Chẩn đoán lao phổi mới AFB âm tính là một thách thức của cơ sở y tế chỉ sử dụng phương pháp nhuộm soi đờm trực tiếp tìm AFB trong đờm để chẩn đoán, nguyên nhân do tỷ lệ phát hiện AFB trong đờm chỉ đạt được khoảng 50% tổng số bệnh lao phổi.
Theo các chuyên gia bệnh phổi, lâm sàng và X quang của bệnh lao phổi có thể giống với các bệnh phổi khác. Xây dựng thang điểm chẩn đoán lao phổi mới AFB âm tính giúp cho chẩn đoán bệnh sớm, chính xác, đưa ra quyết định sớm cho bệnh nhân lao phổi AFB là rất cần thiết.
Từ tháng 4/2005 đến tháng 6/ 2007 nhóm tác giả nghiên cứu Vũ Quang Diễn và cộng sự Bệnh viện 74 Trung ương, Bệnh viện Phổi Trung ương, Học viện Quân Y tiến hành nghiên cứu tiến cứu mô tả, chọn mẫu không xác suất, báo cáo đề tài nghiên cứu “Thang điểm chẩn đoán định hướng lao phổi mới AFB âm tính”. Đối tượng nghiên cứu là các bệnh nhân lao phổi mới AFB âm tính, bệnh nhân có nhuộm soi đờm tìm AFB âm tính nhưng nuôi cấy đờm tìm vi khuẩn lao dương tính, nhập viện điều trị tại Bệnh viện 74 Trung ương.
Bs Diễn báo cáo có 134 bệnh nhân, nam 103, nữ 31 trường hợp tham gia nghiên cứu. Trong đó có 75 bệnh nhân được chẩn đoán xác định là lao phổi mới AFB âm tính; 59 bệnh nhân chẩn đoán xác định bệnh phổi không lao. Các triệu chứng có liên quan đến lao phổi được xác định giá trị trong chẩn đoán lao phổi từ độ nhạy, độ đặc hiệu, giá trị dự báo dương tính, giá trị dự báo âm tính, độ chính xác. Qua phân tích mô hình hồi quy logistic toàn bộ các triệu chứng có liên quan đến khả năng mắc lao phổi mới AFB âm tính, có 7 triệu chứng có giá trị cao trong chẩn đoán lao phổi mới AFB âm tính là; Ho khạc đờm, sốt nhẹ về chiều ≥ 2 tuần; Ra mồ hôi đêm, Ran âm, ran nổ; Tổn thương X quang phối hợp; Test Mantoux dương tính và Test Elisa dương tính. Trong đó tổn thương cơ bản của lao trên X quang phổi có hệ số hồi quy cao nhất (5,15), 90% khoảng tin cậy. Dấu hiệu ho khạc đàm có hệ số hồi quy thấp nhất (1,34).
BS Diễn nhận xét kết hợp giữa các triệu chứng lâm sàng với hình ảnh X quang và một số xét nghiệm có thể thực hiện dễ dàng là hết sức cần thiết để chẩn đoán sàng lọc lao phổi ở cộng đồng và khi gặp những trường hợp thiếu sự khẳng định của các xét nghiệm vi sinh.
BS Diễn báo cáo, đối với điểm của các triệu chứng, sốt nhẹ về chiều ≥2 tuần, phối hợp các tổn thương cơ bản của lao trên X quang phổi được 5 điểm mỗi triệu chứng. Ho khạc đờm 1 điểm, ra mồ hôi đêm 2 điểm, ran nổ, ran ẩm 3 điểm, Matuox dương tính 3 điểm, Elisa dương tính 4 điểm.
Tác giả nghiên cứu đã sử dụng đồ thị đường cong ROC của các ngưỡng điểm để chẩn đoán định hướng lao phổi mới AFB âm tính, tác giả chọn ngưỡng điểm 10 điểm, độ đặc hiệu 98%, độ nhạy 92%. LR dương tính đạt giá trị lớn nhất so với các ngưỡng khác. Kết quả nghiên cứu cho thấy ngưỡng được chọn có giá trị chẩn đoán định hướng lao phổi mới AFB âm tính cao.
BS Diễn so sánh kết quả nhiều nghiên cứu trên thế giới, có nhận xét các triệu chứng lâm sàng, X quang, Mantoux phù hợp với lao được sử dụng nhiều trong thang điểm để dự đoán lao phổi với điểm được cho cao. Khi điểm ngưỡng có độ nhạy, độ đặc hiệu phù hợp, cao sẽ giúp giảm trường hợp âm tính sai và giảm trường hợp dương tính sai. Tác giả nghiên cứu lưu ý, để chẩn đoán sàng lọc chọn ngưỡng có độ nhạy cao, để chẩn đoán xác định chọn ngưỡng có độ đặc hiệu cao. Khi tổng điểm đạt được ≥ 10 điểm có giá trị chẩn đoán định hướng lao phổi mới AFB âm tính.
Lao là một bệnh mạn tính, khởi phát âm ỉ. Tổn thương lao ở phổi xuất hiện trong khoảng 70% ca bệnh lao, lao ngoài phổi chiếm 30%, lao ngoài phổi hay gặp ở trẻ em dưới 5 tuổi, những người suy giảm miễn dịch. Triệu chứng sớm lao thể phổi là sút cân, sốt và ra mồ hôi đêm, ho tiến triển, đau ngực và ho ra máu.
Triệu chứng lâm sàng lao ngoài phổi phụ thuộc vào các cơ quan bị lao, có thể biểu hiện cùng với triệu chứng lao phổi, nhưng cũng có thể chỉ sút cân, sốt và ra mồ hôi đêm.
Soi trực tiếp trực khẩn kháng cồn, kháng toan trong mẫu bệnh phẩm hoặc từ nuôi cấy và kỹ thuật PCR cho các bệnh phẩm đờm, dịch cơ thể phụ thuộc dấu hiệu lâm sàng. Nuôi cấy vi khuẩn lao dương tính vẫn là tiêu chẩn vàng trong chẩn đoán xác định bệnh lao.
Hữu Lai