Tại Hội nghị Phụ sản Miền Trung – Tây Nguyên mở rộng lần thứ 7 tổ chức tại thành phố Nha Trang vào tháng 8/2018, TS Lâm Đức Tâm – Bộ môn Phụ sản – Trường Đại học Y Dược Cần Thơ báo cáo đề tài “Tỷ lệ nhau tiền đạo và một số yếu tố liên quan tại Bệnh viện Phụ sản thành phố Cần Thơ”
Nhau tiền đạo là nguyên nhân thường gặp nhất gây xuất xuyết ba tháng cuối kỳ, chiếm 0,3-0,5% tổng số thai kỳ. Nhau tiền đạo làm tăng nguy cơ băng huyết sau sinh – là một trong năm tai biến sản khoa, gây tử vong cho sản phụ, tăng tỷ lệ sinh non và nhẹ cân nên tỷ lệ tử vong trẻ trong nhau tiền đạo kể cả trẻ non tháng khá cao 30-40%. Ở Hoa Kỳ, tỷ lệ tử vong mẹ bị nhau tiền đạo là 0,03% tỷ lệ tử vong chu sinh tăng cao và cân nặng giảm thấp của những đứa trẻ bị nhau tiền đạo so với các trẻ bình thường và những dị tật bẩm sinh của thai ở những trường hợp nhau tiền đạo cao gấp 2,5 lần.
Triệu chứng lâm sàng thường chỉ có xuất huyết âm đạo với đặc diểm xuất huyết âm đạo là xảy ra đột ngột, không kèm đau bụng, tái phát nhiều lần và khuynh hướng lượng máu mất càng nhiều, khi khám nhau tiền đạo nguy cơ chảy máu càng tăng nên để chẩn đoán nhau tiền đạo an toàn và được sử dụng nhiều nhất hiện nay ở Việt Nam là siêu âm – có thể phát hiện sớm từ tuần lễ thứ 20 của thai kỳ. về nguyên nhân của nhau tiền đạo chưa được biết rõ nhưng người ta gặp nhau tiền đạo ở các phụ nữ: Sinh nhiều lần, nạo thai, sẩy thai nhiều lần, viêm nhiễm tử cung trước đó, có nhau tiền đạo lần mang thai trước. Đặc biệt, ở những người có thai lần đầu vẫn có thể bị nhau tiền đạo.
TS Tâm cho biết, nghiên cứu được thực hiện vào năm 2016, là nghiên cứu cắt ngang, tiến cứu, tiêu chuẩn chọn bệnh là tất cả các sản phụ đến nhập viện và sinh tại Bệnh viện Phụ sản thành phố Cần Thơ có tuổi thai từ 28 tuần trở lên tính theo ngày đầu kỳ kinh cuối (chu kỳ kinh đều, 28 ngày) hoặc tính theo siêu âm 3 tháng đầu thai kỳ và đồng ý tham gia nghiên cứu.
Loại trừ những sản phụ có bệnh lý nội khoa nặng, đình chỉ thai nghén vì lý do xã hội, được chẩn đoán nhau tiền đạo trước sinh nhưng sau sinh không ghi nhận.
Phương pháp chọn mẫu: chọn mẫu thuận tiện trong thời gian nghiên cứu ghi nhận có 1357 trường hợp sinh tại Bệnh viện, trong đó có 52 sản phụ bị nhau tiền đạo được chẩn đoán và điều trị ở tuổi thai từ 28 trở lên.
TS Tâm phân tích báo cáo, kết quả khảo sát 1357 sản phụ trẻ đến sinh và trẻ sinh ra tại Bệnh viện Phụ sản Cần Thơ, ghi nhận có 52 trường hợp nhau tiền đạo chiếm 3,83%. Thai kỳ với nhau tiền đạo sẽ kèm theo nguy cơ cho mẹ lẫn con. Tỷ lệ nhau tiền đạo được nghiên cứu ở nhiều nơi trên thế giới đặc biệt là năm gần đây do tỷ lệ có xu hướng tăng dần. Tỷ lệ nhau tiền đạo cao hơn so với tỷ lệ nhau tiền đạo thưởng thấy trong y văn. Sự khác biệt này là do vùng nghiên cứu khác, hơn nữa nghiên cứu tại Bệnh viện Phụ sản thành phố Cần Thơ là một trong những bệnh viện Phụ sản lớn nhất khu vực Đồng bằng Sông Cửu Long nên số lượng sản phụ đến sinh là khá đông, vừa là tuyến chuyên khoa nên tiếp nhận hầu hết các sản phụ có nhau tiền đạo. Lý do khác có thể do mẫu nghiên cứu nhiều hơn so với các nghiên cứu khác nên có sự khác biệt về tỷ lệ này. Tuy nhiên đây cũng là con số có giá trị tham khảo để các nhà lâm sàng sản khoa quan tâm hơn đến công tác chăm sóc tiền sản.
Trong 52 trường hợp nhau tiền đạo, thể nhau tiền đạo trung tâm chiếm cao nhất 44,23% sau đến nhau bám thấp chiếm 23,08% nhau bám mép chiếm 17,31% và cuối cùng là nhau tiền đạo bán trung tâm chỉ chiếm 15,38%. So sánh nghiên cứu Bành Thanh Lan (n=366), tỷ lệ nhau tiền đạo gần tương đương là nhau tiền đạo trung tâm 63,1%. Nhau tiền đạo bán trung tâm 17,2%, nhau bám mép 13,9%, nhua bám thấp 5,8%. TS Tâm giải thích do 2 nghiên cứu thực hiện tại vùng dịch tễ tương đương nhưng nhau bám thấp cuả Bành Thanh Lan thấp hơn so, có lẽ mẫu nghiên cứu là 1357 nhiều hơn.
Tuổi của mẹ: tỷ lệ nhau tiền đạo gặp ở sản phụ đó ngày càng tăng, mẹ ≥ 35 tuổi có nguy cơ nhau tiền đạo gấp 2,82 lần so với mẹ từ 20-<35 tuổi với p<0,01. Kết quả này hoàn toàn phù hợp theo y văn, tuổi của sản phụ liên quan rất mạnh với nhau tiền đạo. Ở Bệnh viện Parkland thống kê 169.000 trường hợp sinh, sản phụ nhỏ hơn 18 tuổi có tỷ lệ nhau tiền đạo là 1/1.500, nếu trên 35 tuổi thì nguy cơ tăng là 1/100 và trên 40 tuổi thì nguy cơ tăng 1/5. Theo tác giả Papinniemi tuổi sản phụ cao, nguy cơ nhau tiền đạo tăng 2,7 lần. Kollmann nguy cơ tăng gấp 1,08 lần ở sản phụ lớn tuổi (p<0,01). Như vậy, giảm nguy cơ nhau tiền đạo thì các bà mẹ nên có thai sớm. Vấn đề này đáng lo ngại vì hiện nay phụ nữ có xu hướng lập gia đình ngày càng muộn, do đó những trường hợp lớn tuổi mang thai cũng tăng lên, góp phần làm tăng tỷ lệ nhau tiền đạo.
Số lần khám thai: mẹ khám thai càng nhiều lần thì khả năng phát hiện nhau tiền đạo càng cao. Theo đó, khám thai từ 6-<9 lần, tăng nguy cơ 1,76 lần so <6 lần, và khi khám >9 lần thì nguy cơ tăng tới 5,89 lần nên khám thai càng nhiều lần, đặc biệt vào 3 tháng cuối thai kỳ thì khả năng phát hiện nhau tiền đạo càng cao. Nhờ vậy, chúng ta cũng có thể biết được những nguy cơ cho mẹ và con để có những biện pháp dự phòng thích hợp. Do đó, sản phụ nên đi khám thai thường xuyên để phát hiện những bất thường và có biện pháp phòng ngừa để có một thai kỳ tốt đẹp. Vấn đề này chưa ghi nhận được ở các nghiên cứu khác. Sản phụ có nhau tiền đạo, tỷ lệ mổ lấy thai cao gấp 9,36 lần so với sinh ngã âm đạo. Sự khác biệt này có ý nghĩa thống kê với p<0,01. Điều này hoàn toàn phù hợp vì nhau tiền đạo bám ở đoạn dưới tử cung, gây cản trở thai nhi khi sinh bằng ngãn âm đạo, nhất là nhau tiền đạo trung tâm và bán trung tâm. Do đó, để bảo đảm an toàn cho mẹ và thai nhi thì mổ lấy thai là lựa chọn hàng đầu.
TS Tâm kết luận, tỷ lệ nhau tiền đạo tăng và có nhiều yếu tố nguy cơ liên quan đến nhau tiền đạo như tuổi mẹ, tiền sử sản khoa gồm số lần sinh, sẩy thai, nạo phá thai, tiền sử mang thai nhau tiền đạo trước đó, tiền sử sử dụng dụng cụ tử cung. Nhau tiền đạo làm tăng nguy cơ mổ lấy thai, trẻ nhẹ cân và điểm số appar. Đây là bệnh lý cần được quan tâm chăm sóc trong chiến lược chăm sóc sức khỏe sinh sản.
Hữu Cao