Hội chứng ngừng thở do tắc nghẽn khi ngủ là sự lặp lại liên tiếp hiện tượng hẹp hoặc tắc nghẽn đường hô hấp trên vùng hầu họng trong khi ngủ dẫn đến hậu quả giảm thở hoặc ngừng thở hoàn toàn mặc dù vẫn có tăng cường hô hấp. Các triệu chứng thường gặp của hội chứng này như ngáy to, cảm giác ngạt thở khi ngủ, thức dậy nhiều lần trong đêm và buồn ngủ quá nhiều ban ngày đã ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng cuộc sống của bệnh nhân.
Hội chứng ngừng thở do tắc nghẽn khi ngủ nếu không được điều trị sẽ gây ra một loạt các hậu quả nghiêm trọng về y học, kinh tế xã hội và tâm lý. Các phương pháp điều trị hiện nay như thay đổi lối sống, giảm cân và đặc biệt là thở áp lực dương liên tục (CPAP-Continuous Positive Airway Pressure) đã mang lại những hiệu quả rõ rệt.
Phương pháp này làm giảm chỉ số giảm thở, ngừng thở tới mức 5 đến 10 cơn/giờ, giảm tỷ lệ các tai biến tim mạch từ 3 đến 6 lần trong nhóm được điều trị từ đó cải thiện chất lượng cuộc sống.
Từ tháng 10/2008 đến tháng 7/2011, nhóm tác giả nghiên cứu Nguyễn Thanh Bình cùng cộng sự Bộ môn Thần kinh – Đại học Y Hà Nội thực hiện nghiên cứu mô tả cắt ngang báo cáo đề tài “Chất lượng cuộc sống của bệnh nhân ngừng thở do tắc nghẽn khi ngủ”.
Đối tượng nghiên cứu gồm các bệnh nhân được chẩn đoán hội chứng ngừng thở khi ngủ do tắc nghẽn tại cơ sở lâm sàng: Phòng Điện não đồ Video và giấc ngủ, Khoa Tâm Thần kinh của Bệnh viện Lão khoa Trung Ương nghiên cứu được thực hiện từ tháng 10 năm 2008 đến tháng 7 năm 2011.
Các bệnh nhân đáp ứng đủ tiêu chuẩn sau: Tuổi trên 18 tuổi. Được chẩn đoán xác định là hội chứng ngừng thở khi ngủ do tắc nghẽn theo tiêu chuẩn chẩn đoán của Hiệp Hội Giấc ngủ Hoa Kỳ.
Các bệnh nhân tham gia nghiên cứu được hỏi và khám bệnh theo mẫu bệnh án thống nhất. Đánh giá chất lượng cuộc sống toàn bộ 60 bệnh nhân bằng thang điểm chất lượng cuộc sống gồm 36 câu hỏi ngắn. 18 bệnh nhân điều trị thở áp lực dương liên tục được đánh giá lại chất lượng cuộc sống sau 1 tháng.
Tác giả nghiên cứu phân tích báo cáo, trong số 60 đối tượng nghiên cứu, số bệnh nhân nam nhiều gấp hai lần so với bệnh nhân nữ. Độ tuổi trung bình đối tượng nghiên cứu là 58,68; tuổi thấp nhất là 29, cao nhất là 85.
Tác giả cho biết, hội chứng ngừng thở do tắc nghẽn khi ngủ làm suy giảm chức năng nhận thức, tình cảm và chất lượng cuộc sống của bệnh nhân. Thang điểm thường được dùng nhất để đánh giá chất lượng cuộc sống nói chung là thang điểm gồm 36 câu hỏi ngắn. Các câu hỏi được gộp lại thành tám nhóm cơ bản bao gồm: chức năng thể chất, hạn chế do sức khỏe thể chất, hạn chế do vấn đề tình cảm, mệt mỏi, thiếu năng lượng, vấn đề tình cảm, hoạt động xã hội, đau và sức khỏe nói chung. Bệnh nhân lựa chọn câu hỏi phù hợp với tình trạng của mình và trả lời.
Tác giả nghiên cứu nhận xét chất lượng cuộc sống của các bệnh nhân ngừng thở do tắc nghẽn khi ngủ bị giảm.
Cả 8 nhóm gồm chức năng thể chất; hạn chế do sức khỏe thể chất; hạn chế do vấn đề tình cảm; mệt mỏi thiếu năng lượng; vấn đề tình cảm; hoạt động xã hội; đau; sức khỏe nói chung, đều có giá trị trung bình thấp, đặc biệt là nhóm cảm nhận về hạn chế do sức khỏe thể chất, sức khỏe nói chung và sự mệt mỏi, thiếu năng lượng đều có số điểm trung bình giảm dưới 50%.
Về chất lượng cuộc sống của bệnh nhân sau điều trị, tác giả cho biết, hiệu quả của thở áp lực dương liên tục được chia ra làm bốn nhóm cơ bản:
- Cải thiện các triệu chứng: buồn ngủ quá nhiều ban ngày, ngủ không ngon giấc, cải thiện chất lượng cuộc sống và chức năng nhận thức.
- Cải thiện giấc ngủ cho người ngủ cùng.
- Giảm nguy cơ của bệnh lý tim mạch, suy giảm nhận thức và tỷ lệ tử vong do ngừng thở khi ngủ.
- Giảm tỷ lệ tai nạn giao thông: Điều trị hội chứng ngừng thở khi ngủ do tắc nghẽn nhằm mục đích giảm số lượng cơn ngừng thở, giảm thở, giảm số lần thức giấc và bình thường hóa nồng độ oxy bão hòa trong máu. Những thay đổi này nhằm cải thiện chất lượng cuộc sống và mức độ tỉnh táo ban ngày.
18 bệnh nhân trong nhóm nghiên cứu của tác giả Nguyễn Thanh Bình được hỏi lại các câu hỏi trong thang điểm 36 câu hỏi ngắn về chất lượng cuộc sống. Kết quả cho thấy 6/8 nhóm cải thiện rõ sau điều trị. Tác giả Parish nghiên cứu trên 54 bệnh nhân điều trị thở áp lực dương liên tục sau sáu tuần, 5/8 nhóm có cải thiện có ý nghĩa thống kê, ba nhóm còn lại là sức khỏe thể chất, đau cơ thể và sức khỏe nói chung không thay đổi. Tác giả Pepin J.L nhận thấy 6/8 nhóm của thang điểm 36 câu hỏi về chất lượng cuộc sống cải thiện đáng kể, có ý nghĩa thống kê.
Bs Nguyễn Thanh Bình có kết luận, chất lượng cuộc sống của bệnh nhân ngừng thở do tắc nghẽn khi ngủ bị giảm nhiều và cải thiện đáng kể sau điều trị. Thang điểm 36 câu hỏi ngắn về chất lượng cuộc sống là thang điểm để đánh giá chung cho tình trạng sức khỏe và mang tính chủ quan, nhưng với những đánh giá ban đầu này, tác giả nhận thấy đây là thang điểm đơn giản, thuận lợi để tìm hiểu chất lượng cuộc sống của bệnh nhân mắc hội chứng ngừng thở do tắc nghẽn khi ngủ.
Minh Tâm