Nhức đầu từng cụm là loại nhức đầu nguyên phát có cường độ dữ dội nhất, bệnh diễn biến từng đợt theo chu kỳ cách nhau vài năm. Bệnh thường gặp ở bệnh nhân nam giới, trẻ tuổi hoặc trung niên.
Theo các chuyên gia nội thần kinh, đặc tính của nhức đầu từng cụm điển hình là mỗi đợt đau kéo dài chừng 3 tháng, các đợt cách nhau khoảng 12 tháng hay hơn. Tần số cơn đau trong mỗi đợt là mỗi ngày đều đau hay cách ngày. Số cơn đau mỗi ngày từ 1 đến 8 cơn, cơn đầu tiên thường vào ban đêm; cơn kéo dài 30 đến 90 phút. Về thời gian xảy ra cơn, trong 73% bệnh nhân cơn xảy ra từ 9 giờ tối đến 10 giờ sáng, thường nhất là từ 1 đến 3 giờ sáng, thời gian không cơn thường từ 1 tháng đến 2 năm.
Đặc tính của cơn nhức đầu từng cụm là cơn đau có cường độ rất dữ dội, có thể đây là cảm giác đau nhất mà con người từng biết, cơn thường xảy ra đúng giờ, sau khi bệnh nhân đi ngủ vài giờ thì bị đánh thức dậy bởi cơn nhức đầu. Cơn đau tập trung sau hốc mắt hoặc trên trán gần phía thái dương một bên đầu, đau có cường độ dữ dội kèm theo các triệu chứng co nhỏ đồng tử, sung huyết kết mạc mắt, nghẹt mũi một bên, vã mồ hôi một bên mặt. Đau có thể lan xuống vai, cổ một bên. Bệnh có triệu chứng sợ ánh sáng nhưng thường ít khi nôn ói. Trong cơn đau bệnh nhân thường tỉnh táo, khác với Migraine là hay buồn ngủ; có người bệnh muốn đập đầu vào tường vì quá đau.
Các chuyên gia cho biết, nguyên nhân của nhức đầu từng cụm là do sự dãn các động mạch trong hốc mắt, sự dẫn mạch này có thể bắt nguồn từ vùng đồi thị giống như Migraine.
Về yếu tố nguy cơ của nhức đầu từng cụm, đây là bệnh hiếm và thường gặp ở nam giới. Độ tuổi từ 20-30 tuổi; 10% xảy ra với độ tuổi trên 60. Về yếu tố gia đình chỉ có 7% bệnh nhân có tiền căn gia đình, có 13% có bệnh nhân có tiền căn chấn thương sọ não.
Yếu tố khởi phát cơn là do uống rượu, ở những vùng có không khí loãng, vùng núi, đi máy bay; ánh sáng chói (kể cả ánh nắng mặt trời); hoạt động mạnh; thức ăn có chứa nitrite (các đồ hộp, thịt nguội); sử dụng các thuốc dãn mạch.
Về tiêu chuẩn chẩn đoán dựa theo Hiệp hội Nhức đầu Quốc tế; bệnh nhân có ít nhất 5 cơn với các đặc tính đau dữ dội một bên hốc mắt, trên hốc mắt hay vùng thái dương kéo dài từ 15-180 phút nếu không điều trị. Nhức đầu phối hợp với ít nhất một bên trong các triệu chứng: sung huyết kết mạc mắt, chảy nước mắt; co đồng tử; hẹp khe mi; phù mi mắt. Số cơn đau: từ 1 cơn trong 2 ngày cho đến 8 cơn mỗi ngày.
Các bác sĩ chuyên khoa nội thần kinh cho biết, hiện nay chưa có thuốc nào cắt được cơn nhức đầu từng cụm hiệu quả; phương pháp cắt cơn tốt nhất là oxy trị liệu. Bệnh nhân được cho thở oxygen 100% qua mặt nạ với tốc độ 8 lít/phút trong tối đa 15 phút. Oxy sẽ làm tăng áp suất phần oxy trong máu và gây co mạch làm giảm cơn đau. Phương pháp điều trị này an toàn và rất hiệu quả, đáp ứng từ 57-93% các trường hợp bệnh.
Một số thuốc điều trị cắt cơn Migraine có thể có hiệu quả cắt cơn nhức đầu từng cụm. Sử dụng thuốc gây tê tại chỗ chưa rõ hiệu quả. Các chuyên gia lưu ý, điều trị phòng ngừa trong đợt đau rất quan trọng vì điều trị cắt cơn rất khó. Thuốc sử dụng giống nhóm thuốc phòng ngừa cơn Migraine. Bệnh nhân cần tránh các yếu tố thuận lợi để khởi phát cơn bệnh như uống rượu, sử dụng thuốc lá khi có đợt đau.
Đối với cận lâm sàng, được sử dụng để xác định nhức đầu là nguyên phát hay thứ phát. Điện não đồ ít có giá trị trong chẩn đoán thường quy nhức đầu; điện não đồ có thể có giá trị trong trường hợp có triệu chứng thần kinh khu trú; hôn mê hoặc thay đổi ý thức; tiền triệu của cơn Migraine không điển hình; nghi ngờ có song hành bệnh động kinh. Đối với chỉ định chụp cắt lớp điện toán khi bất thường không thể giải thích khi thăm khám thần kinh, nhức đầu thường xuyên tăng nhanh; tiền sử có mất ý thức do nhức đầu; chóng mặt dữ dội hoặc mất phối hợp động tác; tiền sử lạm dụng thuốc truyền tĩnh mạch, các yếu tố nguy cơ phơi nhiễm bệnh lao. Tiền sử chấn thương té ngã vùng đầu ở người già; nhức đầu khởi phát sau 50 tuổi; nhức đầu cố định, đau hơn trong tư thế nằm ngang. Nhức đầu khởi phát khi ho, khi đang tập thể dục. Nhức đầu kết hợp với sốt, thay đổi nhân cách, thay đổi tri giác thoáng qua. Nhức đầu sét đánh; đau dây thần kinh số 5 ở người trẻ, chụp MRI loại trừ xơ cứng rải rác.
Lâm Quyên