Nhiễm HIV/AIDS là bệnh do virus gây suy giảm miễn dịch ở người gây ra. Cho đến nay nhiễm HIV/AIDS đã lan khắp trên toàn thế giới và tỷ lệ người nhiễm HIV gia tăng với tốc độ rất nhanh. Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), tính riêng trong năm 2011 đã có 2,2 triệu người mới bị nhiễm HIV và 1,7 triệu người chết vì AIDS. Theo Cục phòng, chống HIV/AIDS đến 31/3/2012, số nhiễm HIV hiện còn sống là 201.134 và số bệnh nhân AIDS hiện còn sống là 57.733 và 61.579 trường hợp tử vong do AIDS.
Tại Việt Nam đã triển khai điều trị HIV bằng thuốc kháng virus (ARV) từ năm 2005 với sự hỗ trợ của Bộ Y tế Việt Nam và các tổ chức quốc tế. Việc điều trị ARV nhằm ức chế virus HIV nhân lên trong máu, hệ thống miễn dịch của người bệnh dần phục hồi, mang lại cho người bệnh sức khỏe và hòa nhập cuộc sống xã hội. Tuy nhiên, chìa khóa thành công trong điều trị ARV là tuân thủ điều trị. Việc điều trị ARV cần phải uống thuốc đầy đủ, đúng giờ để đảm bảo đạt hiệu quả, tránh kháng thuốc. Do đó, chăm sóc hỗ trợ điều trị phải toàn diện bao gồm quản lý lâm sàng, tư vấn, hỗ trợ tâm lý xã hội, chăm sóc, ngăn chặn sự lây nhiễm HIV trong cộng đồng. Việc tìm hiểu về kiến thức, thực hành khi điều trị ARV ở bệnh nhân HIV/AIDS là rất cần thiết.
Vừa qua, nhóm tác giả nghiên cứu Nguyễn Thị Hoa cùng cộng sự Trường Đại học Y Dược Thái Nguyên thực hiện nghiên cứu mô tả cắt ngang báo cáo đề tài “Kiến thức, thực hành về điều trị kháng virus ở bệnh nhân HIV/AIDS tại 4 tỉnh biên giới Việt –Trung”.
Đối tượng nghiên cứu gồm 431 bệnh nhân nhiễm HIV/AIDS đang được quản lý tại Trung tâm phòng chống AIDS bốn tỉnh biên giới Việt –Trung. Tiêu chuẩn chọn đối tượng nghiên cứu: Người nhiễm HIV > 16 tuổi. Đang được điều trị kháng virus ít nhất 6 tháng. Đồng ý tham gia nghiên cứu. Tiêu chuẩn loại trừ: Đang mắc bệnh nhiễm trùng cấp tính và mạn tính. Đang mang thai. Bệnh nhân không có năng lực kiểm soát hành vi của mình. Có thời gian sử dụng thuốc kháng virus < 6 tháng. Thời gian nghiên cứu từ tháng 9/2016 – 12/2016. Địa điểm nghiên cứu: Trung tâm phòng chống AIDS bốn tỉnh Hà Giang, Cao Bằng, Lạng Sơn, Quảng Ninh.
Tác giả nghiên cứu báo cáo kết quả nghiên cứu, tuổi trung bình của đối tượng nghiên cứu là 38,3; chủ yếu ở độ tuổi trên 30 tuổi; trình độ văn hóa chủ yếu THCS và THPT; nhóm có trình độ trung cấp chiếm tỷ lệ 6,5%. Tỷ lệ đối tượng ly thân hoặc sống một mình chiếm 33%, tỷ lệ đã kết hôn chiếm 63%.
Tác giả nhận xét, có nhiều bằng chứng đã chứng minh tác dụng ARV có hiệu quả đáng kể trong việc ức chế sự nhân lên của virus HIV cũng như có tác dụng trì hoãn sự xuất hiện của các bệnh nhiễm trùng cơ hội. Tuy nhiên, nếu sử dụng thuốc ARV không đúng cách, không tuân thủ điều trị nghiêm ngặt sẽ dẫn đến kháng thuốc, gây ảnh hưởng rất lớn đến kết quả điều trị. Vì vậy, nghiên cứu về kiến thức, thực hành của bệnh nhân HIV về tuân thủ điều trị cũng như những thông tin về thuốc kháng virus là rất cần thiết.
Tác giả cho rằng, kiến thức không đầy đủ về điều trị ARV là một rào cản lớn trong vấn đề tuân thủ điều trị. Khi tìm hiểu kiến thức của bệnh nhân về tác dụng của ARV có 69,8% hiểu đúng về tác dụng của ARV, 4,9% cho rằng ARV có tác dụng giảm đau và ARV có tác dụng điều trị khỏi HIV là 20,2%.
Về thời gian sử dụng ARV, kết quả nghiên cứu cho thấy có 98,4% số bệnh nhân biết phải sử dụng ARV suốt đời, kết quả nghiên cứu cao hơn so với nghiên cứu của tác giả Huỳnh Văn Su, ở Tịnh Biên – An Giang (98,4% so với 93,5%), cũng như nghiên cứu của tác giả Regina ở Brazil (98,4% so với 35,9%).
Tác giả nghiên cứu lưu ý, tuân thủ điều trị ARV là thuốc uống đủ liều được chỉ định và uống đúng giờ và uống đều đặn suốt đời. Để điều trị ARV đạt được hiệu quả tốt nhất, mức yêu cầu cho việc tuân thủ phải đạt từ 95% trở lên. Nếu bệnh nhân tuân thủ điều trị không tốt hoặc thực hiện việc tuân thủ chưa tốt sẽ có nguy cơ phát triển virus kháng thuốc. Khi phỏng vấn bệnh nhân khái niệm về tuân thủ điều trị, kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ bệnh nhân hiểu đúng về uống đúng thuốc, đúng liều lượng, đúng thời gian và đúng cách với tỷ lệ rất cao > 98%. Mặc dù có tỷ lệ rất cao hiểu đúng về việc tuân thủ điều trị nhưng trong thực hành tuân thủ điều trị ARV có tới 34,3% số bệnh nhân đã từng quên uống thuốc và có 22,5% số bệnh nhân quên uống thuốc trong một tháng gần đây. Lý do quên uống thuốc của bệnh nhân thường gặp nhất là quên mang thuốc khi xa nhà (79,7%), đáng chú ý là có 6,7% số bệnh nhân quên uống thuốc do thấy bệnh tiến triển tốt hơn.
Tác giả nghiên cứu cho rằng, để tăng mức tuân thủ và hiệu quả điều trị ARV cần duy trì sử dụng dụng cụ nhắc nhở tuân thủ, tư vấn và đào tạo hỗ trợ tuân thủ, đặc biệt đối với người bệnh nhỏ tuổi và đối tượng có trình độ học vấn thấp. Về biện pháp hỗ trợ tuân thủ điều trị ARV, kết quả nghiên cứu cho thấy đại đa số bệnh nhân sử dụng điện thoại nhắc nhở uống thuốc chiếm 94,7%, có 3% số bệnh nhân được người thân nhắc nhở.
Hữu Lai