Cơ quan quản lý thực phẩm, quản lý sữa rất quan tâm đến công tác kiểm soát các sản phẩm sữa được dán nhãn là sữa tươi nguyên chất trong thành phần bổ sung thêm sữa bột.
Theo các chuyên gia an toàn vệ sinh thực phẩm, hiện nay các sản phẩm sữa dạng chất lỏng ngày càng đa dạng, hàng giả, hàng nhái và các sản phẩm sữa không đảm bảo chất lượng là một thách thức đối với các nhà quản lý, nhà sản xuất và người tiêu dùng. Việc trộn các nguyên liệu vào sữa để tạo ra các sản phẩm sữa thương mại đã được pháp luật cho phép. Tuy nhiên, dùng nguyên liệu gì trộn vào, hàm lượng bao nhiêu thì nhà sản xuất phải có công bố đúng với hàm lượng bổ sung trên bao bì. Vì vậy, các nhà quản lý an toàn vệ sinh thực phẩm cần có phương pháp để kiểm tra, kiểm soát chặt chẽ tình trạng hàng nhái, hàng giả; công bố không đúng với thành phần trên bao bì.
Trên thế giới, một số phương pháp được sử dụng để phát hiện sữa bột được pha trộn trong sản phẩm sữa tươi chủ yếu thông qua các chất sinh ra trong quá trình xử lý nhiệt; như xác định giá trị Hydroxymethylfurfural; xác định tỷ số Lactulose và Furosine ở sữa qua xử lý nhiệt; sử dụng huỳnh quang kế để xác định hàm hượng tryptophan và các sản phẩm của phản ứng Maillard; phương pháp nhuộm Coomasie bản gel sau điện di 2 chiều.
Tại hội nghị khoa học an toàn thực phẩm lần thứ 8 được tổ chức vào tháng 4/2017 tại Tp Nha Trang; nhóm tác giả nghiên cứu Lê Thị Kim Chung cùng cộng sự Trung tâm Y tế Dự phòng tỉnh Long An đã báo cáo đề tài nghiên cứu “Thẩm định phương pháp phát hiện sữa bột trong sản phẩm sữa tươi”. Theo tác giả nghiên cứu, nhóm nghiên cứu đã tiến hành kiểm chuẩn phương pháp phát hiện sữa bột trong sản phẩm sữa tươi dựa trên khả năng khử phosphomolybdic axit của một số thành phần protein trong sữa hoàn nguyên được nhận biết thông qua sự lên màu của các thành phần kết tủa sau phản ứng.
Tác giả nghiên cứu Lê Thị Kim Chung cho biết đối tượng nghiên cứu là sữa bò tươi vắt trực tiếp từ bò, sữa nước không đường không bổ sung sữa bột; sữa nước có đường không bổ sung sữa bột. Về hoá chất và thiết bị có dung dịch acetic axit 10%, dung dịch phosphomolybdic axit 1%, máy ly tâm; máy vortex.
Nguyên lý phương pháp là acetic axit kết tủa protein. Phosphomolybdic axit có molybdenum mang điện hoá trị +6 khi phản ứng với chất khử là protein của bột sữa gầy tạo thành molybdenum màu xanh mang điện hoá trị +5 hoặc +4. Về đọc kết quả, kết luận phát hiện sữa bột trong mẫu sữa tươi phân tích khi thấy xuất hiện màu xanh nước biển trong phần đông tụ, không phát hiện sữa bột trong mẫu sữa tươi phân tích khi chỉ thấy xuất hiện màu xanh lá cây trong phần đông tụ. Đối với thẩm định giới hạn phát hiện (LOD), tiến hành thí nghiệm lặp lại 10 lần, khi số lần phát hiện từ 9 trở lên mới kết luận.
Tác giả Lê Thị Kim Chung chia sẻ kết quả nghiên cứu, ở mức bổ sung sữa bột gầy 0,5% và 1% cho kết quả âm tính; như vậy khi tiến hành lặp lại 10 lần, có 8/10 mẫu dương tính, không đảm bảo tiêu chuẩn LOD. Tác giả nghiên cứu dự đoán LOD của phương pháp ở mức 3%; tiến hành thí nghiệp tiếp theo để tìm LOD tại mức sữa bột gầy bổ sung mức 3%. Kết quả qua 2 lần thực hiện khả năng 3% chính là giới hạn phát hiện của phương pháp. Tác giả nghiên cứu đã tiến hành phân tích lặp lại 10 lần tại ngưỡng 3%, đều cho kết quả phát hiện mức 3% sữa bột gầy trong sản phẩm sữa tươi. Tác giả nghiên cứu đã đi đến kết luận giới hạn phát hiện của sữa bột gầy trong các nền mẫu sữa nước không đường, sữa nước có đường, sữa bò tươi là nhỏ hơn hoặc bằng 3%. Kết quả phân tích trên một số mẫu cho thấy về độ đúng, độ nhạy, độ đặc hiệu tính theo công thức là 100%, trong khi các mức này chỉ cần > 90% là đạt yêu cầu, do vậy tác giả nghiên cứu cho rằng phương pháp có các thông số phù hợp có thể được sử dụng cho phân tích.
Tác giả Lê Thị Kim Chung kết luận, phương pháp phát hiện sữa bột trong sản phẩm sữa tươi bằng kỹ thuật lên màu dựa trên phản ứng oxi hoá- khử có thể được sử dụng trong phân tích thực phẩm để phát hiện sự trộn lẫn của sữa bột trong các sản phẩm sữa nước đang lưu hành trên thị trường mà không được công bố rõ ràng với LOD < 3%. Phương pháp này giúp cho cơ quan quản lý an toàn thực phẩm giám sát các mặt hàng sữa nước không là sữa hoàn nguyên, tăng cạnh tranh chính đáng giữa các doanh nghiệp; đồng thời người tiêu dùng có thông tin rõ ràng cho các sản phẩm sử dụng được tốt hơn.
Văn Hanh