Hiện nay các sản phẩm thực phẩm chức năng có nguồn gốc thảo dược đang nhận được sự quan tâm của người dân. Đối với nhân sâm, đây là một nguyên liệu các nhà sản xuất quan tâm, càng ngày càng có nhiều loại thực phẩm chức năng có chứa thành phần nhân sâm. Trong thành phần hóa học của nhân sâm, các nghiên cứu cho thấy các hoạt chất quan trọng là ginsenoside Rg 1 và ginsenoside Rb 1.
Nhóm tác giả nghiên cứu Cao Công Khánh, Viện Kiểm nghiệm An toàn vệ sinh thực phẩm quốc gia cùng cộng sự đã tiến hành nghiên cứu đề tài “Nghiên cứu phương pháp xác định ginsenoside RG 1 và RB 1 trong thực phẩm chức năng bằng LC-MS/MS”.
Nghiên cứu đã ứng dụng kỹ thuật sắc kí lỏng khối phổ (LC-MS/MS) để xác định hàm lượng ginsenoside Rg 1 và Rb 1 trong sản phẩm thực phẩm chức năng. Các sản phẩm được thực hiện nghiên cứu là những loại thực phẩm chức năng dưới dạng bào chế: viên nang, viên nén, cao sâm, nước hồng sâm được lấy ngẫu nhiên tại TP Hà Nội.
Theo tác giả nghiên cứu, trước khi đem phân tích mẫu dạng lỏng được lắc đều; mẫu dạng rắn được xay nghiền nhỏ và trộn đồng nhất. Qua kiểm tra, phân tích 20 mẫu thực phẩm chức năng chứa nhân sâm ở Hà Nội, kết quả cho thấy có sự dao động rất lớn về hàm lượng ginsenoside Rg 1 và Rb 1 trong tất cả các loại đối tượng mẫu nghiên cứu.
Đối với nước sâm tác giả nghiên cứu có 4 mẫu nghiên cứu, loại cao nhất có tổng ginsenoside Rg 1 và Rb 1 là 7,72 mg/100ml; nhưng có loại ở dưới mức LOQ (giới hạn định lượng). Đối với chè sâm kết quả nghiên cứu cho thấy 4 loại thì loại cao nhất có tổng ginsenoside Rg 1 và Rb 1 là 0,35 mg/100g; loại chè sâm thấp nhất là 0,02 mg/100g.
Trong 4 loại cao sâm khảo sát, loại có tổng ginsenoside Rg 1 và Rb 1 cao nhất là 60,1 mg/100g; loại thấp nhất chỉ có 2,53 mg/100g. Đối với 4 loại viên nang khảo sát, loại có tổng ginsenoside Rg 1 và Rb 1 cao nhất là 6,98 mg/viên; loại thấp nhất là dưới mức giới hạn định lượng LOQ. Đối với 4 loại viên nén khảo sát; loại có tổng ginsenoside Rg 1 và Rb 1 cao nhất là 0,13 mg/viên; loại thấp nhất dưới mức giới hạn định lượng LOQ.
Với sự khác nhau về hàm lượng ginsenoside Rg 1 và Rb 1 của các sản phẩm tác giả nghiên cứu khuyến nghị các nhà sản xuất cần tăng cường đảm bảo chất lượng sản phẩm, đối với người tiêu dùng cần tìm hiểu kỹ lưỡng về chất lượng khi có những lựa chọn loại thực phẩm chức năng có thành phần nhân sâm. Tác giả nghiên cứu cho rằng phương pháp áp dụng kỹ thuật sắc kí lỏng khối phổ (LC-MS/MS) là phương pháp phân tích có kết quả rất tốt; phương pháp này có thể phát triển để áp dụng phân tích các ginsenoside khác hoặc ứng dụng phân tích các mẫu sinh học trong đánh giá lâm sàng.
Theo báo cáo của Cục An toàn thực phẩm, Bộ Y tế, việc chuẩn hóa phòng kiểm nghiệm là một nội dung quan trọng đối với dự án tăng cường năng lực hệ thống kiểm nghiệm chất lượng vệ sinh an toàn thực phẩm. Trong giai đoạn 2011 – 2015, các hoạt động của dự án tập trung vào củng cố năng lực các phòng kiểm nghiệm vệ sinh an toàn thực phẩm từ tuyến trung ương đến địa phương, chuẩn hóa các phòng kiểm nghiệm trọng điểm.
Đến năm 2012, 100% các phòng kiểm nghiệm tuyến trung ương và khu vực đã được chứng nhận phù hợp tiêu chuẩn ISO/IEC 17025. Đến nay, trên toàn quốc có 42 phòng kiểm nghiệm thực phẩm cấp tỉnh được chuẩn hóa tiêu chuẩn ISO/IEC 17025. Cán bộ các phòng kiểm nghiệm được tập huấn về hệ thống chất lượng quản lý phòng kiểm nghiệm, xây dựng và vận hành hệ thống chất lượng, xác nhận hiệu lực của phương pháp, đánh giá độ không đảm bảo đo, đào tạo các chuyên gia về đánh giá; tập huấn kỹ thuật kiểm nghiệm hóa học, độc chất, vi sinh, lấy mẫu thực phẩm. Các lớp tập huấn do Cục An toàn thực phẩm tổ chức liên tục cập nhật kiến thức cho cán bộ do các Viện kiểm nghiệm Vệ sinh an toàn thực phẩm quốc gia, Viện Dinh dưỡng, Viện Pasteur Nha Trang, Viện YTCC TP Hồ Chí Minh, Viện Vệ sinh Dịch tễ Tây Nguyên.
Trong giai đoạn 2011 – 2015, Cục An toàn thực phẩm đã xây dựng 25 quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về An toàn thực phẩm; 10 văn bản pháp quy kỹ thuật phục vụ công tác quản lý. Các đơn vị kỹ thuật để chuẩn hóa nhiều quy trình kiểm nghiệm chuẩn trong phòng kiểm nghiệm, trong đó có 65 quy trình được Bộ Khoa học và Công nghệ thẩm định và phê duyệt công bố tiêu chuẩn quốc gia tiêu chuẩn Việt Nam.
Hữu Cao