Sở Y Tế Tỉnh Khánh Hòa

Trong các bệnh lý nhóm thần kinh, tai biến mạch máu não đứng thứ nhất. Xuất huyết não là một trong các thể bệnh của tai biến mạch máu não, chiếm tỷ lệ khoảng 10-15%. Tỷ lệ tử vong và để lại di chứng do xuất huyết não là khá cao. Các nghiên cứu cho thấy tỷ lệ tử vong trong vòng 30 ngày của bệnh nhân xuất huyết não dao động từ 13-61%. Do vậy, việc chẩn đoán xác định, đánh giá toàn diện và tiên tượng bệnh đúng rất quan trọng để bác sĩ lựa chọn phương pháp điều trị thích hợp.

Theo BS. Dương Đại Hà- Trung tâm Phẫu thuật Thần kinh Bệnh viện Việt Đức Hà Nội, hiện nay có nhiều phương pháp để tiên lượng kết quả điều trị, trong đó sử dụng bảng điểm Hemphill là một phương pháp đơn giản, chính xác. Bảng điểm Hemphill dựa trên 5 tiêu chuẩn: tuổi trên 80, điểm đánh giá ý thức Glasgow, vị trí xuất huyết dưới lều tiểu não, kích thước khối máu tụ và sự xuất hiện của chảy máu não thất. Từ tháng 7/2015 đến tháng 4/2016, nhóm tác giả nghiên cứu Dương Đại Hà cùng cộng sử đã tiến hành nghiên cứu đề tài “Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và đánh giá kết quả điều trị phẫu thuật tụ máu trong não do tai biến mạch máu não”.

Theo tác giả nghiên cứu, có 36 bệnh nhân được chẩn đoán xác định là máu tụ trong não do tai biến mạch máu não theo tiêu chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới năm 1990; bệnh nhân được điều trị tại Trung tâm Phẫu thuật Thần kinh Bệnh viện Việt Đức. Tỷ lệ nam giới gấp 3 lần so với nữ giới, nhóm tuổi trên 50 tuổi chiếm 75%; trong đó nhóm 50-59 tuổi chiếm đến 30,6%. Theo phân tích của BS.Dương Đại Hà, máu tụ trong não là một thể của tai biến mạch não; để lại nhiều di chứng nặng nề. Điều trị máu tụ trong não có nhiều phương pháp như điều trị nội khoa bảo tồn hoặc điều trị bằng phẫu thuật. Đối với điều trị bằng phẫu thuật, mục đích là cầm máu, lấy bỏ máu cục, giảm hiệu ứng chèn ép, giảm ảnh hưởng của các sản phẩm giáng hóa từ máu nhanh chóng.

Kết quả nghiên cứu cho thấy rối loạn ý thức của bệnh nhân là triệu chứng thường gặp nhất, gần 90%; sau đó là triệu chứng đau đầu (53%) và liệt nửa người (50%). Về dạng tổn thương hay gặp nhất là một ổ chảy máu chiếm tỷ lệ 97%; dạng chảy máu 2 ổ chỉ có 01 bệnh nhân; không có trường hợp bệnh nhân nào có 3 ổ máu tụ. Đối với chỉ định phẫu thuật, theo các chuyên gia phẫu thuật thần kinh, chỉ định phẫu thuật ở bất kỳ vị trí nào trong não, trừ vùng cầu não, cuống não, củ não sinh tư; phẫu thuật cũng cần hạn chế đối với bán cầu ưu thế vì kết quả ít có khả quan.

Theo BS. Hà, trong nghiên cứu đa số bệnh nhân thuộc nhóm xuất huyết trên lều (89%), trong đó gặp nhiều hơn ở bán cầu trái (55%); thường thì hiệu quả phẫu thuật ở bán cầu bên phải tốt hơn so với bán cầu bên trái. Các chuyên gia cũng khuyến cáo nên phẫu thuật đối với những trường họp xuất huyết não có đường kính khối máu tụ lớn hơn 2cm; bệnh nhân có khối máu tụ đường kính hơn 5cm phẫu thuật cho kết quả không tốt. Có nhiều nghiên cứu khác BS.Hà cho biết là đã thực hiện phẫu thuật xuất huyết não sau 60 giờ, cho kết quả tốt hơn đối với nhóm phẫu thuật sớm. Ở nghiên cứu này, BS. Hà chỉ định thời gian phẫu thuật gặp nhiều nhất là 1-7 ngày (56%). Có nhiều phương pháp phẫu thuật điều trị xuất huyết não do tai biến mạch máu não như mổ sọ lấy máu tụ, dẫn lưu não thất ra ngoài, dẫn lưu não thất ra ngoài và lấy khối máu tụ phía sau; khoan sọ và chọc hút máu tụ…Tại Việt Nam, phương pháp mổ sọ lấy máu tụ được sử dụng nhiều nhất, trong nhiên cứu này BS.Hà đã có 27/36 bệnh nhân được thực hiện bằng phương pháp mổ sọ lấy máu tụ, số còn lại là dẫn lưu não thất ra ngoài (16%).

Nhiều nghiên cứu ở nước ngoài cho thấy tỷ lệ tử vong trong vòng 30 ngày của xuất huyết não là 34-50%. Chọn phẫu thuật đối với những bệnh nhân có điểm Glasgow từ 5-15; thể tích khối máu tụ trên 10mml; sau 3 tháng tỷ lệ tử vong là 22%; tiến triển xấu là 44%. BS.Hà cho biết trong 36 bệnh nhân điều trị, có 18 bệnh nhân tiến triển tốt, 16 bệnh nhân tiến triển xấu và 02 bệnh nhân tử vong trong vòng 30 ngày. BS.Hà lưu ý điểm Glasgow lúc nhập viện là 1 yếu tố tiên lượng hiệu quả phẫu thuật. Ở nhóm bệnh nhân có điểm Glasgow 3-5 điểm tiến triển tốt sau mổ có tỷ lệ 16%; nhóm 6-8 điểm tỷ lệ này tăng lên 46%; nhóm 9-12 điểm có tỷ lệ tiến triển tốt 50%; nhóm 13-15 điểm đạt 57%. Đối với bảng kiểm Hemphill đánh giá bệnh nhân xuất huyết não, tác giả Hemphill nghiên cứu trong 2 năm 1997-1997 tại Trung tâm Thần kinh California cho rằng đánh giá tỷ lệ tử vong trong 30 ngày của bệnh nhân xuất huyết não tăng dần theo số điểm. Nếu Hemphill 3 điểm tỷ lệ tử vong trong 30 ngày của bệnh nhân là 56-78%; 4 điểm tỷ lệ tăng 70-100%; 5 điểm tỷ lệ tử vong là 100%. Trong nghiên cứu của BS.Hà, có 04 bệnh nhân điểm Hemphill 1 điểm; 6 bệnh nhân 2 điểm; 23 bệnh nhân 3 điểm; 01 bệnh nhân 4 điểm và 02 bệnh nhân 5 điểm. Cả 02 bệnh nhân 5 điểm Hemphill đều tử vong. Nhóm 1-2 điểm điều trị nội khoa, nhóm 3 điểm là nhóm chủ yếu được điều trị phẫu thuật. BS.Dương Đại Hà lưu ý việc áp dụng bảng điểm Hemphill là một công cụ giúp tiên lượng bệnh nhân xuất huyết não do tai biến nhồi máu não trong vòng 30 ngày đầu đơn giản, chính xác, giúp tiên lượng và chọn hướng điều trị thích hợp.