Ung thư dạ dày là một trong những ung thư đường tiêu hóa thường gặp. Do người bệnh thường được phát hiện bệnh ở giai đoạn muộn nên việc điều trị rất tốn kém và tiên lượng xấu. Tại Việt Nam ung thư dạ dày đứng hàng thứ 3 ở cả nam và nữ, xuất độ là 23,6/100.000 dân.
Tại Hội nghị khoa học phòng chống ung thư Tp. Hồ Chí Minh lần thứ 18 tổ chức tháng 12/2015, nhóm nghiên cứu Lê Thị Huỳnh Trang cùng cộng sự Đại học Y dược Tp. Hồ Chí Minh đã báo cáo nghiên cứu “Khảo sát liên quan biểu hiện quá mức HER2 với đặc điểm lâm sàng và bệnh học trong carcinôm tuyến dạ dày”.
Theo BS. Lê Thị Huỳnh Trang, với sự tiến bộ của y học, nhất là trong sinh học phân tử, việc phát hiện ra phân tử HER2 và thuốc điều trị nhắm trúng đích Trastuzumab, các nghiên cứu về ung thư dạ dày đã có nhiều thay đổi. Nghiên cứu của BS. Trang nhằm vào 2 mục tiêu: (1) Xác định tỷ lệ biểu hiện quá mức HER2 trong carcinôm tuyến dạ dày; (2) Xác định mối liên quan giữa sự biểu hiện quá mức HER2 với đặc điểm lâm sàng và bệnh học trong carcinôm tuyến dạ dày.
Nghiên cứu được thực hiện từ tháng 4/2012 đến tháng 6/2015 tại Bệnh viện Ung bướu Tp. Hồ Chí Minh. Có 111 đối tượng nghiên cứu tham gia nghiên cứu, tất cả bệnh nhân carcinôm tuyến dạ dày được xét nghiệm HER2 đúng quy trình bệnh phẩm phẫu thuật hoặc nội soi. Các trường hợp đã được điều trị ung thư dạ dày bằng hóa/xạ trị trước đó đều không mời tham gia nghiên cứu.
Kết quả nghiên cứu cho thấy tuổi trung bình đối tượng nghiên cứu là 57,5; đối tượng nghiên cứu được chia làm 2 nhóm dựa theo kết quả dương tính hay âm tính của biểu hiện quá mức HER2. Vị trí thường gặp nhất của bướu là hang môn vị (64%); giai đoạn 3 và 4 chiếm đến 66,6%, dạng mô học chủ yếu là dạng ruột (42,3%). Kết quả xét nghiệm hóa mô miễn dịch cho thấy tỷ lệ biểu hiện HER2 quá mức (3+) là 10 trường hợp (9%); Trong khi đó xét nghiệm lai tại chỗ huỳnh quang (FISH) cho kết quả HER2 (+) trong 14 trường hợp (12,6%). Nếu kết hợp cả 2 phương pháp tỷ lệ biểu hiện quá mức HER2 là 13,5%.
BS. Lê Thị Huỳnh Trang phân tích, 76 trường hợp được xét nghiệm lai tại chỗ huỳnh quang, tỷ lệ tương hợp giữa IHC và FISH là 93,7%, điều này có ý nghĩa thống kê. Dựa vào kết quả hóa mô miễn dịch và FISH (IHC3+ hoặc FISH+); tác giả nghiên cứu đã ghi nhận được 15 trường hợp (13,5%) có biểu hiện HER2 (+).
Kết quả nghiên cứu cũng nhận thấy, tỷ lệ HER2 (+) ở nhóm tuổi < 65 tuổi và ≥ 65 tuổi lần lượt là 46,7% và 53,3% (p<0,05).
Sự biểu hiện quá mức HER2 ở nữ cao hơn so với nam giới mặc dù sự khác biệt này không có ý nghĩa thống kê (p> 0,05). Kết quả cũng cho thấy sự biểu hiện HER2 không có liên quan đến vị trí bướu; ở hang môn vị có tỷ lệ là 12,7%; thân vị có tỷ lệ 9,1% và tâm vị là 42,9% (p > 0,05); điều này có nghĩa tỷ lệ biểu hiện HER2 ở 1/3 trên, 1/3 giữa, 1/3 dưới và toàn bộ dạ dày khác nhau không có ý nghĩa thống kê (p = 0,8). Điều này tác giả nghiên cứu giải thích có thể do dạng mô học của bướu ở vùng tâm vị và đoạn nối thực quản – dạ dày thường là carcinôm tuyến dạng ruột, mà dạng ruột thì có tỷ lệ HER2 cao hơn so với các dạng khác.
BS. Trang cũng cho biết kết quả về mối liên quan giữa sự biểu hiện quá mức HER2 với giai đoạn bệnh, sự biểu hiện HER2 không liên quan đến độ xâm lấn của bướu (T); tình trạng di căn hạch (N) hay di căn xa (M). Còn đối với giai đoạn lâm sàng tỷ lệ HER2 (+) ở bệnh nhân giai đoạn 1, 2, 3, 4 lần lượt là 25%; 6,9%; 77,4% và 10,7% (p = 0,007). Một ghi nhận nữa là những bệnh nhân chỉ được sinh thiết, hoặc phẫu thuật triệu chứng nối vị tràng, mở dạ dày ra da nuôi ăn, mở hổng tràng ra da nuôi ăn thì tỷ lệ biểu hiện HER2 cao hơn so với nhóm được phẫu thuật.
BS. Lê Thị Huỳnh Trang đã có kết luận qua nghiên cứu 111 trường hợp carcinôm tuyến dạ dày là: tỷ lệ biểu hiện quá mức protein HER2 là 9%, tỷ lệ khuếch đại gene HER2 là 12,6%. Kết quả IHC và FISH có độ tương hợp cao là 93,7%. Tỷ lệ HER2 dương tính dựa vào IHC (3+) và/hoặc FISH (+) là 13,5%. Kết quả phân tích đơn biến cho thấy tình trạng biểu hiện quá mức HER2 có liên quan đến nhóm tuổi (p = 0,005), giai đoạn TNM (p = 0,007). Biểu hiện HER2 không có liên quan đến giới tính, xâm lấn thanh mạc, di căn hạch, dạng mô học theo Lauren. Sự biểu hiện quá mức HER2 có liên quan đến tuổi và giai đoạn TNM.
Thanh Tùng