Theo các chuyên gia thực phẩm, ngày nay cây trồng được tạo ra bằng kỹ thuật di truyền như đậu tương, ngô, lúa gạo, khoai tây, cà chua không còn xa lạ đối với con người.
Mục đích của kỹ thuật di truyền nhằm chọn lọc một số gene để tạo ra giống cây trồng có năng suất cao, chất lượng tốt như mong muốn. Tổ chức Y tế Thế giới định ghĩa sinh vật biến đổi gene (GMO) là các sinh vật đã được thay đổi vật liệu di truyền AND bằng công nghệ tái tổ hợp AND hay kỹ thuật di truyền. Cây trồng biến đổi gene (GM plants) khi được sử dụng làm thực phẩm được gọi là thực phẩm biến đổi gene (GM foods). Theo số liệu thống kê năm 2007, trên thế giới có 51% đậu tương biến đổi gene, ngô chiếm 31%, bông biến đổi gene chiếm 13%, bông cải xanh chiếm 5%.
Đối với giống đậu tương biến đổi gene chủ yếu được thiết kế thông qua khả năng kháng thuốc trừ sâu Roudup, dựa trên glyphosate. Tại Việt Nam, đậu tương được trồng khá phổ biến và là nguồn thực phẩm quan trọng. Diện tích trồng cây đậu tương đã tăng từ 120.000 hecta năm 1995 lên 200.000 hecta năm 2009, năng suất tương ứng là 1,0 tấn/hecta lên đến 1,4 tấn/hecta.
Các chuyên gia thực phẩm cho biết để đảm bảo an toàn cho người tiêu dùng, nhiều quốc gia trên thế giới đã ban hành luật dán nhãn sản phẩm. Luật quy định bắt buộc phải dán nhãn tất cả sản phẩm lương thực thực phẩm được tạo ra từ sinh vật biến đổi gene trước khi đưa ra thị trường. Tháng 11/2006 Việt Nam gia nhập WTO và có những cam kết về sinh vật biến đổi gene. Nghị định thư Cartagene về an toàn sinh học quy định các nhà xuất khẩu thực phẩm phải cung cấp đầy đủ thông tin về sản phẩm GMO cho các nhà nhập khẩu thực phẩm. Các nước nhập khẩu có quyền từ chối hàng nhập khẩu hay hàng viện trợ là sản phẩm GMO nếu những sản phẩm này gây ảnh hưởng đến cây trồng truyền thống và văn hóa xã hội của nước nhập khẩu, kể cả khi không đủ bằng chứng khoa học.
Tại Việt Nam, tháng 8/2005 Thủ tướng chính phủ đã ban hành quyết định số 212/2005/QĐ-TTg về quy chế quản lý GMO quy định các sản phẩm hàng hóa GMO khi nhập khẩu, xuất khẩu hoặc lưu hành trên thị trường Việt Nam phải dán nhãn, ghi rõ sản phẩm có sử dụng công nghệ biến đổi gene.
Năm 2014, nhóm tác giả nghiên cứu Lê Thị Kim Chung cùng cộng sự Viện kiểm nghiệm an toàn vệ sinh thực phẩm quốc gia đã tiến hành nghiên cứu đề tài “Tỷ lệ đậu tương biến đổi gene trên thị trường Hà Nội”. Đối tượng nghiên cứu là 43 mẫu bột đậu tương nguyên liệu và 57 mẫu đậu tương hạt được thu thập ngẫu nhiên tại các quận huyện thành phố Hà Nội. Các mẫu được tiến hành đồng thời với đối chứng âm, đối chứng dương, mẫu trắng. Mỗi mẫu phân tích được tiến hành lặp lại 2 lần.
Theo báo cáo của tác giả Lê Thị Kim Chung, kết quả phân tích bằng phương pháp RT-PCR dựa trên promoter 35S cho thấy trong 100 mẫu thu thập có 57 mẫu dương tính biến đổi gene. Có 33/43 mẫu bột đậu tương phát hiện GMO bằng phương pháp PCR (76,7%). Trong đó 2 trên 33 mẫu có hàm lượng GMO từ 50-100%; 26/33 mẫu từ 5-50%; 2/33 mẫu từ 1-3%. Kết quả nghiên cứu cũng phát hiện có 24/57 mẫu đậu tương hạt phát hiện GMO bằng phương pháp PCR (42,1%). Trong đó 9/24 mẫu có hàm lượng GMO từ 5-50%; 15/24 mẫu từ 0,07 -1% GMO. Kết quả phân tích bằng phương pháp Western blot, số mẫu bột đậu tương phát hiện protein CP4-EPSPS là 79%, số mẫu đậu tương hạt phát hiện protein CP4-EPSPS là 53%.
Theo tác giả nghiên cứu chia sẻ, sự khác nhau về kết quả giữa 2 kỹ thuật PCR và western blot là do số lượng mẫu phân tích chưa nhiều, hoặc p 35s không bao phủ hết các cấu trúc, sự biến đổi gene ngày càng đa dạng hơn đối với sự phát triển công nghệ sinh học nói chung và cây trồng biến đổi gene hiện nay.
Báo cáo Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn năm 2016 cho thấy đã cấp giấy xác nhận cho 23 giống ngô và đậu tương biến đổi gene được sử dụng làm thực phẩm và thức ăn chăn nuôi. Để đáp ứng được điều kiện và cấp được giấy chứng nhận, thực phẩm biến đổi gene đó đã được ít nhất 5 quốc gia cho phép sử dụng làm thực phẩm, thức ăn chăn nuôi và chưa xảy ra những rủi ro ở các nước đó. Việc kiểm tra độ an toàn của GMO là công việc cần thực hiện thường xuyên, giám sát tình hình nuôi trồng, sử dụng các loại sản phẩm này. Tác giả nghiên cứu kiến nghị với sự gia tăng ngày càng nhiều các sản phẩm GMO các nhà quản lý an toàn thực phẩm cần có biện pháp quản lý ngày càng tốt hơn, triển khai giám sát tình hình sử dụng, công tác quản lý về dán nhãn, minh bạch thông tin tới người tiêu dùng ngày càng tốt hơn.
Tường Huân