Tại Hội nghị khoa học Bệnh Truyền Nhiễm và Bệnh Nhiệt đới miền Trung mở rộng lần thứ 1 năm 2018 tổ chức tại thành phố Huế, tác giả Phan Trung Tiến cùng các cộng sự báo cáo đề tài “Nhiễm Leishmania nội tạng ở bệnh nhân HIV nhân một trường hợp và tổng quan y văn”.
Bác sĩ Phan Trung Tiến báo cáo ca lâm sàng bệnh nhân nữ 32 tuổi; là thợ uốn tóc ở Kiến Giang, Lệ Thủy, Quảng Bình. Bệnh nhân có 2 chồng, 1 chồng chết không rõ căn nguyên, 2 con (3 tuổi, 7 tuổi). Bệnh nhân vào viện ngày 14/3/2018 với bệnh sử năm 2016 phát hiện HIV (+), không được quản lý điều trị; năm 2017 bệnh nhân có nhiều đợt sốt > 1 tháng, sụt cân, đau bụng tiêu chảy và đã được điều trị nhiều đợt tại Bệnh viện Quảng Bình. Tháng 12/2017 bệnh nhân vào Bệnh viện Trung ương Huế, được chẩn đoán là viêm phổi PCP, nấm miệng thực quản, tiêu chảy/suy kiệt/thiếu máu nặng/AIDS. Bệnh viện điều trị: truyền máu, đạm, Cotrim, kháng nấm, kháng sinh và cuất viện sau 4 tuần, được giới thiệu chuyển tuyến điều trị ARV tại Quảng Bình.
Tháng 3/2018, bệnh nhân nhập viện Bệnh viện Trung ương Huế lần 2 (lúc này đang điều trị ARV tuần thứ 3 với phác đồ TDF/3TC/EFV). Khám lâm sàng: M:100 l/ph. T0: 3809 C; HA: 90/60 mmHg; Cân nặng: 46kg. Cao: 160cm. BMI: 17,9. Thể trạng gầy, suy kiệt, da niêm nhợt nhạt; Đau bụng âm ỉ; Bụng chướng căng; Gan, lách lớn # 8 cm dưới bờ sườn. Xét nghiệm cận lâm sàng cho thấy, huyết đồ giảm 3 dòng tế bào máu ngoại vi. HC: 3 x 10 12/L; Hb: 79g/L; BC: 1,17 x 109/L; CRP: 99.9 mg/L; Cấy máu (-), KSTSR (-); AST: 153 U/L, ALT: 45 U/L Glucose: 5.3 mmol/L, Ure:5.0 mmol/L, Creatinin:66 µmol/L, Na: 129.3 mmol/L, K+: 3.89 mmol/L, Cloride: 101.1 mmol/L
Trên X quang phổi thẳng có đám mờ vùng dưới phổi phải, bóng tim không lớn, siêu âm bụng và chụp CT Scan ổ bụng gan lớn, lách lớn. Bệnh nhân có lâm sàng sốt kéo dài, suy kiệt, gan lách lớn, giảm 3 dòng tế bào máu; Điều trị: tích cực truyền máu, đạm, kháng sinh, kháng sốt rét, vitamin, ARV…Không đáp ứng điều trị; tiên lượng dè dặt…
Xét nghiệm tủy đồ cho kết quả tế bào tủy nghèo; nhiều đại thực bào vỡ màng bào tương; một số đại thực bào đang thực bào Leishmania. Kết luận: KALA-AZAR
Bệnh nhân được chẩn đoán nhiễm Leishmania nội tạng/AIDS; được điều trị Amphotericin B (50mg) x 1 lọ/ngày CTM x 21 ngày; truyền máu, đạm, vitamin… ARV, Cotrim…; bệnh nhân đỡ sốt sau 10 ngày, cắt sốt sau 2 tuần; bụng đỡ chướng, gan, lách nhỏ lại dưới bờ sườn 5cm; bệnh nhân khỏe hơn, ăn uống ngon miệng, P: 53kg; xét nghiệm: huyết đồ trở lại bình thường, sinh hóa máu ổn định; tủy đồ lần 2 (ngày 26/4/2018): số lượng tế bào tủy giàu, tăng sinh nhẹ dòng hồng cầu, bạch cầu, đủ các giai đoạn, không thấy KST; bệnh nhân xuất viện sau 6 tuần điều trị, tiếp tục theo dõi điều trị tại địa phương.
Bác sĩ Phan Trung Tiến cho biết, bệnh nhiễm ký sinh trùng Leishmania xuất hiện ở các vùng nhiệt đới và Nam Âu. 200 quốc gia báo cáo bệnh, 97 quốc gia là vùng dịch tể … Căn bệnh đang bị lãng quên (Neglected Tropical Disease). Bệnh lây truyền qua (30 loài) muỗi cát (phlebotomine sand flies), hơn 20 loài Leishmania gây bệnh ở người. 3 thể lâm sàng chính: da (Cutaneous Leishmaniasis, CL), niêm mạc (Mucocutaneous Leishmaniasis, MCL), nội tạng (Visceral Leishmaniasis, VL).
Trường hợp nhiễm khuẩn; lao, atypical Mycobacter; phong; nấm sâu, Sarcoidosis; Lymphoma; ung thư; Lupus …
Bác sĩ Tiến cho biết, đồng nhiễm Leishmania-HIV chiếm 2-9%; giới nam-tuổi trung bình là 38 tuổi - thể nội tạng VL - bệnh nhân AIDS-lâm sàng không điển hình - Lách to thường ít; 42-68% có các nhiễm trùng cơ hội khác có triệu chứng tương tự, làm phức tạp thêm chẩn đoán lâm sàng; tử vong cao ở bệnh nhân nhiễm VL-HIV.
Bác sĩ Tiến lưu ý, tác giả Raynal và Gaschen (1934-1935) và Quate (1962) đã xác định có 11 loài muỗi cát ở một số địa điểm thuộc các tỉnh như Quảng Ninh, Ninh Bình, Vĩnh Phúc, Bắc Giang, Khánh Hòa, Quảng Ngãi. Năm 1954 GS Đặng Văn Ngữ khẳng định có muỗi cát Phlebotomus tồn tại ở vùng châu thổ sông Hồng, trong số các loài muỗi cát phát hiện tại nước ta, loài muỗi cát Phlebotomus sergenti là loài đã được xác định có vai trò truyền bệnh Leishmania spp …Như vậy, mầm bệnh Leishmania và trung gian truyền bệnh đã có tại Việt Nam.
Tác giả nghiên cứu khuyến cáo, Leishmania cần được quan tâm nhiều hơn, đừng quên lãng; bệnh cảnh lâm sàng phong phú, tiên lượng nặng nề, đứng trước bệnh nhân có sốt kéo dài, gan lách to, suy kiệt, xét nghiệm máu giảm 3 dòng … đừng quên Leishmania; bệnh nhân HIV/AIDS cần cảnh giác Leishmania; Đối với điều trị tổng lực: Amphotericine B, điều trị hỗ trợ, đồng nhiễm, điều trị ARV ở bệnh nhân HIV…
Anh Huy