Từ tháng 1/2016 đến tháng 11/2017, nhóm tác giả nghiên cứu Võ Văn Khoa cùng cộng sự Đại học Y dược Huế thực hiện nghiên cứu mô tả cắt ngang, tiến cứu báo cáo đề tài “Nghiên cứu giá trị của HE4, CA125, thuật toán nguy cơ ác tính buồng trứng (ROMA) trong chẩn đoán trước mổ ung thư buồng trứng”.
Tiêu chuẩn chọn đối tượng nghiên cứu là những bệnh nhân có đủ thông tin cá nhân, các triệu chứng lâm sàng, nồng độ HE4 và CA125 huyết thanh, có kết quả giải phẩu bệnh sau mổ, hoặc xét nghiệm tế bào học màng bụng dương tính (đối với những bệnh nhân UTBT vượt quá giai đoạn phẫu thuật). Tiêu chuẩn loại trừ: Bệnh nhân đang mang thai; Bệnh nhân có tiền sử UTBT hoặc ung thư phúc mạc tiên phát hoặc có bất kỳ bệnh ung thư nào kèm theo.
Có 277 đối tượng nghiên cứu phù hợp được chọn tham gia nghiên cứu. Quy trình nghiên cứu gồm khám, phỏng vấn các bệnh nhân có u buồng trứng để thu thập các số liệu về tuổi, tình trạng kinh nguyệt, số con. Thu thập chỉ số nồng độ CA125, HE4: lấy 2ml máu tĩnh mạch bệnh nhân, quay ly tâm lấy huyết tương, làm xét nghiệm CA125, HE4 theo tiêu chuẩn kỹ thuật của Khoa Hóa Sinh Bệnh viện Trung ương Huế, kết quả trả về trong ngày. CA125: Thực hiện trên máy xét nghiệm miễn dịch Elecsys 2010. CA125 được gọi là dương tính khi CA125>35U/ml; âm tính khi CA125 < 35U/ml. HE4: Thực hiện trên máy xét nghiệm miễn dịch Architect i 1000.
Tác giả nghiên cứu phân tích báo cáo, đối tượng nghiên cứu gồm 277 bệnh nhân, trong đó nhóm u buồng trứng lành tính có 247 bệnh nhân chiếm 89,2%, nhóm u buồng trứng ác tính có 30 bệnh nhân gồm u tế bào hạt, 1 u tế bào mầm, 1 u carcinoid. Có sự khác biệt về phân bố nhóm tuổi và tình trạng kinh nguyệt với bệnh UTBT, cụ thể trong nhóm bệnh nhân UTBT: 63,3% bệnh nhân > 50 tuổi, 56,7% bệnh nhân mãn kinh. (p<0,01). Không có sự khác biệt về số con của bệnh nhân và bệnh UTBT. (p=0,220).
Khi khảo sát giá trị trung vị của CA125 trong quần thể nghiên cứu ghi nhận kết quả: 18,91 (12,20 - 39,04) U/ml và giá trị trung vị này trong nhóm UTBT là 214,20 U/ml (60,56 - 764,42) U/ml cao hơn so với nhóm không UTBT 17,45 (11,88 - 28,70) U/ml. Sự khác biệt này có ý nghĩa thống kê (p<0,01). Điều này cho thấy nồng độ CA125 trong máu có mối tương quan với tình trạng có hay không UTBT. Nghiên cứu thực hiện trên quần thể phụ nữ có khối u buồng trứng nhập viện để phẫu thuật, dùng kết quả giải phẫu bệnh là tiêu chuẩn vàng cho quyết định có hay không có UTBT, với điểm cắt được chọn cho CA125 được gọi là dương tính khi giá trị CA125 > 35 U/ml.
BS. Võ Văn Khoa phân tích, có nhiều nguyên nhân lành tính có thể làm tăng CA125, bao gồm mang thai, lạc nội mạc tử cung, u xơ tử cung (u lành), viêm tụy, kinh nguyệt, bệnh viêm nhiễm vùng chậu, và bệnh gan. Tuy nhiên khoảng gần 20% phụ nữ có UTBT không có tăng CA125, phần lớn trường hợp có tăng CA125 đơn thuần lại không mắc bệnh ung thư. Trong nghiên cứu có các trường hợp u lạc nội mạc tử cung, u buồng trứng kèm viêm nhiễm tiểu khung cho kết quả CA125 rất cao, bên cạnh đó có 3 trường hợp ung thư tế bào hạt và 1 trường hợp u carcinoid có kết quả CA125 và HE4 hoàn toàn bình thường.
BS.Khoa cho biết, nếu tính theo tiêu chuẩn điểm cắt 35 U/ml thì độ nhạy của CA125 trong nghiên cứu là 83,3% và độ đặc hiệu là 78,14%. Diện tích dưới đường cong ROC của CA125 là 0,872 với điểm cắt tối ưu là 48,5U/ml thì độ nhạy là 83,3% và độ đặc hiệu là 86,64%. Do đó để tăng độ đặc hiệu của CA125, BS. Khoa kiến nghị nên tăng điểm cắt lên khoảng 48,5 là phù hợp.
Đối với giá trị của HE4, khi khảo sát giá trị trung vị của HE4 trong quần thể nghiên cứu ghi nhận kết quả: 39,80 (30,50 – 50,10) pmol/l và giá trị trung vị này trong nhóm UTBT là 90,00 pmol/l (57,47 – 447,97) pmol/l (30,10 – 45,90) pmol/l. Sự khác biệt này có ý nghĩa thống kê (p<0,01). Điều này cho thấy nồng độ HE4 trong máu có mối tương quan với tình trạng có hay không UTBT. Các quan sát này cũng được ghi nhận tương tự với CA125 và ROMA. Hai biến số này cũng có dạng phân phối không chuẩn và có mối tương quan với UTBT.
Tác giả nghiên cứu cho biết, nghiên cứu thực hiện trên quần thể phụ nữ có khối u buồng trứng nhập viện để phẫu thuật, dùng kết quả giải phẫu bệnh là tiêu chuẩn vàng cho quyết định có hay không có UTBT, với điểm cắt được chọn cho HE4 được gọi là dương tính khi giá trị HE4 > 140 pmol/l ở phụ nữ mãn kinh hoặc > 70 pmol/l ở phụ nữ chưa mãn kinh. Kết quả ghi nhận độ nhạy của HE4 trong nghiên cứu là 50% và độ đặc hiệu là 98,38%. So sánh với độ nhạy dao động khoảng 56,9% - 80,8% từ các nghiên cứu trước đây ở nước ngoài, kết quả nghiên cứu có thấp hơn. Độ đặc hiệu trong nghiên cứu là 98,38% và tương đồng với các nghiên cứu trong nước và ngoài nước, hầu hết đều > 90%.
Tác giả Võ Văn Khoa có kết luận cho nghiên cứu là cả ba chỉ số là CA125, HE4 và ROMA đều có giá trị dự báo ung thư buồng trứng được đánh giá là tốt đến rất tốt với diện tích dưới đường cong ROC tương ứng là 0,872; 0,894 và 0,912, trong đó ROMA cho kết quả cao nhất. BS. Võ Văn Khoa khuyến nghị chỉ số ROMA nên được triển khai ứng dụng rộng rãi trong thực hành lâm sàng để giúp đánh giá, xử trí và tiên lượng bệnh nhân có khối u buồng trứng nghi ngờ ung thư.
Nghi Anh