U thần kinh thính giác là loại u hay gặp nhất của vùng góc cầu tiểu não với tỷ lệ trên 80%.
Theo các chuyên gia y khoa, mặc dù bản chất của u là u tế bào schwann lành tính của dây thần kinh số VIII; tuy nhiên sự phát triển và choán chỗ của khối u trong hố sọ sau gây chèn ép lên thân não và tiểu não có thể dẫn đến nhiều biến chứng nặng nề do tăng áp lực nội sọ. Áp dụng chụp cộng hưởng từ cho kết quả nhiều khối u được phát hiện từ khi kích thích còn nhỏ và được kiểm soát hiệu quả bằng xạ phẫu dao gamma, dao X. Tuy nhiên, do đa số trường hợp u thần kinh thính giác có tiến triển chậm, các triệu chứng không điển hình nên nhiều bệnh nhân khi được chẩn đoán khối u đã to phải phẫu thuật để lấy bỏ khối u, giảm chèn ép nội sọ. Các bác sĩ phẫu thuật thần kinh thường phẫu thuật u thần kinh thính giác theo đường mổ dưới chẩm. Cách mổ này có khó khăn là phẫu thuật viên khó xác định dây VII; khó lấy hết u trong ống tai trong, cần vén bán cầu tiểu não để bộc lộ khối u nên có thể gây dập não, phù não ảnh hưởng đến sự hồi phục của bệnh nhân.
Trên thế giới, phẫu thuật lấy u thần kinh thính giác theo đường mổ xuyên mê nhĩ đã được thực hiện trong nhiều năm qua, khắc phục được nhiều nhược điểm của đường mổ dưới chẩm. Theo BS Đồng Văn Hệ, tại Bệnh viện Việt Đức - Hà Nội, kỹ thuật lấy u thần kinh thính giác theo đường mổ xuyên mê nhĩ được thực hiện vào tháng 9/2012 đến tháng 5/2016.
Nhóm tác giả nghiên cứu Đào Trung Dũng, Khoa Tai mũi họng, Bệnh viện Việt Nam – CuBa cùng cộng sự tiến hành đề tài nghiên cứu “Kết quả phẫu thuật u thần kinh thính giác theo đường xuyên mê nhĩ”. Có 47 bệnh nhân, 18 nam, 30 nữ tham gia nghiên cứu. Tuổi trung bình là 45,5; người nhỏ nhất là 16 tuổi; người lớn nhất 70 tuổi. Có 8 trường hợp đã được can thiệp trước đó gồm 6 ca lấy u đường dưới chẩm; 2ca bằng xạ phẫu dao gamma.
Tác giả nghiên cứu cho biết, về đặc điểm lâm sàng, nghe kém là triệu chứng hay gặp (91,5%); ù tai có tỷ lệ 70%; rối loạn thăng bằng 68% và đau đầu là 66%. Hai lý do chính để người bệnh đi khám tại bệnh viện là đau đầu và nghe kém. Khám cho thấy chức năng dây thần kinh số VII bình thường có tỷ lệ 85%; có 07 ca liệt mặt ngoại biên; trong đó 5 ca có tiền sử mổ lấy u đường dưới chẩm, 01 ca mổ xạ phẫu dao gamma và 01 trường hợp u độ 2 xuất hiện tự phát.
Theo phân tích của bác sĩ Đào Trung Dũng, đối với u thần kinh thính giác, tai trong là cơ quan dễ bị tổn thương do phối hợp nhiều cơ chế như thay đổi lượng protein dịch tai trong, thoái hóa của màng mạch, dây chằng xoắn ốc, tế bào lông trong và lông ngoài, sũng nước mê nhĩ; nghẽn dẫn truyền sợi trục thần kinh ốc tai, giảm cấp máu ốc tai và ứ trệ tuần hoàn. Vì nghe kém từ từ tăng dần ở một bên tai, ít ảnh hưởng lên sức nghe tổng thể nên làm người bệnh không chú ý.
Triệu chứng rối loạn thăng bằng gặp 68% trường hợp với biểu hiện có cảm giác chòng chành lúc đi lại, ít khi có cơn chóng mặt thật sự. Biểu hiện này phù hợp với đặc điểm tiến triển từ từ của đa số khối u, trung bình dưới 2mm/năm.
Đối với triệu chứng đau đầu, đây là triệu chứng thường gặp ở bệnh nhân đến khám (55,3%); có thể do khối u kích thích màng não tại chỗ hoặc đã gây tăng áp lực nội sọ.
Kết quả chụp cộng hưởng từ cho thấy kích thước khối u trung bình của đối tượng nghiên cứu là 38,4mm; 80% là u to và khổng lồ. BS Dũng cho biết phẫu thuật lấy u theo đường dưới chẩm và xuyên mê được ưu tiên lựa chọn. Đối với phương pháp mổ đường dưới chẩm cho phép lấy u mọi kích thước trong góc cầu tiểu não, bảo tồn được sức nghe nhưng nhược điểm là khó lấy được hết phần u trong ống tai trong, phải vén bán cầu tiểu não.
Tác giả nghiên cứu mổ theo đường xuyên mê nhĩ, kết quả lấy hết u 21 trường hợp (44,7%); trong đó có 5/9 u vừa; 5/13 u to và 11/25 u khổng lồ. Đường mổ xuyên mê nhĩ giúp bộc lộ và có thể lấy được toàn bộ khối u nằm trong ống tai trong, góc cầu tiểu não ở mọi phân độ khối u và mật độ khối u.
Nghiên cứu cũng cho thấy những trường hợp u thần kinh thính giác lấy gần toàn bộ có khoảng 68,5% sẽ thoái triển, một số không phát triển và số còn lại phát triển rất chậm.
Đối với những trường hợp u có kích thước nhỏ hơn 25mm , phương pháp xạ phẫu dao gamma giúp kiểm soát tốt lên đến 98%. Phẫu thuật cho kết quả không có bệnh nhân có biến chứng nặng như viêm màng não, liệt nửa người. Biến chứng liệt mặt ngoại biên chiếm tỷ lệ 40%. Đường mổ xuyên mê nhĩ cho phép tiếp cận khối u ngắn nhất, xác định sớm dây thần kinh số VII. Biến chứng tăng ở nhóm u khổng lồ do vậy cần phải mổ lấy u qua nhiều thì và phối hợp với điều trị tia xạ để bảo tồn tối đa các chức năng thần kinh đặc biệt là dây thần kinh số VII.
Hữu Lai