Trong thai nghén và sinh đẻ, trọng lượng khi sinh của trẻ có vai trò quan trọng trong đời sống của trẻ sơ sinh, khi trẻ thay đổi từ môi trường trong buồng tử cung của người mẹ sang môi trường bên ngoài.
Đối với những trường hợp thai từ 4000 gram trở lên có nhiều yếu tố thuận lợi để giúp trẻ phát triển tốt về thể chất, tinh thần và vận động sau này; Tuy nhiên trẻ đẻ ra với trọng lượng lớn như vậy có thể xảy ra nhiều nguy cơ cho cả bà mẹ và trẻ sơ sinh.
Đối với sản phụ, cuộc chuyển dạ do thai to có thể làm sản phụ mệt mỏi, kiệt sức, sau đẻ dễ bị chảy máu do đờ tử cung. Theo thống kê của bệnh viện Từ Dũ thanh phố Hồ Chí Minh tỷ lệ chảy máu sau đẻ là 0,69% đối với những trường hợp thai đẻ có trọng lượng từ 4000 gram trở lên. Các nghiên cứu ở ngoài nước tỷ lệ này có thể cao đến 6,7% trong khi những sản phụ đẻ con dưới 4000 gram tỷ lệ chảy máu sau đẻ chỉ là 3,8%.
Theo các chuyên gia phụ sản, nếu cuộc chuyển dạ kéo dài và không được theo dõi xử trí tích cực dễ có nguy cơ dẫn đến suy thai cấp. Trong trường hợp đẻ đường âm đạo với thai to rất dễ gây biến chứng mắc vai, gãy xương đòn đối với trẻ sơ sinh. Nếu trong lượng thai lớn hơn 4.500 gram tỷ lệ mắc vai tăng lên gấp hai lần, khi trẻ sơ sinh bị mắc vai bắt buộc phải can thiệp thủ thuật để lấy thai. Do vậy, việc phát hiện nguy cơ thai to, hiểu được các tai biến có thể xảy ra và các phương pháp xử trí thai to có ý nghĩa quan trọng trong chăm sóc, quản lý thai nghén, tiên lượng cuộc đẻ và giảm các nguy cơ xấu có thể xảy ra cho cả bà mẹ và trẻ sơ sinh.
Năm 2013, tác giả Vũ Văn Du cùng cộng sự Bệnh viện phụ sản Trung ương đã tiến hành đề tài nghiên cứu “Các phương pháp xử trí và tai biến ở sản phụ và trẻ sơ sinh có cân nặng trên 4.000 gram”. Đối tượng nghiên cứu là tất cả các sản phụ sau đẻ có con sống cân nặng từ 4.000 gram trở lên tại Bệnh viện Phụ sản Trung ương Hà Nội năm 2013 và không có bất thường về thai nhi, phần phụ.
Theo báo cáo phân tích của BS Vũ Văn Du, có 700 đối tượng nghiên cứu phù hợp tham gia nghiên cứu. Trong đó có 183 trường hợp đẻ đường âm đạo và 517 trường hợp mổ đẻ. Sản phụ đẻ thường có nguy cơ tai biến cao gấp 5,27 lần so với nhóm phụ nữ mổ đẻ. Tỷ lệ tai biến nhóm đẻ thường là 7,7%, đối với nhóm mổ đẻ là 1,55%. Trong các tai biến người mẹ, chảy máu là loại tai biến chiếm tỷ lệ cao nhất, với đẻ đường âm đạo là 42,9%. Đối với mổ đẻ là 8/8 trường hợp tai biến đều là chảy máu sau đẻ, trong đó 4 loại tai biến là chảy máu sau đẻ, rách phức tạp tầng sinh môn, vỡ tử cung và tử vong.
Như vậy tai biến rách tầng sinh môn là tai biến thường gặp cho người mẹ ở những trường hợp đẻ đường âm đạo, trong nghiên cứu tỷ lệ này là 6/14 trường hợp có xảy ra tai biến. Theo BS Du, rách tầng sinh môn là tai biến gặp khi thai sổ ra quá to. Việc chỉ định cắt tầng sinh môn góp phần làm giảm nguy cơ của tai biến này, không bị rách phức tạp.
Theo ghi nhận của BS Du trong nghiên cứu, có 2 trường hợp vỡ tử cung và cả 2 đều thuộc nhóm đẻ đường âm đạo. BS Du đặt ra câu hỏi có nên theo dõi để sản phụ đẻ đường âm đạo khi có thai từ 4.000 gram trở lên hay nên chỉ định mổ lấy thai nhất là có bằng chứng tỷ lệ tai biến nhóm đẻ đường âm đạo gấp hơn 5 lần so với nhóm đẻ mổ lấy thai.
Trong nghiên cứu, BS Du báo cáo có 14 trường hợp trẻ sơ sinh ở nhóm đẻ đường âm đạo bị hạ đường máu; nhóm mổ lấy thai có 38 trường hợp. Còn trường hợp đẻ khó do vai đây là vấn đề khó tiên lượng và đề phòng. Trong nghiên cứu có 8 trường hợp đều ở các ca đẻ đường âm đạo. Đẻ khó do vai dễ gây ra những biến chứng nghiêm trọng cho cả mẹ và con. Ghi nhận trong nghiên cứu có 3 trường hợp gãy xương đòn chiếm tỷ lệ 1,6%. Đối với chỉ số apgar của trẻ sơ sinh sau đẻ, có 11 trường hợp Apgar phút thứ nhất từ 4-6 điểm, sau 5 phút theo dõi 4 trường hợp có Apgar 6 điểm. Để có được kết quả giúp chỉ số Apgar tốt như vậy là có sự đầu tư trang thiết bị phục vụ công tác theo dõi chăm sóc trẻ sơ sinh rất tốt đối với bệnh viện ở tuyến trung ương.
BS Vũ Văn Du cho rằng qua kết quả nghiên cứu, việc tiến hành mổ lấy thai đối với những trường hợp thai to từ 4.000 gram trở lên là một giải pháp cán bộ sản khoa nên lựa chọn để giúp hạn chế các tai biến xảy ra ở người mẹ và cả trẻ sơ sinh.
Hữu Cao