Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã nhận định stress nghề nghiệp là một trong những mối đe dọa nguy hiểm nhất của thế kỷ XXI. Theo số liệu thống kê, trầm cảm hiện đã là gánh nặng lớn nhất của các quốc gia giàu có, bởi nó làm suy giảm chất lượng cuộc sống hoặc giảm tuổi thọ. Trong khi tại các quốc gia đang phát triển (trong đó có Việt Nam) các bệnh có nền tảng tâm lý đang có xu hướng mở rộng. Đến năm 2030, theo đánh giá của WHO – trầm cảm có thể trở thành vấn đề sức khỏe lớn nhất, vượt qua cả các bệnh hệ tim mạch và AIDS.
Hiện nay trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe người bệnh, điều dưỡng viên có vai trò rất quan trọng và ngày được nâng cao, họ cộng tác cùng với bác sĩ trong quá trình điều trị cho bệnh nhân nhưng do tính chất công việc có nhiều sức ép nên tỷ lệ stress nghề nghiệp rất cao. Theo Hiệp hội Lao động Hoa Kỳ, nghề điều dưỡng là một trong những nghề đứng đầu danh sách bị sức ép công việc quá lớn và có tỷ lệ nhân viên stress rất cao.
ThS. Nguyễn Hồng Quang cùng cộng sự Trường Cao Đẳng Y tế Đồng Nai nghiên cứu đề tài “Khảo sát thực trạng stress nghề nghiệp của sinh viên điều dưỡng vừa làm vừa học tại Trường Cao đẳng Y tế Đồng Nai”.
Theo tác giả nghiên cứu, sinh viên điều dưỡng liên thông là đối tượng học chịu nhiều áp lực trong đó có áp lực về công việc tại bệnh viện và các cơ sở y tế nơi họ làm việc.
Đối tượng nghiên cứu lựa chọn là tất cả sinh viên đang học năm 2015-2016. Công cụ nghiên cứu là bộ câu hỏi soạn sẵn được xây dựng lại dựa trên thang đo stress trên điều dưỡng (NSS) và bộ công cụ thang đo cảm nhận căng thẳng cho phù hợp với tình hình thực tế và mục tiêu nghiên cứu. Bộ câu hỏi bao gồm 29 câu hỏi liên quan đến các nhóm tác nhân gây stress.
Nhóm A: Nhóm tác nhân gây stress liên quan đến bệnh nhân và thân nhân người bệnh gồm 7 câu. Nhóm B: Nhóm tác nhân gây stress liên quan mối quan hệ trong công việc gồm 7 câu. Nhóm C: Nhóm tác nhân gây stress liên quan đến thời gian và khối lượng công việc gồm 6 câu. Nhóm D: Nhóm tác nhân gây stress liên quan đến điều trị và chăm sóc gồm 5 câu. Nhóm E: Nhóm tác nhân gây stress khác. Mỗi một câu hỏi có 4 mức độ tương đương với mức điểm như sau: Không bao giờ: 1 điểm; Thỉnh thoảng: 2 điểm; Thường xuyên: 3 điểm; Rất thường xuyên: 4 điểm. Mức độ stress được phân loại ở ba mức độ theo thang điểm sau: Stress nhẹ: 29 điểm – 68 điểm; Stress vừa: 69 điểm đến 91 điểm; Stress nặng: Từ 92 điểm đến 116 điểm.
Theo phân tích của ThS. Nguyễn Hồng Quang, kết quả nghiên cứu cho thấy có 127 đối tượng nghiên cứu đủ điều kiện tham gia nghiên cứu, trong đó nữ chiếm 113 (89%), nam 14 (11%). Trong tổng số điều dưỡng tham gia nghiên cứu thì có 88 (69,3%) là sinh viên năm nhất, 39 (30,7%) là sinh viên năm 2. Tất cả 127 (100%) điều dưỡng tham gia nghiên cứu đều có stress, tuy nhiên mức độ stress nhẹ ở đối tượng nghiên cứu là chủ yếu, chiếm 74,8%, còn lại 25,2% đối tượng nghiên cứu có mức độ stress vừa. Không có tỷ lệ bị stress nặng.
Trong nhóm các tác nhân gây stress thì C là nhóm liên quan đến thời gian và khối lượng công việc gây ra tỷ lệ stress nặng nhất. Tác nhân gây stress nhóm B là nhóm liên quan đến mối quan hệ trong công việc là nhóm gây stress thấp nhất.
Trong nhóm tác nhân gây stress liên quan đến bệnh nhân và thân nhân người bệnh (A), nhân tố được đánh giá ở mức độ căng thẳng nhiều trong nhóm tác nhân này là nhân tố “Nhìn thấy sự đau đớn chịu đựng của người bệnh”, đạt 334/508 điểm.
Trong nhóm tác nhân gây stress liên quan mối quan hệ trong công việc (B), nhân tố được đánh giá ở mức độ căng thẳng nhiều trong nhóm tác nhân này là nhân tố “Thiếu cơ hội để trao đổi cởi mở với lãnh đạo của khoa, bệnh viện”, đạt 239/508 điểm.
Trong nhóm tác nhân gây stress liên quan đến thời gian và khối lượng công việc (C), nhân tố được đánh giá ở mức độ căng thẳng nhiều trong nhóm tác nhân này là nhân tố “Quá tải công việc do thiếu điều dưỡng viên”, đạt 334/508 điểm.
Trong nhóm tác nhân gây stress liên quan đến điều trị và chăm sóc (D), nhân tố được đánh giá ở mức độ căng thẳng nhiều trong nhóm tác nhân này là nhân tố “Cảm giác bất lực khi thấy tình trạng của người bệnh không được cải thiện”, đạt 270/508 điểm.
Trong nhóm tác nhân gây stress khác (E), nhân tố được đánh giá ở mức độ căng thẳng nhiều trong nhóm tác nhân này là nhân tố “Môi trường làm việc ồn ào, dễ tiếp xúc với mầm bệnh, dễ gây thương tích”, đạt 328/508 điểm.
Tác giả nghiên cứu có nhận xét sinh viên năm thứ nhất có tỷ lệ stress mức vừa cao hơn so với sinh viên năm 2, tuy nhiên sự khác biệt không có ý nghĩa thống kê (p>0,05). Đối tượng nghiên cứu có độ tuổi dưới 25 có tỷ lệ stress mức độ vừa cao nhất tuy nhiên điều này không có ý nghĩa thống kê (p>0,05).
ThS. Quang cũng lưu ý theo kế hoạch phát triển nhân lực hệ thống khám chữa bệnh giai đoạn 2015-2020 của Bộ Y tế nhu cầu về điều dưỡng cần bổ sung nhiều trong những năm đến, vì vậy việc điều dưỡng hiện nay trong các cơ sở khám chữa bệnh bị quá tải công việc là điều không tránh khỏi. Một lý do khác là những người điều dưỡng đang công tác tại các khoa cấp cứu hồi sức phải chứng kiến cái chết và sự chịu đựng đau đớn của người bệnh cũng là một yếu tố gây ra stress cho người điều dưỡng; mặc khác người điều dưỡng làm việc trong tình trạng quá tải; tiếp xúc nhiều bệnh nhân, nguy cơ bị phơi nhiễm trong quá trình chăm sóc người bệnh cũng gia tăng đó cũng là một nhân tố gây ra stress.
ThS. Nguyễn Hồng Quang có kết luận trong 5 nhóm tác nhân gây stress thì nhóm nhân tố liên quan đến thời gian và khối lượng công việc (nhóm C) gây ra tỷ lệ stress cao nhất. Nhóm tác nhân gây stress liên quan đến mối quan hệ trong công việc (nhóm B) có tỷ lệ stress thấp nhất.
ThS. Quang kiến nghị cần tăng cường cỡ mẫu lớn hơn để tìm ra được các mối liên quan giữa các yếu tố gây stress và các yếu tố nhân khẩu học. Nhận thức các yếu tố gây stress cao giúp điều dưỡng loại bỏ stress trong công việc nhằm nâng cao hiệu quả trong công tác chăm sóc bệnh nhân.
Nguyên Khải