U xơ tử cung là loại khối u sinh dục hay gặp nhất ở phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ. Các chuyên gia sản phụ khoa rất quan tâm nghiên cứu ảnh hưởng của u xơ tử cung lên thai nghén và ảnh hưởng của thai nghén đến u xơ tử cung.
Theo các chuyên gia, u xơ tử cung có thể không gây ra biến chứng nào trong suốt quá trình mang thai nhưng cũng có thể làm gia tăng nguy cơ các biến chứng nguy hiểm cho thai nhu. Tỷ lệ sảy thai sớm do u xơ tử cung dao động từ 4-8%, thai nghén có thể làm ảnh hưởng đến u xơ tử cung như gây khó khăn trong chẩn đoán bệnh; gây hoại tử và xoắn khối u. Xử trí u xơ tử cung trong khi đẻ phụ thuộc nhiều yếu tố như số lượng u, kích thước khối u, vị trí khối u, tình trạng của bệnh nhân…
Từ tháng 1/2014 đến tháng 12/2015, nhóm tác giả nghiên cứu Vũ Văn Du cùng cộng sự Bệnh viện Phụ sản Trung ương thực hiện nghiên cứu mô tả cắt ngang hồi cứu, báo cáo đề tài “Đặc điểm u xơ tử cung trên sản phụ sinh tại Bệnh viện Phụ sản Trung ương”. Tác giả nghiên cứu báo cáo có 272 trường hợp u xơ tử cung trong thời điểm nghiên cứu; trong đó phát hiện u xơ tử cung trước khi có thai là 30 trường hợp (11,1%); phát hiện u xơ tử cung trong thai kỳ có 204 trường hợp (74,9%); phát hiện u xơ tử cung trong mổ lấy thau, kiểm soát tử cung có 38 trường hợp (14%).
BS.Du phân tích, u xơ tử cung được phát hiện trong thời kỳ thai nghén bằng thăm khám âm đạo, sờ nắn bụng trước những trường hợp bất tương xứng giữa tuổi thai và kích thước tử cung; sau đó được khẳng định lại bằng siêu âm. Vấn đề chú ý là không được bỏ sót u xơ tử cung đối với những trường hợp có đau bụng hay ra máu âm đạo trong quý 1 của thai kỳ.
Kết quả trong nghiên cứu, thường gặp nhất là những khối u dưới 5cm chiếm 48,2%. Khối u có kích thước 5-10 cm có tỷ lệ 43,2%; khối u xơ lớn hơn 10cm ít gặp với tỷ lệ là 8,4%. Kích thước trung bình của u xơ tử cung là 6,39 cm. Đây là kích thước lớn hơn so với nhiều nghiên cứu khác, tác giả lý giải do kết quả nghiên cứu được thu thập thông tin ở những lần siêu âm xung quanh thời điểm người bệnh vào viện; không thu thập được kết quả siêu âm trong quý đầu của thai kỳ.
BS.Du phân tích, việc đánh giá chính xác số lượng của u xơ tử cung là điều khó khăn, đòi hỏi bác sĩ phải kết hợp thăm khám lâm sàng cẩn thận, siêu âm và thực hiện các thăm dò khác nhau một cách kỹ lưỡng. Thực tế cho thấy, việc bỏ sót những u xơ tử cung kích thước nhỏ là rất dễ xảy ra. Hơn nữa, nhửng thăm khám thực hiện trong quý 3 của thai kỳ, lúc này thai đã to, để đánh giá được số lượng u xơ tử cung toàn diện, chính xác sẽ phức tạp hơn nhiều so với lúc thời điểm thai kỳ ở quý 1.
Kết quả trong nghiên cứu, số thai phụ có u xơ tử cung đơn độc rất cao với tỷ lệ 78,7%. Một số tác giả nghiên cứu khác có nhận xét, số trường hợp có một nhân xơ cao gấp 3 lần các trường hợp có nhiều nhân xơ. Thường u xơ tử cung đơn độc gặp nhiều hơn những thai phụ có 2 u xơ trở lên.
Đối với kết quả giải phẫu bệnh, 188 trường hợp trong nghiên cứu được lấy bệnh phẩm làm giải phẫu bệnh trong số 259 trường hợp mổ lấy thai. Kết quả, u cơ trơn lành tính không thoái hóa chiếm 97,3%; u cơ trơn lành tính thoái hóa chiếm 2,7%. BS.Du nhận xét, cùng với sự thay đổi kích thước của u xơ tử cung trong thai kỳ, thoái hóa cũng là một trong số biến chứng của thai nghén gây ra đối với u xơ tử cung. Khi có thai, sự thay đổi của tử cung có thể làm cho khối u bị thiểu năng tuần hoàn, tổ chức khối u bị thiếu dinh dưỡng, dẫn đến hoại tử. Quá trình hoại tử thường diễn ra từ trung tâm rồi lan rộng dần ra phía vỏ của khối u.
Giải phẫu bệnh là tiêu chuẩn vàng để chẩn đoán xác định u xơ tử cung thoái hóa. Trên lâm sàng có triệu chứng gợi ý là đau khu trú, tăng dần ở vùng có u xơ tử cung, người bình thường không có sốt. Nếu trường hợp khối u to ở mặt trước tử cung khám có thể sờ thấy một khối mềm rất đau; nếu khối u ở mặt sau tử cung, không sờ thấy được. Trên hình ảnh siêu âm thấy một khối âm vang khác cơ tử cung, thường nằm trong lớp tử cung, có biểu hiện hoại tử bờ không đều.
Đối với trọng lượng trẻ sơ sinh ở các sản phụ u xơ tử cung; kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ trẻ dưới 2500gam chiếm 13,6%. BS.Du phân tích, trẻ đẻ ra nhẹ cân liên quan nhiều yếu tố như chế độ dinh dưỡng, chế độ nghỉ ngơi, sinh hoạt của người mẹ; các bệnh lý kèm theo. Việc đánh giá tác động của u xơ đến tỷ lệ trẻ đẻ ra nhẹ cân đòi hỏi có nghiên cứu kỹ lưỡng, kiểm tra các yếu tố gây nhiễu.
BS.Du báo cáo, những khối u có kích thước lớn hơn 10cm, trọng lượng sơ sinh trung bình thấp hơn những sản phụ có khối u xơ dưới 10cm (p < 0,05). Đồng thời những trường hợp u xơ tử cung càng nhiều thì tỷ lệ trẻ đẻ ra nhẹ cân càng cao (p < 0,05). BS.Du cho rằng các thai phụ có u xơ tử cung kích thước lớn, tử cung có nhiều khối u sẽ làm giảm dòng máu tới hồ huyết nuôi dưỡng thai, dẫn tới tăng tỷ lệ trẻ nhẹ cân và chậm phát triển.
BS.Vũ Văn Du có kết luận nghiên cứu là phần lớn phụ nữ mang thai phát hiện được u xơ tử cung trong khi mang thai; kích thước khối u chủ yếu dưới 10cm; đa số là u đơn độc. Kết quả giải phẫu bệnh cho thấy phần lớn là u xơ lành tính không thoái hóa. Có mối liên quan giữa số lượng của u xơ, kích thước của u xơ tử cung và trọng lượng của trẻ sơ sinh.
Mai Trang