Theo quy định Bộ Y tế, thức ăn đường phố là thực phẩm được chế biến dùng để ăn, uống ngay; trong thực tế được thực hiện thông qua hình thức bán rong, bày bán trên đường phố, nơi công cộng hoặc những nơi tương tự.
Thức ăn đường phố được ưa chuộng vì thuận tiện, giá cả hợp lý, nguồn thức ăn đa dạng, nhanh chóng đáp ứng được nhu cầu nhiều người. Tại hội nghị khoa học an toàn thực phẩm lần thứ 8 được tổ chức tại TP Nha Trang vào tháng 3/2017, tác giả nghiên cứu Nguyễn Duy Long cùng cộng sự Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm Khánh Hòa đã báo cáo đề tài “Đánh giá kết quả thực hiện mô hình điểm an toàn thực phẩm thức ăn đường phố tỉnh Khánh Hòa năm 2014-2015.
Địa điểm nghiên cứu gồm 17 xã, phường; năm 2014 có thị trấn Cam Đức, Cam Lâm; phường Cam Lộc, Cam Ranh; xã Diên An, Diên Khánh; thị trấn Tô Hạp, Khánh Sơn; thị trấn Khánh Vĩnh; phường Vạn Thạnh, Phương Sài, thành phố Nha Trang; xã Ninh Đông, Ninh Hòa; thị trấn Vạn Giã, Vạn Ninh. Năm 2015 tại xã Cam Hải Đông, Cam Lâm; Cam Bình, Cam Ranh; Suối Hiệp, Diên Khánh; thị trấn Tô Hạp, Khánh Sơn; xã Khánh Bình, Khánh Vĩnh; phường Lộc Thọ, TP Nha Trang; xã Ninh Quang, Ninh Hòa và xã Đại Lãnh, Vạn Ninh.
Theo phân tích của tác giả Nguyễn Duy Long, việc thực hiện 10 tiêu chí kinh doanh thức ăn đường phố điều tra đầu kỳ năm 2014 kết quả còn rất thấp. Cụ thể, tiêu chí người kinh doanh thức ăn đường phố khám sức khỏe chỉ đạt 51,8%; tuy nhiên năm 2015 tiêu chí này giảm còn 25,8%. Theo tác giả nghiên cứu đây là tiêu chí khó thực hiện nhất, cộng với việc thu phí khám sức khỏe của các Trung tâm y tế huyện, thị xã, thành phố khác nhau, có nơi thu cao 350.000 đồng/người; tại TP Nha Trang mức thu 100.000 đồng/người. Như vậy các mức thu còn phụ thuộc vào việc thực hiện các kỹ thuật cận lâm sàng khác nhau của các đơn vị y tế.
Đối với tiêu chí người kinh doanh thức ăn đường phố phải được xác nhận kiến thức an toàn thực phẩm định kỳ 3 năm một lần cũng gặp khó khăn; thường họ được lồng ghép vào các buổi truyền thông an toàn thực phẩm. Về tiêu chí người kinh doanh thức ăn đường phố phải có sổ ghi chép nguồn gốc thực phẩm; đây là tiêu chí có tỷ lệ đạt thấp nhất trong 10 tiêu chí. Các tiêu chí nơi kinh doanh phải sạch, cách biệt nguồn ô nhiễm; Bàn bán thức ăn cách mặt đất ít nhất 60cm; thức ăn được che đậy, bảo quản hợp vệ sinh, chống được ruồi, bụi bẩn, mưa, nắng và các loài côn trùng, động vật; không để lẫn giữa thực phẩm sống và thức ăn chín; có dụng cụ xúc, gắp thực phẩm sạch sẽ, có găng tay sử dụng một lần khi tiếp xúc trực tiếp với thức ăn chín; bảo đảm có đủ nước và nước đủ sạch phù hợp với quy định; có đủ dụng cụ, túi đựng chất thải, rác thải kín và hợp vệ sinh đều đạt cao vào năm 2015 so với năm 2014.
Tác giả nghiên cứu Nguyễn Duy Long có kiến nghị đối với UBND các cấp, cần phát huy vai trò trách nhiệm của các thành viên Ban chỉ đạo trong công tác đảm bảo an toàn thực phẩm, tránh đặt nặng công việc này là của ngành y tế; cần xử lý nghiêm các tổ chức, cá nhân thiếu trách nhiệm đối với công tác an toàn thực phẩm, các cơ sở cố tình vi phạm.
Cần tăng cường công tác chỉ đạo, giám sát đảm bảo an toàn thực phẩm trên địa bàn, tổ chức ký cam kết đảm bảo an toàn thực phẩm đối với các cơ sở kinh doanh thức ăn đường phố với Chính quyền; đầu tư thêm nguồn lực cho công tác an toàn thực phẩm trên địa bàn, xây dựng những mô hình điểm để nhân rộng toàn địa bàn.
Ngành y tế cần có chỉ đạo và phương hướng với các cơ quan truyền thông thường xuyên tuyên truyền các quy định pháp luật về an toàn thực phẩm nhằm nâng cao nhận thức của cộng đồng, đặc biệt là những người kinh doanh thức ăn đường phố. Duy trì khám sức khỏe định kỳ cho người kinh doanh thức ăn đường phố. Quy định nguồn nước và xét nghiệm định kỳ nguồn nước đối với kinh doanh thức ăn đường phố cho phù hợp với thực tế, giảm những kỹ thuật chọn lọc sàng không cần thiết trong khám sức khỏe định kỳ.
Các Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm, Phòng Y tế, Trung tâm y tế và các Trạm y tế cần phát huy tốt chức năng tham mưu công tác an toàn vệ sinh thực phẩm kịp thời, chính xác; phối hợp triển khai tốt các hoạt động an toàn vệ sinh thực phẩm từ tỉnh – huyện – xã nhịp nhàng nâng cao hiệu quả công tác quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm. Đẩy mạnh công tác truyền thông, phổ biến các quy định của pháp luật về an toàn thực phẩm, đặc biệt đối với người kinh doanh thức ăn đường phố và người tiêu dùng thực phẩm.
Đối với người kinh doanh thức ăn đường phố phải chấp hành nghiêm các quy định của pháp luật về an toàn thực phẩm. Thực phẩm chế biến phải rõ nguồn gốc, xuất xứ, sản phẩm bao gói sẵn và phụ gia thực phẩm phải có nhãn, mác đúng quy định; phải mở sổ ghi chép nguồn gốc thực phẩm. Đảm bảo tốt vệ sinh cá nhân, vệ sinh dụng cụ, chế biến và bảo quản thực phẩm.
Đối với người tiêu dùng cần chủ động khai báo, tố giác các hành vi vi phạm an toàn thực phẩm, biết lựa chọn cho mình những nơi cung cấp thực phẩm đảm bảo vệ sinh an toàn.
Tỉnh Khánh Hòa có 8 huyện, thị xã, thành phố, 137 xã, phường, thị trấn; có hơn 11500 cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống, trong đó có khoảng 8500 cơ sở kinh doanh thức ăn đường phố, chiếm 74% cơ sở dịch vụ ăn uống trên toàn tỉnh. Công tác nâng cao năng lực quản lý, đảm bảo an toàn thực phẩm thức ăn đường phố cho người tiêu dùng rất cần được quan tâm hơn bao giờ hết.
Huy Hoàng