Từ năm 2000, thực phẩm chức năng bắt đầu phát triển tại Việt Nam. Theo Cục An toàn Thực phẩm, cả nước phát hiện có gần 10.000 sản phẩm thực phẩm chức năng với gần 1.800 doanh nghiệp sản xuất. Việt Nam đang nhập khẩu thêm khoảng 40% thực phẩm chức năng cho thị trường trong nước. Do vậy, công tác quản lý thực phẩm chức năng rất được quan tâm.
Năm 2015, tác giả nghiên cứu Lê Lợi và cộng sự Chi cục An toàn Vệ sinh Thực phẩm tỉnh Nam Định tiến hành nghiên cứu đề tài “Thực trạng kiến thức an toàn thực phẩm của nhân viên kinh doanh thực phẩm chức năng tại các nhà thuốc, quầy thuốc, đại lý ở tỉnh Nam Định”. Địa điểm nghiên cứu là 09 huyện, thành phố tỉnh Nam Định, với cỡ mẫu 523 nhân viên kinh doanh thực phẩm chức năng.
Theo phân tích của tác giả nghiên cứu Lê Lợi, đối tượng nghiên cứu ở độ tuổi trên 50 chiếm tỷ lệ cao với 66%, nhất là trên 60 tuổi chiếm 34,4%; đối tượng nghiên cứu độ tuổi dưới 30 chỉ chiếm tỷ lệ 8%;Về yếu tố giới tính của đối tượng nghiên cứu, nữ giới chiếm gần 80%. Có 88,5% đối tượng nghiên cứu hiểu đúng điều kiện chung cần thiết của cơ sở thực hiện sản xuất, kinh doanh thực phẩm chức năng; 11,5% hiểu chưa đúng các yêu cần cần thiết đối với người tham gia kinh doanh theo quy định của Thông tư 26/2012/TT-BYT của Bộ Y tế ngày 30/11/2012 về quy định cấp giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm đối với các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm chức năng, thực phẩm tăng cường vi chất dinh dưỡng, phụ gia thực phẩm, chất hỗ trợ chế biến thực phẩm; nước khoáng thiên nhiên; nước uống đóng chai; dụng cụ, vật liệu bao gói, chứa đựng thực phẩm thuộc phạm vi quản lý của Bộ Y tế.
Tác giả nghiên cứu Lê Lợi cho biết có 96% đối tượng nghiên cứu hiểu đúng về quy định thực hành vệ sinh của người trực tiếp sản xuất, kinh doanh; có 97% người kinh doanh thực phẩm chức năng hiểu đúng về cách xử trí khi người trực tiếp sản xuất thực phẩm mắc các bệnh truyền qua đường tiêu hoá, hô hấp, bệnh viêm da. Tác giả nghiên cứu lưu ý chỉ có 41% đối tượng nghiên cứu hiểu đúng là cần phải khám sức khoẻ trước khi tuyển dụng; 97% hiểu cần khám sức khoẻ định kỳ 1 năm/ 1 lần. Có 96% đối tượng nghiên cứu biết quận, huyện là cơ quan y tế có thẩm quyền cấp giấy chứng nhận đủ sức khoẻ; 89% đối tượng nghiên cứu nhận thức đúng về mối nguy cơ ô nhiễm thực phẩm từ nguồn sinh học, vật lý, hoá học và thực phẩm chế biến chất.
Đối với nguồn ô nhiễm thực phẩm có 93% đối tượng nghiên cứu hiểu đúng các nguồn gây ô nhiễm như bàn tay người sản xuất, côn trùng, động vật gây hại; nguyên liệu bị ô nhiễm; trang thiết bị không đảm bảo vệ sinh.
Có 99% đối tượng nghiên cứu hiểu đúng về khái niệm thực phẩm chức năng; 90% người kinh doanh biết thực phẩm chức năng cung cấp các vitamin và khoáng chất; 80% cung cấp axit amin và 56% cung cấp các hoạt chất sinh hoc. Có 90% đối tượng nghiên cứu hiểu việc ghi nhãn là bắt buộc đối với thực phẩm chức năng; yếu tố này đáng lưu ý vì thực tế một số thành phần trong các sản phẩm thực phẩm chức năng chứa chất nguy hại cho sức khoẻ nhưng không được đưa thông tin vào nhãn bao bì của sản phẩm.
Có 87% đối tượng nghiên cứu cho biết cần thiết phải có đơn thuốc của bác sĩ khi bán các thực phẩm chức năng; 95% đối tượng nghiên cứu hiểu rằng phòng kiểm nghiệm thực phẩm chức năng sản xuất trong nước phải được cơ quan nhà nước chỉ định; 13,6% cho rằng chọn phòng kiểm nghiệm độc lập được công nhận. Có 98% đối tượng nghiên cứu hiểu rằng thực phẩm chức năng phải được công bố phù hợp quy định an toàn thực phẩm trước khi lưu thông; có 93% đối tượng nghiên cứu hiểu đúng về các văn bản quản lý thực phẩm chức năng hiện đã ban hành; tuy nhiên có 6,5% đối tượng nghiên cứu cho rằng thực phẩm chức năng được quản lý bởi Luật dược.
Tác giả nghiên cứu có những khuyến nghị cho nghiên cứu là đối tượng kinh doanh thực phẩm chức năng cần được thường xuyên cập nhật kiến thức về an toàn thực phẩm; đồng thời các cơ quan quản lý tăng cường công tác thanh, kiểm tra về điều kiện của người kinh doanh về nhãn hàng hoá thực phẩm chức năng trong các quầy thuốc, nhà thuốc, đại lý thuốc.
Trên thực tế, các sản phẩm thực phẩm chức năng thường được người tiêu dùng tự lựa chọn mà không cần phải theo chỉ dẫn, được kê đơn thuốc của bác sĩ; thậm chí, người tiêu dùng coi các sản phẩm thực phẩm chức năng như các sản phẩm có thể thay thế thuốc chữa bệnh. Do vậy công tác truyền thông giáo dục nâng cao nhận thức hiểu đúng về thực phẩm chức năng trong cộng đồng cần được tăng cường, thường xuyên và có đánh giá.
Anh Huy