Từ tháng 2/2017 đến tháng 10/2017, nhóm tác giả nghiên cứu Lê Thị Bình cùng cộng sự trường Đại học Thăng Long thực hiện nghiên cứu mô tả cắt ngang báo cáo đề tài “Kiến thức, thực hành tuân thủ điều trị của bệnh nhân ngoại trú nhiễm HIV/AIDS được quản lý tại bệnh viện Bạch Mai năm 2017”.

Tác giả phân tích báo cáo, đối tượng nghiên cứu nam giới cao hơn nữ (63,3% so với 36,7%), kết quả nghiên cứu này cao hơn kết quả nghiên cứu năm 2011 của Bộ Y tế về “Chiến lược quốc gia phòng, chống HIV/AIDS đến năm 2020 và tầm nhìn 2030”. Điều này cho thấy nữ giới được tiếp cận với dịch vụ chăm sóc, điều trị ngày càng nhiều hơn và tốt hơn.

Kiến thức tuân thủ điều trị thuốc ARV: Tỷ lệ bệnh nhân được đánh giá là đạt kiến thức cơ bản về tuân thủ điều trị là cao 80,3%. Có thể do nghiên cứu khác tiến hành trên nhóm bệnh nhân mới điều trị được từ 6 tháng đến 1 năm, còn nghiên cứu của tác giả tiến hành trên toàn bộ bệnh nhân tại khoa Truyền nhiễm bệnh viện Bạch Mai, mà đa số đã điều trị được trên 1 năm nên bệnh nhân được tư vấn nhiều hơn trong các lần tái khám, do vậy có lẽ nhiều người có kiến thức tốt hơn.

Về phác đồ điều trị ARV: người bệnh đang thực hiện uống theo phác đồ bậc 1 tuân thủ (86,8%), tiếp đến đang thực hiện phác đồ bậc 2 chỉ chiếm 10,9%.

Các biện pháp nhắc nhở tuân thủ điều trị: Trong nghiên cứu này, 90,9% bệnh nhân đã có các biện pháp để nhắc nhở mình uống thuốc đúng giờ (tự xây dựng kế hoạch (76%), phối hợp với người hỗ trợ chiếm 30,8%, thông báo cho CBYT chiếm 2,3%), qua đó thấy rằng đa số bệnh nhân đã tự ý thức được phải có kế hoạch tuân thủ giờ uống thuốc. Tỷ lệ này thấp hơn nghiên cứu của Nguyễn Thị Thu Trang năm 2010 (9,5%). Các biện pháp nhắc nhở phổ biến nhất là dặt chuông báo thức chiếm 68,3%, tiếp đến nhờ người hỗ trợ chiếm 12,3%, lên lịch uống thuốc chiếm 1,5%, số người bệnh không làm gì chiếm khá cao tới 25,2%. Tỷ lệ người bệnh không làm gì chiếm tỷ lệ cao hơn rất nhiều so với trong nghiên cứu của Nguyễn Thị Thu Trang năm 2010 (9,5%).

Tỷ lệ tuân thủ: Trong nghiên cứu này tỷ lệ tuân thủ chiếm tỷ lệ 68,9%. Đây là một tỷ lệ khá cao cho thấy càng ngày các biện pháp tăng tăng cường điều trị càng được chú trọng từ đó góp phần giảm sự không tuân thủ, nâng cao chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân nhiễm HIV. Đây là kết quả từ sự nỗ lực của cả bản thân các bệnh nhân cũng như những người thân trong gia đình và CBYT. Tuy nhiên tỷ lệ này vẫn thấp hơn so với những nghiên cứu khác dùng phương pháp phỏng vấn trực tiếp hoặc đo lường trong khoảng thời gian khác như nghiên cứu của Võ Thị Năm tại Cần Thơ (77%). Những nghiên cứu đo lường sự tuân thủ trong vòng 1 tháng thường đưa ra tiêu chí cho phép bệnh nhân có thể quên uống thuốc < 3 lần/tháng (tuân thủ 95% trong tháng), do vậy tỷ lệ tuân thủ cao hơn.

Liệu pháp điều trị ARV giúp bệnh nhân nâng cao sức khỏe, kéo dài tuổi thọ, giảm mắc các bệnh cơ hội và giảm nguy cơ lây truyền. Tuy nhiên, ARV là liệu pháp điều trị suốt đời. Tuân thủ điều trị là yếu tố sống còn quyết định hiệu quả của liệu pháp này. Trong những năm gần đây hiện tượng HIV kháng thuốc điều trị ARV đang tăng lên trên toàn cầu. Tại khoa Truyền nhiễm Bệnh viện Bạch Mai có xuất hiện các trường hợp kháng thuốc với phác đồ điều trị ARV bậc 1. Để nâng cao hiệu quả của việc điều trị, cần liên tục cập nhật mức độ tuân thủ và các yếu tố liên quan trong điều trị ARV để có cơ sở đưa ra các biện pháp can thiệp kịp thời, hiệu quả.

- Đạt kiến thức cơ bản về tuân thủ điều trị ARV chiếm 80,3%, không đạt chỉ chiếm 19,7%.

- Tỷ lệ tuân thủ thực hành điều trị ARV chiếm 68,9%, không tuân thủ 31,1%.

- Có sự khác biệt và có ý nghĩa thống kê giữa các trình độ của đối tượng nghiên cứu với tuân thủ điều trị thuốc ARV (p < 0,05).

- Có sự khác biệt và có ý nghĩa thống kê giữa nhóm nghề nghiệp là nông dân với tuân thủ điều trị thuốc ARV (p < 0,05).

- Có sự liên quan giữa có kiến thức và không có kiến thức nhận biết hậu quả của không tuân thủ với tuân thủ điều trị ARV (p < 0,05).  

- Có sự liên quan giữa thực hành uống thuốc ARV với tuân thủ điều trị (P <0,01).

Mai Trang