Ung thư phổi là một bệnh lý ác tính của hệ thống hô hấp. Trong những năm gần đây ung thư phế quản có xu hướng gia tăng ở các nước, bệnh thường tử vong sau một năm khi được chẩn đoán ở cả nam và nữ.
Theo Tổ chức Y tế thế giới mỗi năm ung thư phế quản gây tử vong cho 886.000 ở  nam giới và 330.000 ở nữ giới. Theo thống kê, ung thư phế quản ở vị trí trung tâm chiếm 58% trường hợp, ung thư phế quản ngoại vi chiếm 42% trường hợp. Có 40-80% các u tròn đơn độc ở phổi là ác tính, khoảng 32% u tròn đơn độc ở ngoại vi là ung thư phế quản. Chẩn đoán xác định ung thư phế quản phải dựa vào xét nghiệm tế bào, mô bệnh học để tìm tế bào ung thư.
Tại Hội nghị khoa học phòng chống ung thư TP.Hồ Chí Minh lần thứ 18 được tổ chức tháng 12/2015, nhóm nghiên cứu tác giả Nguyễn Ngọc Sang, Phạm Thị Mai, Kiều Trung Thành – Trung tâm Ung bướu và Y học hạt nhân Bệnh viện Quân Y 103 đã báo cáo đề tài “Ứng dụng thủ thuật sinh thiết phổi cắt bằng kim TRU-CUT dưới chụp cắt lớp vi tính mô phỏng”.
Theo BS Nguyễn Ngọc Sang, đối với các khối u ở ngoại vi phổi chẩn đoán xác định qua soi phế quản thường gặp nhiều khó khăn. Sinh thiết phổi cắt bằng kim Tru-cut qua thành ngực thường được lựa chọn, đây là kỹ thuật khá an toàn và hiệu quả. Việc xác định vị trí chọc kim trên thành ngực dựa vào phim X-quang phổi thẳng, nghiêng, chiếu X-quang tim phổi, với những phương pháp này khó sinh thiết đúng tổn thương, nhất là đối với những tổn thương ở sâu trong lồng ngực và độ an toàn của kỹ thuật không cao. Hiện nay nhờ có chụp cắt lớp vi tính lồng ngực, ngoài việc xác định được vị trí, kích thước, đặc điểm của tổn thương còn định vị giúp bác sĩ chọc kim hoặc sinh thiết cắt chính xác vào khối u ngay cả đối với những khối u nhỏ. Việc các Bệnh viện ung bướu được trang bị máy chụp cắt lớp mô phỏng có hệ thống laser định vị không gian 3 chiều ngoài việc nâng cao hiệu quả điều trị còn giúp nâng cao hiệu quả chẩn đoán sớm.
Theo báo cáo, nghiên cứu của BS Nguyễn Ngọc Sang được thực hiện trên 35 đối tượng nghiên cứu được điều trị nội trú tại Trung tâm Ung bướu và Y học hạt nhân Bệnh viện Quân Y 103 tham gia từ tháng 9/2014 đến tháng 9/2015. Các đối tượng nghiên cứu có khối mờ ở phổi cách thành ngực nhỏ hơn 4 cm đã được xác định bằng chụp cắt lớp vi tính lồng ngực. Chỉ định sinh thiết phổi là các khối u ngoại vi phổi có đường kính lớn hơn 1cm ở sát thành ngực hoặc cách thành ngực dưới 4cm mà được thực hiện sinh thiết phổi hút kim nhỏ không có kết quả. Thiết bị dụng cụ sử dụng là kim Tru-cut 18 gauge. Hệ thống chụp cắt lớp vi tính mô phỏng 16 dãy, hệ thống laser định vị gồm 1 laser di động lắp trên trần (X), 2 laser di động lắp trên tường (Z). Hệ thống cho phép định vị bệnh nhân chính xác ở bất kỳ tọa độ nào nhờ sự dịch chuyển của 2 mặt phẳng X và Z xác định bởi 3 laser di động và sự điều khiển chiều cao của máy CT cho mặt phẳng thứ 3.
Theo BS Sang, người bệnh có thể nằm ngửa, sấp hoặc nghiêng tùy theo vị trí tổn thương mà kỹ thuật viên phải chọn hướng sinh thiết để có đường vào gần nhất, thuận lợi nhất. Thao tác kỹ thuật có tất cả 5 thì, thì 1 xác định vị trí chọc sinh thiết, xác định khoảng cách từ bề mặt da đến vị trí tổn thương, xác định hướng, góc sinh thiết. Thì 2 gây tê từng lớp đến thành màng phổi, dùng kim dẫn đường chọc qua các vị trí đã xác định theo hướng, góc và khoảng cách đã được tính toán. Thì 3 chụp lại các lớp cắt đã định vị bằng chụp cắt lớp vi tính mô phỏng. Nếu kết quả thấy hình ảnh kim dẫn đường đúng vị trí tổn thường thì tiếp tục chuyển sang thì 4, nếu chưa đúng thì điều chỉnh hướng kim, chiều kim chọc và chụp lại kiểm tra. Thì 4 rút nòng kim và đưa kim sinh thiết vào qua kim dẫn đường. Bấm kim sinh thiết để cắt tổ chức khối u. Rút kim sinh thiết, cho mẫu bệnh phẩm vào ống nghiệm có formol để cố định bệnh phẩm. Có thể bấm sinh thiết 2-5 lần để cắt được nhiều mẫu bệnh phẩm theo nhiều vị trí khác nhau của tổn thương. Thì 5 rút kim dẫn đường nhanh. Trong suốt thời gian từ khi chọc kim đến khi thực hiện xong thủ thuật bệnh nhân phải nín thở, sau khi thực hiện xong bệnh nhân nằm nghiêng về bên phổi sinh thiết 1 giờ.
Kết quả nghiên cứu theo báo cáo của BS Sang cho thấy tuổi trung bình đối tượng nghiên cứu ung thư phế quản là 52,4; nam chiếm 42,3%. Trong 35 đối tượng nghiên cứu, có đến 48,6% tổn thương có kích thước nhỏ từ 1-2 cm. Kích thước tổn thương càng nhỏ càng khó sinh thiết. Chính nhờ có chức năng của laser định vị ở máy chụp cắt lớp vi tính mô phỏng cho phép định vị chính xác kích thước, hình dạng, tư thế và tọa độ khối u để bác sĩ lựa chọn vị trí, hướng, góc chọc kim sinh thiết.
BS Sang chia sẻ có 33/35 bệnh nhân thu được bệnh phẩm để làm mô bệnh học, kết quả cho thấy có gần 91% là tổn thương ác tính. Trong ung thư phế quản, ung thư biểu mô tuyến chiếm chủ yếu (53,3%); ung thư biểu mô tế bào nhỏ chiếm 10%. Đối với tai biến xảy ra khi thực hiện kỹ thuật sinh thiết xuyên thành ngực, kết quả nghiên cứu có 02 trường hợp tràn khí màng phổi, mức độ tràn khí ít, không phải xử trí gì trong quá trình theo dõi sát 1 tuần chụp lại X-quang phổi kiểm tra.
Nhóm nghiên cứu đã đưa ra kết luận hiệu quả lấy bệnh phẩm của nghiên cứu đạt 94,3%; trong đó tổn thương ác tính chiếm đến gần 91%. Sinh thiết cắt bằng kim Tru-cut là một thủ thuật khá an toàn, chính xác; tỷ lệ tai biến, biến chứng thấp./.