thị ít nhất 200µ. Sau Laser bệnh nhân sử dụng kính bảo vệ tránh ánh sáng trong vòng 48 giờ.
Các biến đổi về thị lực, kích thước tổn thương, được thu thập và phân tích sau 1 năm điều trị.
Cho tới nay, việc xử lý tân mạch dưới võng mạc vùng hoàng điểm đã có những bước tiến mới. Các nhà nhãn khoa sử dụng các thuốc antivegl để tiêm giúp thoái triển tân mạch. Tuy nhiên các tác dụng phụ cũng như giá thành khiến cho việc sử dụng antivegl vẫn chưa thực sự phổ biến và chưa hoàn toàn thay thế phương pháp laser.
Kết luận nghiên cứu, tác giả cho rằng laser quang động là phương pháp có hiệu quả trong điều trị tân mạch dưới võng mạc vùng hoàng điểm, nhất là những trường hợp có tân mạch dạng cổ điển. Điều trị bằng laser quang động giúp bảo tồn một phần thị lực cho bệnh nhân có thị lực thấp.
Hồng Sơn