Vi rút Zika được phát hiện ra vào năm 1947 từ khi Macaca mulatta trong rừng zika của Uganda và vào năm 1968 đã được phát hiện trên con người ở Nigeria. Năm 2015, ở Trung và Nam Mĩ đã ban bố tình trạng đại dịch đối với tình trạng nhiễm vi rus Zika. Đặc biệt, Braxin là quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất với 1.500.000 số ca mắc chiếm 0,72% dân số. Cho đến nay, vi rút Zika đã có mặt ở hơn 80 quốc gia và vùng lãnh thổ. Hậu quả nặng nề nhất mà virus Zika gây ra là chứng đầu nhỏ ở trẻ sơ sinh. 

Theo số liệu của Bộ Y tế Braxin, các bác sĩ đang theo dõi 4.000 trường hợp có nguy cơ bị đầu nhỏ trường hợp trẻ bị đầu nhỏ đã tăng 10% chỉ trong một tuần. Tổ chức WHO cảnh báo dịch Zika có thể diễn biến tồi tệ hơn trước khi được kiểm soát và khuyến cáo người dân thực hiện các biện pháp chống muỗi và tránh bị muỗi đốt.

Vừa qua nhóm tác giả nghiên cứu Nguyễn Công Hoàng cùng cộng sự Đại học Y Dược Thái Nguyên, thực hiện nghiên cứu cắt ngang báo cáo đề tài nhằm mô tả thực trạng kiến thức thái độ thực hành phòng chống bệnh nhiễm Zika của học sinh năm thức hai trường Cao đẳng Y tế Thái Nguyên và đề xuất một số giải pháp nâng cao kiến thức thái độ thực hành phòng chống bệnh nhiễm virus Zika của học sinh.

Đối tượng nghiên cứu là khối y sĩ năm thứ 2 của Trường Cao đằng Y tế Thái Nguyên, lấy toàn bộ 85 học sinh khối Y8A khóa 2015-2017. Tác giả nghiên cứu báo cáo tất cả đối tượng nghiên cứu được phỏng vấn đều trả lời đã từng nghe đến bệnh nhiễm virus Zika 85 học sinh (100%). Nguồn thông tin các em học sinh cập nhật được từ rất nhiều kênh truyền thông. Kết quả cho thấy học sinh tiếp nhận thông tin bệnh nhiễm virus Zika chủ yếu từ vô tuyến, đài, báo 53 học sinh 62,5%, từ internet là 11 học sinh (12,9%), từ cán bộ y tế là 8 học sinh (9,5%). Hiện nay, tỷ lệ học sinh truy cập internet rất lớn nhưng tỷ lệ các em tiếp nhận thông tin về bệnh Zika từ internet là không cao, phải chăng các trang thông tin mà học sinh truy cập không đăng tải về bệnh này hoặc các em học sinh chưa chủ động để tìm đến những trang cung cấp các thông tin về bệnh học, tác giả nhận xét.

Nghiên cứu sâu hơn về kiến thức của học sinh quan sát thấy có 61 học sinh (71,8%) khẳng định vector truyền bệnh virus Zika là muỗi Aedes. Có 4 học sinh trả lời sai chiếm tỷ lệ 4,7%. Điều đáng chú ý là có tới 20 học sinh trả lời không biết chiếm tỷ lệ 23,5%. Có thể các em học sinh chưa thật sự chú ý tới vector truyền bệnh. Tuy nhiên việc xác định chính xác vector truyền bệnh nhiễm virus Zika sẽ giúp các em học sinh định hình được thái độ và phương pháp dự phòng bệnh tốt hơn.

Virus Zika xâm nhập vào cơ thể người và tồn tại trong máu nên đường lây truyền bệnh nhiễm virus Zika chủ yếu qua ba con đường: đường máu, mẹ sang con, qua quan hệ tình dục không an toàn. Đây là các con đường lây truyền rất phổ biến của các loại bệnh do virus gây ra. Tuy nhiên, trong nghiên cứu thấy rằng số lượng học sinh trả lời đúng và đủ các đường lây truyền bệnh nhiễm virus Zika rất ít 3 học sinh (3,5%) hầu hết học sinh chỉ trả lời đúng một phần 40 học sinh (47,1%). Thậm chí có đến 49,4% học sinh trả lời sai. Đây là con số mà chúng ta phải quan tâm vì các em học sinh trong nhóm nghiên cứu này chỉ một thời gian ngắn nữa thôi sẽ trở thành những cán bộ y tế trực tiếp điều trị và chăm sóc sức khỏe cho mọi người,các em cần phải cập nhật các kiến thức mới. Đặc biệt, cùng với sự phát triển của khoa học công nghệ thì sự xuất hiện của các bệnh mới nổi như nhiễm virus Zika càng cần được quan tâm hơn nữa.

Người cán bộ y tế làm công tác chẩn đoán, điều trị việc nắm chắc các kiến thức về bệnh bao gồm kiến thức về dấu hiệu của bệnh rất quan trọng. Trong nghiên cứu này không một em học sinh nào trả lời đúng đủ các dấu hiệu chính của bệnh nhiễm virus Zika. Hầu hết các em chỉ trả lời đúng một phần đáp án 62 học sinh chiếm tỷ lệ 72,9%. Thực tế là trong chương trình học của các em đã có một số bài về các bệnh nhiễm virus như sốt xuất huyết, sốt rét, cúm…Vì nhiễm virus Zika là bệnh mới nổi trên có lẽ bộ môn chưa cập nhật kịp thời trong chương trình học của các em học sinh.

Bệnh nhiễm virus Zika thường biểu hiện các triệu chứng rầm rộ nhưng ở mức độ nhẹ, thường khỏi hoàn toàn sau 2-7 ngày. Chỉ có 8 học sinh trả lời đúng về tiến triển của bệnh (9,4%). Có đến hơn một nửa đối tượng nghiên cứu (55,3%) trả lời sai. Thậm chí có đến 35,5% trả lời không biết về tiến triển của bệnh nhiễm virus Zika. Việc tiên lượng được tiến triển của bệnh sẽ giúp người cán bộ y tế theo dõi tình trạng của bệnh nhân để có kế hoạch điều trị, chăm sóc đúng và phù hợp.

Trong nghiên cứu này, đánh giá kiến thức chung của học sinh về bệnh nhiễm virus Zika thấy rằng chỉ có 21 học sinh chiếm tỷ lệ 24,7% có kiến thức được đánh giá ở mức độ đạt yêu cầu của nghiên cứu. Có đến 75,3% chưa đạt yêu cầu. Đây chính là con số đáng báo động đối với nhóm học sinh năm cuối. Các em cần phải tích cực hơn nữa trong việc cập nhật bổ sung kiến thức cho mình để có thể đáp ứng công việc sau này.

Tuy nhiên trái người với kiến thức, hầu hết các em học sinh trong nhóm nghiên cứu có thái độ tốt đối với bệnh nhiễm virus Zika, có đến 80% học sinh trong nhóm nghiên cứu có thái độ ở mức đạt yêu cầu. Thực tế là bệnh nhiễm virus Zika cũng tương tự một số bệnh nhiễm virus khác như sốt phát ban, sốt xuất huyết nên mặc dù chưa có nhiều kiến thức về bệnh nhiễm virus Zika nhưng thái độ của các em cũng tương tự như với thái độ của các bệnh nhiễm virus khác.

Việc phòng bệnh nhiễm virus Zika cũng giống với các bệnh do muỗi truyền khác nên tỷ lệ học sinh đạt yêu cầu đối với thực hành ở mức 61,2%, chỉ có 38,8% em học sinh chưa đạt. Cần tăng cường hơn nữa công tác tuyên truyền về thực hành phòng bệnh nhiễm virus Zika để các em học sinh bảo vệ sức khỏe của mình và những người xung quanh.

Tác giả nghiên cứu có kết luận, 100% đối tượng nghiên cứu đã từng nghe về bệnh nhiễm virus Zika. Nguồn thông tin chủ yếu của học sinh là từ vô tuyến, đài, báo 62,5%. Chỉ có 12,9% học sinh nhận thông tin từ internet, 71,8% học sinh có kiến thức đúng về vector truyền bệnh nhiễm virus Zika, 23,5% học sinh trả lời không biết, 49,4% trả lời sai về con đường lây truyền bệnh nhiễm virus Zika. Không có học sinh nào trả lời đúng đủ các dấu hiệu của bệnh nhiễm virus Zika, có 62 học sinh (72,9%) trả lời đúng một phần đáp án, và có 23 học sinh trả lời sai (27,1%), 8 học sinh trả lời đúng tiến triển của bệnh nhiễm virus Zika (9,4%) và có 47 học sinh (55,3%) trả lời không đúng vào có 30 học sinh không biết về tiến triển của bệnh (35,3%). 75,3% học sinh có kiến thức về bệnh nhiễm virus Zika ở mức độ chưa đạt, chỉ có 24,7 học sinh có kiến thức ở mức độ đạt, 68 học sinh (80%) có thái độ với bệnh nhiễm virus Zika được đánh giá ở mức độ đạt và 17 học sinh (20,2%) có thái độ chưa đạt. Thực hành của sinh viên về phòng bệnh nhiễm virus Zika ở mức độ đạt là 61,2%, 38,8% ở mức độ chưa đạt.

Lâm Quyên