Tại Hội nghị Khoa học phòng chống ung thư Thành phố Hồ Chí Minh lần thứ 18 được tổ chức vào tháng 12/2015, các tác giả Trịnh Minh Tranh – Trường Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch; Vũ Quang Việt, Tiêu Chí Đức Bệnh viện Nhân dân Gia Định đã có báo cáo “Nhân một trường hợp lymphoma Burkitt tuyến vú, bàn về chẩn đoán bệnh”.
Theo Bs Trịnh Minh Tranh, ca bệnh nghiên cứu là nữ, 37 tuổi, giáo viên. Mang thai lần 2 được 16 tuần phát hiện 2 vú to nhanh bất thường. Bệnh nhân khám bệnh tại Bệnh viện Từ Dũ được chẩn đoán tăng sinh tuyến vú, chỉ được theo dõi không điều trị gì. Khi thai được 26 tuần, hai vú căng to, thâm tím, bệnh nhân đến khám Bệnh viện Từ Dũ và được chuyển Bệnh viện Ung bướu. Sau hội chẩn với chuyên khoa sản Bệnh viện Nhân dân Gia Định, bệnh nhân được chuyển đến Bệnh viện Nhân dân Gia Định ngày 08/2/2014 với chẩn đoán tăng sinh tuyến vú/thai 26 tuần bệnh nhân điều trị kháng sinh, kháng viêm. 12 ngày sau đó bệnh nhân da xanh, niêm nhợt, mạch nhanh 100 lần/phút, sốt 39 độ C, hai vú căng to hơn thâm tím nhiều hơn, tiêu chảy 3 lần/ngày. Kết quả xét nghiệm siêu âm cho thấy viêm mô vú, chọc sinh thiết FNA: viêm vú Lympho bào, chưa loại trừ Lymphome.
Sau hội chẩn bệnh nhân được chẩn đoán tăng sinh tuyến vú, thai lần 2, tình trạng viêm tự miễn bệnh lý vi mạch nhiễm trùng nghi nhiễm trùng huyết; dọa sốc. Điều trị nội khoa cộng chấm dứt thai kỳ. Sáu ngày sau bệnh nhân mệt mỏi, bứt rứt. Mạch 108 lần/phút, HA 100/80, nhịp thở 28 lần/phút. Nhiệt độ 38 độ C, hai vú rất to, căng cứng, bầm tím, đau. Sau siêu âm vú, bụng, lòng tử cung có một thai sống gần 28 tuần. Hội chẩn liên Bệnh viện Ung bướu, Từ Dũ, Nhi Đồng II chẩn đoán: Thai 28 tuần, suy cấp/viêm 2 vú, phân biệt lymphoma. Xử trí mổ lấy thai, sinh thiết 2 vú.
Sau khi mổ bé trai sống non tháng, cân nặng 1.300gr, chuyển Bệnh viện Nhi Đồng II, Dịch ổ bụng vừa 500-700 ml màu cafe sữa, mạc nối, thành ruột nhiều mảng dày lên lổn nhổn như cơm cháy, hai vú, mô vú phù nề, mạch máu tăng sinh, không có mủ. Sau mổ bệnh nhân chuyển về khoa hồi sức ngoại. Hai giờ sau bệnh nhân đột ngột tím tái, ngưng tim, ngưng thở - Hồi sức tích cực vô hiệu, ghi nhận tử vong, chẩn đoán nguyên nhân tử vong ngưng tim, ngưng thở nghĩ thuyên tắc phổi/carcinoma tuyến vú. Kết quả giải phẫu bệnh mô mỡ đại tràng xâm nhập rất nhiều tế bào lympho, phù hợp với u ác tính lympho tế bào lớn loại Burkitt. Mô vú 2 bên, hiện diện dày đặc một loại tế bào nhân đều có nhiều hạt nhân, phân bào xen lẫn với nhiều thực bào tạo hình ảnh “Trời sao”. Kết luận “lymphome Burkitt tuyến vú”.
Theo chia sẻ của Bs Trịnh Minh Tranh, Lymphome Burkitt là một thể lymphoma không Hodgkin tiến triển rất nhanh, thuộc loại lymphoma tế bào B. Đây là thể bệnh rất hiếm gặp, tỷ lệ 0,04-0,5% của các khối u ác tính ở vú. Bệnh đa số là tiên phát và sẽ lan rộng tại chỗ, vì vậy việc chẩn đoán rất khó khăn nếu chưa từng gặp hoặc không nghĩ đến bệnh này.
Lymphome Burkitt được chia thành 3 thể, thể mang tính địa phương, thể xuất hiện rải rác và thể bất thường miễn dịch phối hợp, các thể khác nhau về biểu hiện lâm sàng nhưng giống nhau về hình thái, đặc điểm sinh học phân tử, liên quan đến bất thường hoán vị hay mất đoạn của gen C-Myc. Lymphom Burkitt có thể tại hạch, ngoài hạch hay toàn thân.
Dấu hiệu lâm sàng bệnh nhân có khối u vú không đau, hạch nách. Ăn mất ngon, giảm cân, mệt mỏi, đổ mồ hôi đêm, sốt không rõ nguyên nhân. Khi nghi ngờ là lymphoma Burkitt, theo Bs Trịnh Minh Tranh xét nghiệm sinh thiết cần thực hiện sớm như chọc kim (FNA), sinh thiết lõi, cắt u sinh thiết. Các xét nghiệm khác có thể là chụp cắt lớp ngực, bụng và khung chậu, chụp X quang, PET scan, sinh thiết tủy xương, xét nghiệm dịch não tủy, xét nghiệm HIV.
Về điều trị lymphoma Burkitt được điều trị theo các phác đồ Hyper CVAD, EPOCH, CALGB, không dùng CHOP.
Trường hợp ca bệnh nhân thực tế, Bs Tranh chia sẻ người bệnh đến khám chỉ có dấu hiệu là 2 vú to bất thường, nhưng là to đều và không có khối u nào khác ở vú. Bệnh nhân lại đang mang thai 26 tuần, nên triệu chứng vú to bị cho là liên quan đến thai kỳ. Tại Bệnh viện Ung bướu, bệnh nhân được làm xét nghiệm FNA sinh thiết nhưng kết quả chỉ là tăng sản tuyến vú. Tại Bệnh viện Nhân dân Gia Định, bệnh nhân có triệu chứng thiếu máu, 2 vú ngày càng to, cứng và thâm tím. Bệnh nhân được làm đầy đủ xét nghiệm, đáng tiếc kết quả FNA là viêm vú lympho bào chưa loại trừ lymphone nên bác sĩ lâm sàng quan tâm chưa được đúng mức. Bệnh diễn tiến quá nhanh, chỉ trong vòng 3 tuần, khi được phẫu thuật đã lan tràn di căn khắp ổ bụng, bệnh nhân suy sụp nhanh chóng. Bs Vũ Quang Việt chia sẻ đây là trường hợp lymphoma Burkitt vú mà Bệnh viện Nhân dân Gia Định gặp đầu tiên trong vòng 30-40 năm qua, nên các bác sĩ chưa có kinh nghiệm. Theo Bs Việt, nếu đã có kinh nghiệm, hoặc biết và nghĩ đến căn bệnh này, xét nghiệm FNA kết quả chưa rõ hoặc nghi ngờ nếu mổ sinh thiết làm giải phẫu bệnh có thể sẽ chẩn đoán xác định bệnh được sớm hơn. Mặc dù tiên lượng bệnh lymphoma Burkitt vú là rất xấu, nhưng nếu bệnh được chẩn đoán sớm vẫn có thể xử trí thích hợp để có kết quả tốt hơn.
Phúc Nguyên