Tại Hội thảo phòng chống ung thư TP Hồ Chí Minh lần thứ 18 được tổ chức vào tháng 12/2015, nhóm nghiên cứu BS Lại Thị Thanh Thảo, Trần Thanh Tùng, Nguyễn Xuân Cảnh cùng cộng sự Bệnh viện Chợ Rẫy báo cáo nghiên cứu “Ứng dụng hình ảnh PET/CT trong phân chia giai đoạn u lympho không Hodgkin tế bào B lớn lan tỏa”.
Theo BS Lại Thị Thanh Thảo, u lympho bao gồm u lympho Hodgkin và u lympho không Hodgkin (LKH) là bệnh lý ác tính của tổ chức lympho thường gặp trên lâm sàng. Việc phân loại giai đoạn bệnh trước đây theo tác giả Ann Arbor dựa trên thăm khám lâm sàng và các kết quả chẩn đoán hình ảnh X-quang, siêu âm, CT-Scan và MRI. Tuy nhiên những phương pháp trên đôi khi gặp khó khăn vì các triệu chứng của bệnh không phải lúc nào cũng rõ ràng. Hiện nay, bằng phương pháp ghi hình PET/CT sử dụng thuốc phóng xạ 18F-FDG (FDG) kết hợp hình ảnh chuyển hóa của PET và hình ảnh giải phẫu CT đã cho thấy nhiều lợi điểm trong phân chia giai đoạn bệnh và theo dõi đáp ứng điều trị bệnh u lympho. Ứng dụng PET/CT sử dụng thuốc phóng xạ 18F-FDG có khả năng phát hiện các tổn thương ác tính trong khắp cơ thể cũng như các tế bào ác tính tồn lưu sau điều trị và giúp lập kế hoạch xạ trị chính xác hơn.
Mục tiêu cụ thể nghiên cứu của BS Thanh Thảo là (1) Khảo sát các đặc điểm lâm sàng của bệnh nhân u lympho không Hodgkin tế bào B lớn lan tỏa: tuổi, giới, địa chỉ, vị trí tổn thương (tại hạch và cơ quan ngoài hạch), bệnh kèm theo. (2) Khảo sát các phương pháp điều trị của bệnh nhân u lympho không Hodgkin tế bào B lớn lan tỏa. (3) Phân chia giai đoạn u lympho không Hodgkin tế bào B lớn lan tỏa dựa vào lâm sàng kết hợp với các xét nghiệm chẩn đoán hình ảnh cổ điển và khi thêm vào hình ảnh PET/CT. (4) Khảo sát sự tương quan về giai đoạn u lympho không Hodgkin tế bào B lớn lan tỏa dựa vào lâm sàng kết hợp với các xét nghiệm chẩn đoán hình ảnh cổ điển và khi thêm vào hình ảnh PET/CT.
Kết quả nghiên cứu cho thấy có 97 đối tượng nghiên cứu tự nguyện tham gia, trong đó có 56 nam và 41 nữ; Độ tuổi trung bình là 56,08; tuổi nhỏ nhất 17, lớn nhất 86 tuổi. Nhóm tuổi chiếm tỷ lệ cao nhất là > 60 tuổi (44,3%). Đối tượng nghiên cứu đến từ 29 tỉnh, thành phố trong cả nước, riêng tại TP Hồ Chí Minh gần 27%. Hơn một nửa (52,6%) đối tượng nghiên cứu có triệu chứng sốt, đổ mồ hôi về đêm, sụt cân trước khi nhập viện. Gần 60% đối tượng nghiên cứu được chẩn đoán bệnh đã ở giai đoạn 3 hoặc 4, khoảng 10% có các bệnh kèm theo như THA, viêm gan virút B.
Theo BS Thanh Thảo, hóa trị là phương pháp điều trị chính cho tất cả các trường hợp bệnh nhân; 100% đối tượng nghiên cứu được điều trị theo phác đồ R-CHOP. Đối với những trường hợp có U Bulky hoặc nhằm mục đích phòng ngừa thâm nhiễm thần kinh trung ương thực hiện thêm xạ trị cho người bệnh. Chỉ định phẫu thuật được đặt ra đối với các tổn thương đường tiêu hóa, chủ yếu là ruột non, ruột già. Tiêm kênh tủy với Methotrexat và Aracytine để phòng ngừa hoặc điều trị thâm nhiễm thần kinh trung ương.
Theo kết quả nghiên cứu tổn thương tại các vị trí hạch, nhiều nhất là hạch cổ với tỷ lệ 69%; tổn thương u lympho có mặt ở hầu hết các cơ quan trong cơ thể, chiếm tỷ lệ cao ở lách, Amiđan, dạ dày với tỷ lệ 10% ở mỗi cơ quan. Số cơ quan tổn thương trung bình ở mỗi bệnh nhân là 3,8; có trường hợp nhiều nhất có tổn thương 10 cơ quan.
Tỷ lệ bệnh nhân có tổn thương u lympho ngoài hạch khá cao đến 85,6% với 29 cơ quan ngoài hạch. Tác giả nghiên cứu chia sẻ có thể do ứng dụng PET/CT là phương pháp có khả năng phát hiện các tổn thương ác tính tăng hoạt động chuyển hóa glucose hấp thu thuốc phóng xạ 18F-FDG nên tỷ lệ phát hiện các tổn thương u lympho ngoài hạch tăng lên so với một số nghiên cứu khác không sử dụng PET/CT.
Kết quả phân chia giai đoạn bệnh u lympho dựa vào hình ảnh PET/CT cho thấy giai đoạn 4 chiếm 40%, còn nếu dựa vào lâm sàng và hình ảnh giải phẫu giai đoạn 4 thấp hơn chỉ 30%. Đối với bệnh nhân ở giai đoạn 3 dựa vào kết quả lâm sàng, giải phẫu là 7%, còn dựa vào PET/CT tăng lên 17%; đối với giai đoạn 1 dựa vào kết quả lâm sàng, hình ảnh giải phẫu là 42%, dựa vào PET/CT giảm còn 17% (p<0,001). Như vậy với hình ảnh PET/CT cho thấy kết quả tăng giai đoạn hơn; tăng thêm phát hiện cơ quan tổn thương kể cả những tổn thương có kích thước nhỏ mà xét nghiệm chẩn đoán hình ảnh thường qui không phát hiện được.
BS Lại Thị Thanh Thảo nhấn mạnh khi kết hợp có sử dụng PET/CT giúp bác sĩ phân chia giai đoạn chính xác hơn và kiểm soát các tổn thương ở các cơ quan đầy đủ hơn; từ đó giúp thiết kế lập kế hoạch điều trị chính xác hơn, chọn lựa phương pháp điều trị thích hợp hơn cho người bệnh.
BS Thanh Thảo chia sẻ sẽ tiến hành thu thập thêm đối tượng nghiên cứu để có đánh giá chính xác hơn khi khẳng định vai trò của PET/CT trong bệnh u lympho không Hodgkin tế bào B lớn lan tỏa; đồng thời khuyến nghị các Bệnh viện điều trị ung thư nên xem xét sử dụng PET/CT một cách thường qui trong phân chia giai đoạn u lympho không Hodgkin tế bào B lớn lan tỏa.
Phương pháp nghiên cứu được báo cáo của BS Lại Thị Thanh Thảo cùng cộng sự là nghiên cứu đoàn hệ không ngẫu nhiên có phân tích những bệnh nhân u lympho không Hodgkin tế bào B lớn lan tỏa nhập viện Bệnh viện Chợ Rẫy từ tháng 4/2013 đến tháng 10/2015 có thực hiện ghi hình PET/CT.
Minh Tâm