Bệnh nhân hội chứng vành cấp gồm nhồi máu cơ tim cấp tính hoặc cơn đau thắt ngực không ổn định thường có nguy cơ cao và hay gặp tổn thương thận.
Theo các chuyên gia tim mạch, tổn thương thận được đánh giá chủ yếu dựa vào mức lọc cầu thận. Cơ chế bệnh sinh quan trọng dẫn đến giảm mức lọc cầu thận liên quan đến rối loạn huyết động làm giảm dòng máu đến thận. Giảm dòng máu đến thận dẫn đến thiếu máu thận và gây ra giảm mức lọc cầu thận. Tổn thương thận ở bệnh nhân hội chứng vành cấp là yếu tố tiên lượng độc lập làm tăng tỷ lệ tử vong. Do vậy, các chuyên gia nhấn mạnh, việc kiểm soát biểu hiện tổn thương thận ở bệnh nhân hội chứng vành cấp dựa vào mức lọc cầu thận để có cơ sở chẩn đoán, tiên lượng và điều trị người bệnh.
Vừa qua, nhóm tác giả nghiên cứu Hoàng Trung Vinh cùng cộng sự Bệnh viện Nhân dân 115 thành phố Hồ Chí Minh và Học viện quân y thực hiện nghiên cứu tiến cứu, cắt ngang, quan sát, mô tả báo cáo đề tài “Khảo sát tổn thương thận dựa vào mức lọc cầu thận ở bệnh nhân hội chứng vành cấp”. Đối tượng nghiên cứu là 205 bệnh nhân hội chứng vành cấp được chẩn đoán trên lâm sàng gồm nhồi máu cơ tim cấp tính hoặc cơn đau thắt ngực không ổn định được điều trị tại Khoa Tim mạch can thiệp – Bệnh viện Nhân dân 115. Không chọn đối tượng nghiên cứu đã được chẩn đoán bệnh thận mạn. Mức lọc cầu thận được xác định dựa vào công thức MDRD; phân chia giai đoạn bệnh thận mạn theo KDOQI – 2012.
Tác giả nghiên cứu phân tích, hội chứng vành cấp nói chung, nhồi máu cơ tim hoặc cơn đau thắt ngực nói riêng thường có một số yếu tố nguy cơ. Trong số đối tượng nghiên cứu tác giả cho biết tăng huyết áp gặp với tỷ lệ cao nhất (51,2%); hút thuốc lá có tỷ lệ 17,6%; đái tháo đường tỷ lệ 10,7%. Tác giả giải thích các tần suất yếu tố nguy cơ của hội chứng vành cấp của các đối tượng nghiên cứu gặp chưa nhiều có thể do bệnh cấp tính, nguy hiểm nên chưa có điều kiện, thời gian khai thác kỹ các yếu tố nguy cơ truyền thống.
Tác giả báo cáo, trong số đối tượng nghiên cứu, có 95,6% là nhồi máu cơ tim cấp tính, chỉ có 9 trường hợp là cơn đau thắt ngực không ổn định, vì vậy có thể cho rằng thực chất đối tượng nghiên cứu là nhồi máu cơ tim cấp tính. Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ bệnh nhân nhập viện trước 6 giờ - là giờ vàng của nhồi máu cơ tim chiếm tỷ lệ cao nhất với 63,4%, sau 24 giờ chỉ có 2 trường hợp. Với đặc điểm người bệnh nhập viện sớm nên thuận lợi để hạn chế tổn thương các cơ quan đích trong đó có tổn thương thận.
Tác giả nghiên cứu phân tích, khi xác định tổn thương thận ở bệnh nhân hội chứng vành cấp dựa vào mức lọc cầu thận, có 59,04% giảm tương ứng < 60 ml/phút/1,73 m2; phân bố ở các giai đoạn trong đó giai đoạn 3a tương ứng mức lọc cầu thận giảm nhẹ chiếm tỷ lệ cao nhất.
Khi khảo sát mức lọc cầu thận ở bệnh nhân tăng huyết áp và đái tháo đường đều thấy rằng, tỷ lệ giảm mức lọc cầu thận cao hơn, giá trị trung bình thấp hơn có ý nghĩa thống kê so với những đối tượng nghiên cứu không có tăng huyết áp hoặc đái tháo đường. Tác giả cho rằng do bệnh tăng huyết áp, đái tháo đường đã có hoặc tiềm ẩn nguy cơ cao gây tổn thương thận. Chính vì vậy khi xuất hiện hội chứng vành cấp sẽ gia tăng mức độ tổn thương thận đã có từ trước.
Tác giả nghiên cứu nhấn mạnh đến thời gian nhập viện, đây là yếu tố nguy cơ cho tiến triển nặng của tổn thương thận. Nếu nhập viện muộn đồng nghĩa với mức độ rối loạn huyết động nặng hơn, ảnh hưởng đến tuần hoàn thận. Vì vậy giá trị trung bình mức lọc cầu thận giảm dần có ý nghĩa theo thời gian nhập viện kể từ khi xuất hiện cơn đau ngực đầu tiên.
Độ lọc cầu thận là lưu lượng máu lọc qua cầu thận trong một đơn vị thời gian, do các neuphron hoạt động độc lập với nhau, nên độ lọc cầu thận của hai thận sẽ bằng độ lọc cầu thận của từng neuphron nhân với tổng số neuphron của mỗi cá thể. Ở người, độ lọc cầu thận chỉ được gián tiếp đánh giá qua độ thanh lọc của một chất. Độ lọc cầu thận giảm dần theo sinh lý sau khi đạt đỉnh khoảng 120 ml/ph/1,73 m2 da; sau 30 tuổi giảm với tốc độ 1 ml/ph/năm. Độ lọc cầu thận của nữ thấp hơn nam.
Độ thanh lọc của một chất là thể tích máu được lọc sạch chất đó trong một đơn vị thời gian. Tiêu chuẩn chất nội sinh hoặc ngoại sinh để đo độ lọc cầu thận là chất đó phải lọc dễ dàng qua cầu thận; chất đó không gắn với protein huyết tương; không biến đổi hoặc chuyển hóa thành chất khác khi đi qua neuphron; không được tái hấp thu, bài tiết, tổng hợp hoặc biến dưỡng tại ống thận; chất đó không ảnh hưởng đến chức năng thận; phải được sản xuất hằng định trong máu; kỹ thuật thực hiện dễ dàng, kỹ thuật đo chính xác và có thể lặp lại, rẻ tiền.
Hữu Lai