Sốt xuất huyết Dengue (SXHD) là một bệnh cấp tính, gây ra bởi vi rút Dengue (DENV), gồm 4 týp huyết thanhh (DENV-1, DENV-2, DENV-3 và DENV-4). Theo ước tính của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), có khoảng 2,5 tỷ người sống trong vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới có nguy cơ nhiễm DENV và khoảng 50-100 triệu người nhiễm mỗi năm.
Việt Nam được xác định là một trong 8 nước đứng đầu khu vực Đông Nam châu Á và thế giới về tỷ lệ mắc và chết do bệnh SXHD. Bệnh có chiều hướng gia tăng ở tất cả các khu vực và là một trong 10 bệnh truyền nhiễm gây dịch có tỷ lệ mắc cao nhất ở nước ta.
Các triệu chứng ban đầu của SXHD bao gồm sốt, đau đầu, đau cơ, đau khớp, da xung huyết và giảm tiểu cầu. Giảm tiểu cầu gây tăng hematocrit và các enzym trong gan, tăng tính thấm thành mạch và dẫn đến thoát huyết tương gây ra sốc. Do vậy, giảm tiểu cầu là dấu hiệu để dự báo mức độ nặng ở bệnh nhân SXHD.
Trong 2 năm 2014-2015, TS. Lê Văn Tuấn cùng cộng sự Viện Vệ sinh Dinh tễ Tây Nguyên tiến hành nghiên cứu “ Sự giảm tiểu cầu ở bệnh nhân sốt xuất huyết Dengue”. Mục tiêu của nghiên cứu đánh giá mức độ giảm tiểu cầu và mối liên quan giữa số lượng tiểu cầu và mức độ nặng của bệnh nhân SXHD.
Theo báo cáo của TS.Lê Văn Tuấn, nghiên cứu được thực hiện tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Đắk Lắk và Đắc Nông, có 88 đối tượng nghiên cứu được chọn tham gia nghiên cứu. Nam giới chiếm tỷ lệ 48,8%; nữ giới 51,2%. Nhóm tuổi từ 15-30 chiếm 42%; nhóm 31-50 tuổi chiếm 36,3%.
Trong số 88 bệnh nhân SXHD, có 48 (54,5%) bệnh nhân giảm tiểu cầu (số lượng tiểu cầu < 100.000/mm3). Trong số bệnh nhân giảm tiểu cầu, có 30 (34,09%) bệnh nhân giảm tiểu cầu nhẹ (số lượng tiểu cầu từ 51.000 – 100.000/mm3); 14 bệnh nhân (15,91%) giảm tiểu cầu trung bình (số lượng tiểu cầu từ 21.000 – 50.000/mm3) và 4 bệnh nhân (4,55%) giảm tiểu cầu nặng (lượng tiểu cầu < 20.000/mm3). Tỷ lệ giảm tiểu cầu trong nhóm tuổi < 15, nhóm tuổi từ 15-30, nhóm tưổi 31-50 và nhóm trên 50 tuổi lần lượt là 36,36%; 62,16%;53,12% và 50%.
Theo phân tích của tác giả nghiên cứu, các bằng chứng trong phòng thí nghiệm cho thấy việc giảm tiểu cầu và tăng hematocrit ở các bệnh nhân SXHD xuất hiện vào ngày thứ 3 và thứ 4 sau khi khởi phát. Kết quả của nghiên cứu chỉ ra tiểu cầu giảm mạnh từ ngày thứ 4 và số lượng tiểu cầu thấp nhất vào ngày thứ 6-7 sau khi khởi phát. Một nghiên cứu ở Bỉ từ năm 1995 đến năm 1996 cho thấy, giảm tiểu cầu xảy ra ở 83% bệnh nhân nhập viện. Nghiên cứu của tác giả cho thấy có 54,54% bệnh nhân giảm tiểu cầu. Nhiễm DENV gây ra ức chế tuỷ xương làm giảm tổng hợp tiểu cầu và có thể gây ra phá huỷ tiểu cầu. Nghiên cứu của TS. Tuấn cho thấy trong tổng số 48 bệnh nhân giảm tiểu cầu, có tới 31 bệnh nhân (64,58%) biểu hiện SXHD kèm theo dấu hiệu cảnh báo và hầu hết các bệnh nhân SXHD nặng đều liên quan đến giảm tiểu cầu nặng.
Kết luận cho nghiên cứu, TS. Lê Văn Tuấn cho rằng số lượng tiểu cầu là một yếu tố tiên lượng cho việc chẩn đoán và sự tiến triển của bệnh SXHD. Tác giả nghiên cứu khuyến nghị cần theo dõi sự thay đổi số lượng tiểu cầu ở bệnh nhân SXHD giúp chẩn đoán và điều trị sớm làm giảm tỷ lệ tử vong cho bệnh nhân SXHD.
Chúng ta biết rằng, chẩn đoán bệnh SXHD được dựa vào các triệu chứng lâm sàng và các xét nghiệm cận lâm sàng. Đối với SXHD không có dấu hiệu cảnh báo số lượng tiểu cầu bình thường hoặc hơi giảm. Ở mức độ SXHD có dấu hiệu cảnh báo, thay đổi cận lâm sàng có dung tích hồng cầu tăng cao, tiểu cầu giảm nhanh chóng.
Trong điều trị sốc SXHD ở trẻ em, thay thế nhanh chóng lượng huyết thanh mất đi bằng Ringer Lactate hoặc dung dịch NaCl 0,9%. Đánh giá lại tình trạng người bệnh sau 1 giờ, truyền sau 2 giờ phải kiểm tra dung tích hồng cầu.
Trong chăm sóc và theo dõi người bệnh sốc cần giữ ấm; khi đang có sốc cần theo dõi mạch, huyết áp, nhịp thở từ 30-60 phút/ lần. Đo dung tích hồng cầu mỗi 1-2 giờ một lần, trong 6 giờ đầu của sốc. Sau đó, mỗi 4 giờ hoặc 6 giờ nếu tình trạng sốc ổn định. Kiểm tra dung tích hồng cầu tuỳ thuộc vào tình trạng lâm sàng. Bệnh nhân được ghi lượng nước xuất và nhập trong 24 giờ; lượng nước tiểu mỗi 8-12 giờ. Theo dõi tình trạng xuất huyết da niêm, xuất huyết tiêu hoá, xuất huyết để xử trí thích hợp. Tiêu chuẩn ra viện khi bệnh nhân có lâm sàng ổn định, sinh niệu ổn định trên 48 giờ, xét nghiệm tiểu cầu trên 50.000/mm3.
Mai Trang