Con người bị bệnh do nhiều nguyên nhân gây nên. Mỗi nguyên nhân gây bệnh có những triệu chứng lâm sàng, cận lâm sàng khác nhau và mỗi triệu chứng, hình ảnh trên lâm sàng có thể do nhiều nguyên nhân gây nên. Vì vậy, tại các cơ sở y tế, bác sĩ đôi khi rất khó chẩn đoán nguyên nhân bệnh, thậm chí chẩn đoán nhầm. Một thực tế hiện nay giới y học chưa quan tâm nhiều đó là các trường hợp chẩn đoán nhầm nguyên nhân gây bệnh do ký sinh trùng gây nên.
Việt Nam là nước nhiệt đới, với điều kiện tự nhiên, xã hội thuận lợi cho ký sinh trùng lưu hành rộng khắp cả nước, ảnh hưởng lớn đến sức khỏe cộng đồng. Triệu chứng bệnh, hình ảnh tổn thương do ký sinh trùng gây ra rất đa dạng, phong phú.
Theo PGS.TS Nguyễn Văn Đề- Bộ môn Ký sinh trùng trường Đại học Y Hà Nội, các tổn thương dạng u và sinh u do ký sinh trùng dễ chẩn đoán nhầm với u thật sự. Cụ thể như ở trường hợp bệnh sán lá gan lớn với u gan; sán lá phổi với u phổi; ấu trùng sán lợn với u não; giun đũa chó và giun đũa đầu gai với u tổ chức; hoặc người bác sĩ có thể chẩn đoán nhầm do các biểu hiện lâm sàng tương tự nhau trong trường hợp bệnh sán lá gan phổi với bệnh lao; sán lá gan lớn với amíp; sán lá gan lớn với sán lá gan nhỏ; ấu trùng sán lợn với bệnh não; giun lươn với bệnh viêm màng não; bệnh giun móc với bệnh dạ dày tá tràng…
PGS.TS Nguyễn Văn Đề phân tích, khối u là tổ chức tế bào phát triển quá mức bình thường tạo nên. Khối u có 2 loại u lành tính và u ác tính. Các khối u có thể gặp ở mọi cơ quan và tổ chức của cơ thể, bệnh nhân bị u không chỉ ở bệnh viện ung bướu mà ở tất cả các bệnh viện từ đa khoa đến chuyên khoa. Có nhiều tác nhân gây khối u như đột biến gen; viêm nhiễm, tuyến nội tiết tăng sinh phì đại do thiếu hocmon; do tác động của vi rút, vi trùng, ký sinh trùng, do nhiễm các hóa chất độc hại…
Đối với các u dưới da, nguyên nhân có thể do ấu trùng giun sán; những khối u ác tính trong gan, đặc biệt là ung thư đường mật có nguyên nhân của ký sinh trùng sống ký sinh tại gan, nhất là sán lá gan nhỏ. Vì vậy, nếu bác sĩ chẩn đoán nhầm với u ác tính và xử lý như điều trị đối với bệnh ung thư bằng phẫu thuật cắt bỏ, tiêm truyền hóa chất, chạy tia xạ diệt tế bào ung thư..sẽ gây hậu quả không tốt cho người bệnh.
PGS.TS Nguyễn Văn Đề chia sẻ, tại Bệnh viện Việt Đức, trong giai đoạn 2005-2010, trong số bệnh nhân u gan có tới 34% là do sán lá gan lớn. Bệnh này lưu hành ở 52 tỉnh, thành phố với trên 20.000 bệnh nhân. Ở người, sán sống ký sinh ở gan, bất thường sán non có thể di chuyển và ký sinh trong cơ bắp, phúc mạc, đại tràng, khớp gối, tuyến vú, dưới da, tim, mạch máu phổi, màng phổi, ổ mắt, thành bụng, ruột thừa, tụy, lách, hạch bẹn, hạch cổ, mào tinh hoàn…gây nên những khối u nơi sán ký sinh rất khó chẩn đoán.
TS.BS Lê Văn Duyệt- Trưởng phòng chẩn đoán phân tử, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương cho rằng những trường hợp bệnh do sán lá gan nhỏ Clonorchis/ Opisthorchis gây ra nhiều khối u rải rác trong gan, trông như các khối u di căn; mà thực tế đó là các ổ sán trong đường mật. Bệnh sán lá gan nhỏ này phân bố 32 tỉnh, thành phố; có địa phương tỷ lệ nhiễm tới 34-40%; cá biệt có những bệnh nhân nhiễm tới 1.270 sán.
TS.BS Lê Văn Duyệt cho biết, bệnh lao phổi và sán lá phổi có triệu chứng lâm sàng gần giống nhau là đều có ho ra máu hay tràn dịch màng phổi. Biểu hiện của bệnh sán lá phổi là ho kéo dài, từng đợt, ho ra máu nên hầu hết người bệnh được chẩn đoán là bệnh lao và điều trị thuốc lao hàng năm, thậm chí nhiều năm. Một báo cáo nghiên cứu ở Mộc Châu, Sơn La trong số 57 người ho ra máu được xét nghiệm đàm, chỉ có 04 người có vi khuẩn lao so với 26 người có trứng sán lá phổi trong đàm. Có một số khó khăn là tỷ lệ tìm thấy trứng sán lá phổi trong đàm chỉ đạt 30-40% số bệnh nhân bị sán lá phổi. Nếu xác định đúng nguyên nhân bệnh nhân bị sán lá phổi điều trị chỉ có 2 ngày, còn chẩn đoán là lao điều trị tới 3-6 tháng, thuốc lao có độc tính cao hơn rất nhiều so với thuốc điều trị sán lá phổi.
TS.BS Lê Văn Duyệt chia sẻ, tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt Đới Trung ương đã gặp 2 trường hợp bệnh sán lá gan lớn nhầm với bệnh hệ thống do người bệnh sốt kéo dài, không cắt được sốt bằng các thuốc kháng sinh và hạ nhiệt. Có những trường hợp nhầm bệnh sán lá gan lớn với bệnh dạ dày- tá tràng do người bệnh có triệu chứng đau thượng vị; một số chẩn đoán nhầm với bệnh dị ứng do sán lá gan lớn gây sẩn ngứa. Một quy định đã được đưa ra là phải xét nghiệm huyết thanh học ELISA cho tất cả các trường hợp nghĩ đến nguyên nhân bệnh do sán lá gan lớn.
TS.BS Lê Văn Duyệt lưu ý trên lâm sàng có thể chẩn đoán nhầm giữa các loài ký sinh trùng với nhau. Ví dụ chẩn đoán nhầm sán lá gan nhỏ và sán lá gan lớn; điều này rất quan trọng vì thuốc điều trị sán lá gan nhỏ (praziquantel) không có tác dụng với bệnh sán lá gan lớn. Có trường hợp tại một bệnh viện ở Quảng Bình, bệnh nhân mắc sán lá gan lớn nhưng do chẩn đoán nhầm bệnh sán lá gan nhỏ nên điều trị bệnh không khỏi; sán chui ra dưới da, chui vào tuyến vú gây sưng, nóng, đỏ, đau được bệnh viện chẩn đoán áp xe vú và cho chọc dò hút mủ nhưng không có mủ, sau đó sán chui ra ngoài qua lỗ chọc dò.
BS.CKII Nguyễn Đông- Giám đốc Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới tỉnh Khánh Hòa cho rằng, bệnh ký sinh trùng có thể gây ra nhiều dạng tổn thương và nhiều triệu chứng phức tạp trên lâm sàng; vì vậy người bác sĩ khi chẩn đoán có thể bị nhầm lẫn với các bệnh không do nguyên nhân là ký sinh trung, từ đó xử trí điều trị không đúng làm ảnh hưởng đến sức khỏe người bệnh. Trong công tác khám chữa bệnh, người bác sĩ luôn cần quan tâm đến các yếu tố dịch tễ bệnh, điều kiện sinh sống và hành vi của người bệnh để từ đó phân tích rõ nguyên nhân gây bệnh, có được chẩn đoán chính xác và điều trị đúng, điều trị hiệu quả giúp người bệnh mau chóng lành bệnh.
Anh Huy