Các phương pháp điều trị bệnh ung thư hiện nay gồm phẫu thuật, xạ trị, hóa trị, liệu pháp nhắm trúng đích, liệu pháp nội tiết. Bác sĩ chọn lựa cách thức điều trị phối hợp đa mô thức dựa vào mức độ hữu hiệu, độ độc hại đối với từng người bệnh, ngày càng đem đến nhiều kết quả tốt hơn.
Đối với phương pháp xạ trị, mục đích là làm sao đưa được một liều lượng vừa đủ để tiêu diệt các tế bào ung thư, giảm thiểu mối nguy hại cho các tế bào lành xung quanh. Để đạt được hiệu quả cao trong điều trị, các nhà xạ trị ung thư cần điều chỉnh một loạt các thông số kỹ thuật điều trị như thể tích, năng lượng chùm tia, loại bức xạ, tổng số các lần chiếu, thời gian giữa các lần chiếu, tổng thời gian điều trị, kết hợp với phương pháp hóa trị, phẫu thuật, sử dụng các yếu tố nhạy cảm xạ, tăng nhiệt, tăng ôxy tại vùng xạ trị.
Liều lượng chuẩn định danh (Nominal Standard Dose – NSD) được tác giả Eliss đưa ra hiện được sử dụng rộng rãi trong ứng dụng lâm sàng. NSD được tính theo rad. Công thức được tính là NSD = N0,76 x T – 0,11 x d; trong đó d là liều lượng mỗi buổi chiếu (đơn vị rad hoặc c Gy). T là thời gian điều trị toàn phần (ngày); N tổng số các buổi chiếu (các phân liều). Ban đầu T được xác định là khoảng thời gian giữa buổi điều trị đầu tiên và buổi N. Tuy nhiên, nó được định nghĩa lại là thời gian giữa buổi điều trị đầu tiên và buổi thứ (N+1). Sự điều chỉnh này giúp cho tính được sự dung nạp liều từng phần trong quá trình điều trị.
Theo tác giả Phạm Văn Khắc – Kỹ sư vật lý Trung tâm Ung bướu Thái Nguyên, NSD được tính theo công thức là: NSD = N0,65.x – 0,11.d. Đối với các hiệu ứng gây ra từ một hay nhiều đợt chiếu xạ thì cần phải tính theo tổng liều dung nạp thành phần PT theo công thức: PT = (NSD)-0,538. (TDF) x 103. Về hệ số TDF sử dụng để tính cho nhiều bài toán mà không cần quan tâm đến NSD, TDF chỉ phụ thuộc vào liều lượng trong mỗi buổi chiếu và số các buổi chiếu trong một tuần.
Kỹ sư Phạm Văn Khắc báo cáo kế hoạch điều trị xạ trị cần phù hợp cho từng bệnh nhân. Những nghiên cứu trên thế giới công bố tính các hệ số của TDF được sử dụng phổ biến hơn so với các giá trị của NSD; các tác giả tính các hệ số TDF cho chế xạ trị 1,2,3,4 và 5 phân liều trong một tuần với các giá trị liều lượng d thay đổi từ 0,2 Gy đến 10Gy trong mỗi phân liều; số các phân liều từ 4 đến 20,25 và 40 của đợt điều trị, tương đương với chế độ 6 phân liều.
Theo chia sẻ của Kỹ sư Khắc, hệ số TDF được sử dụng để tính cho nhiều bài toán mà không cần quan tâm đến NSD. Điều này là do hệ số TDF được xác định độc lập với NSD và nó phụ thuộc vào liều lượng trong mỗi buổi chiếu và số buổi chiếu trong một tuần.
Vì các giá trị NSD là một hằng số cho mỗi loại tế bào riêng biệt nào đó và PT (tổng liều từng phần) là các đại lượng phụ thuộc nên những kế hoạch phân chia liều lượng này đã được làm đơn giản hơn bằng cách tra bảng các giá trị của TDF cho các kế hoạch có nhịp điều trị 1-5 buổi chiếu trong một tuần.
Kỹ sư Phạm Văn Khắc nhấn mạnh, sự phân chia liều lượng trong điều trị xạ trị ung thư là nhiệm vụ của các nhà xạ trị ung thư và kỹ sư vật lý; cần tính toán các mô hình hiệu quả sinh học. Vì vậy người cán bộ điều trị xạ trị cần hiểu biết về cách phân chia liều lượng và phát triển các mô hình xác định tính hiệu quả của chúng trong xạ trị với phương pháp phân nhỏ liều lượng trên một số buổi chiếu.
Hiện nay hy vọng với sự phát triển tiến bộ có được từ các kết quả nghiên cứu giúp xác định được độ nhạy cảm bức xạ của tế bào u, về tốc độ tăng sinh cua tế bào u; xác định độ nhạy cảm bức xạ của các mô hình sẽ giúp y học chuyên ngành điều trị ung thư có được phác đồ điều trị xạ trị được điều chỉnh tối ưu hóa cho từng bệnh nhân cụ thể.
Trong điều trị xạ trị ung thư, điều rất quan trọng là phải chọn đúng giá trị tổng liều bức xạ cần đưa vào tổ chức khối u (bia) và chế độ phân liều theo thời gian một cách hợp lý nhất. Tổng liều đó liên quan cả khối u lẫn các mô hình, các tổ chức nguy cấp. Các liều xạ trị cực đại, cực tiểu có liên quan chặt chẽ đến cấu trúc giải phẫu của khối u và các mô lành.
Trần Hưng