Vấn đề nước uống an toàn luôn được xã hội quan tâm. Pseudomonas aeruginosa là một trong những vi sinh vật hiện diện trong nước; là tác nhân gây nhiễm trùng cơ hội và gây nhiễm khuẩn bệnh viện. Pseudomonas aeruginosa không được phép xuất hiện trong nước uống vì nếu vi khuẩn xâm nhập vào phổi, đường tiết niệu, thận sẽ gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho sức khoẻ.
Từ tháng 1/2016 đến tháng 4/2016, nhóm tác giả nghiên cứu Vương Xuân Vân cùng cộng sự Viện Pasteur TP. Hồ Chí Minh tiến hành nghiên cứu đề tài “Khảo sát tỷ lệ nhiễm và khả năng kháng kháng sinh của Pseudomonas aeruginosa trong nước uống”. Nghiên cứu có 03 mục tiêu (1) xác định tỷ lệ nhiễm Pseudomonas aeruginosa trong các loại nước uống; (2) khảo sát tính đề kháng kháng sinh của các chủng Pseudomonas aeruginosa phân lập được; (3) so sánh tính đề kháng kháng sinh của Pseudomonas aeruginosa với kết quả nghiên cứu năm 2012.
Đối tượng nghiên cứu là 200 mẫu nước uống được khách hàng mang đến kiểm nghiệm tại Viện Pasteur TP.Hồ Chí Minh từ tháng 1/2016 đến tháng 4/2016. Có 02 nhóm (1) nhóm nước uống đóng chai (nước uống tinh khiết và nước đóng chai) 23 mẫu; (2) nhóm nước xử lý dùng để uống (tại trường học, hộ gia đình và công ty) có 177 mẫu. Phương pháp nghiên cứu phân lập vi khuẩn theo phương pháp nuôi cấy truyền thống ISO 16266:2006; đánh giá kết quả theo QCVN61:2010/ BYT.
Theo báo cáo của tác giả Vương Xuân Vân, qua phân tích 200 mẫu nước uống cho thấy có 170 mẫu không nhiễm Pseudomonas aeruginosa, có 30 mẫu nhiễm Pseudomonas aeruginosa chiếm tỷ lệ 15%. Phân tích cho thấy nước uống đóng chai có tỷ lệ nhiễm Pseudomonas aeruginosa là 26% (6/23 mẫu); nước uống xử lý có 24/177 mẫu nhiễm Pseudomonas aeruginosa (13,6%). Đối với nhóm nước xử lý dùng để uống, tỷ lệ nhiễm Pseudomonas aeruginosa cao ở nước uống gia đình 7/22 mẫu; nước uống đóng chai 6/22 mẫu; nước uống công ty 13/98 mẫu; nước uống trường học 4/57 mẫu.
Đối với kết quả nghiên cứu thực hiện kháng sinh đồ trên 30 chủng Pseudomonas aeruginosa phân lập được, cho thấy có hiện tượng kháng kháng sinh và đa kháng sinh với 02 loại kháng sinh. Phân tích cho thấy 30 chủng Pseudomonas aeruginosa phân lập đều nhạy cảm với các kháng sinh Pipercillin, gentamicin; Tobramycin; Amikacin và Ciproloxacin. Colistin bị kháng với tỷ lệ cao nhất 23,3%; Tircarcillin/ acid clavulamic có tỷ lệ kháng là 16,7%; các kháng sinh cefepiml, Atreonam, Meropenem bị kháng với tỷ lệ 3,3%. Có 4 chủng kháng cùng lúc 02 loại kháng sinh. Tác giả nghiên cứu so sánh với nghiên cứu năm 2012, hầu hết các chủng Pseudomonas aeruginosa phân lập đều nhạy cảm với các loại kháng sinh thử nghiệm; chỉ có 16% chủng đề kháng với Aztreonam. Nghiên cứu cũng cho thấy nhiều chủng Pseudomonas aeruginosa đã đề kháng với các loại kháng sinh; cao nhất là colistin 23,3%; kháng sinh Ticarcillin, acid clavulanic có tỷ lệ kháng 16,7%.
Tác giả nghiên cứu Vương Xuân Vân có nhận xét so với thời điểm nghiên cứu 2012, tỷ lệ nhiễm vi khuẩn Pseudomonas aeruginosa có giảm nhưng không có ý nghĩa thống kê; đối với tỷ lệ nhiễm vi khuẩn ở nước uống xử lý tại hộ gia đình và nước uống đóng chai cũng đều giảm, nhưng giảm không đáng kể và vẫn chiếm tỷ lệ khá cao; vấn đề vệ sinh nước uống ở hai nhóm này ít được cải thiện qua thời gian nghiên cứu. Vấn đề chú ý, nước uống đóng chai có thể nhiễm vi khuẩn từ nguồn nước ô nhiễm, cộng với quy trình sản xuất không đảm bảo vệ sinh. Đối với nước uống ở công ty và nước uống ở trường học đều giảm tỷ lệ ô nhiễm đáng kể so với năm 2012.
Đối với khả năng kháng kháng sinh của vi khuẩn Pseudomonas aeruginosa; vi khuẩn đã đề kháng với một số kháng sinh, tác giả nghiên cứu nhận xét cần lưu ý hiện tượng vi khuẩn đề kháng kháng sinh Meropenem; đây là kháng sinh thế hệ mới thuộc nhóm Carbapenem, hiện đang được sử dụng điều trị hiệu quả khi nhiễm Pseudomonas aeruginosa. Kết quả nghiên cứu cũng cho thấy đa số vi khuẩn Pseudomonas aeruginosa trong nước uống còn nhạy cảm với kháng sinh, do đây là các chủng hoang dại, chưa mang gene kháng kháng sinh; vấn đề quan tâm là tỷ lệ kháng kháng sinh năm 2016 đã tăng cao hơn nhiều so với năm 2012.
Tác giả nghiên cứu đưa ra các khuyến nghị như cần mở rộng nghiên cứu như mẫu nước uống ở các bệnh viện, việc tăng cường phân lập Pseudomonas aeruginosa trong nhiều mẫu nước uống càng kiểm soát được tính kháng kháng sinh và số liệu càng được tin cậy hơn; cần có thêm nghiên cứu về tiêu chí lý hoá để có cái nhìn toàn diện hơn đối với thực trạng sản xuất và xử lý nước uống.
Tường Huân