Các ung thư miệng khá thường gặp. Ung thư có thể mọc ở bất cứ chỗ nào trong miệng, môi, lưỡi, vùng dưới lưỡi (sàn miệng). Các ung thư trong miệng đều có khuynh hướng cho di căn đến các hạch cổ.
Thường triệu chứng của ung thư miệng là vết loét không chịu lành. Ung thư thường hiện ra như một hột nhỏ (cỡ hột gạo hoặc hột bắp) hoặc một vết loét, không đau, có màu trắng hoặc màu hồng, đôi khi gây ra cơn đau nhẹ. Tổn thương như thế cứ tiếp tục phát triển thêm chứ không chịu lành.
Nhóm tác giả nghiên cứu Nguyễn Phan Thế Huy, Trần Thị Kim Cúc, Nguyễn Văn Thành, khoa Răng Hàm Mặt, Đại học Y Dược TP Hồ Chí Minh và khoa Giải phẫu bệnh, Bệnh viện Ung bướu TP Hồ Chí Minh đã thực hiện nghiên cứu “Xét nghiệm Xanh Toluidin và chải tế bào trong chẩn đoán ung thư hốc miệng”.
Nghiên cứu được thực hiện ở 105 đối tượng có tổn thương ở niêm mạc miệng không lành sau 2 tuần, đến khám tại khoa Răng Hàm Mặt, Đại học Y Dược TP Hồ Chí Minh hoặc Bệnh viện Ung bướu TP Hồ Chí Minh từ tháng 1 – 2/2012. Các bệnh nhân đồng ý tham gia nghiên cứu và có chỉ định sinh thiết tổn thương để chẩn đoán mô bệnh học. Mục tiêu của nghiên cứu là tiến hành xác định độ nhạy, độ đặc hiệu, độ chính xác, giá trị tiên đoán dương và tiên đoán âm của hai xét nghiệm Xanh Toluidin và chải tế bào khi sử dụng riêng lẻ và khi kết hợp trong chẩn đoán ung thư hốc miệng.
Theo tác giả nghiên cứu, quy trình xét nghiệm Xanh Toluidin được thực hiện bệnh nhân súc miệng lần lượt với các dung dịch theo thứ tự và thời gian: nước sạch (20 giây), dung dịch axít acetic 1% (20 giây), dung dịch toluidin 1%(30 giây – 1 phút); dung dịch axít acetic 1% (20 giây); nước sạch (20 giây). Quy trình chải tế bào: làm ẩm bàn chải với nước, áp bàn chải vào bề mặt tổn thương và xoay bàn chải khoảng 5 – 10 lần với lực vừa phải, đến khi thấy những điểm lấm tấm đỏ thì dừng lại. Sau đó, lăn bàn chải theo một chiều để trải tế bào lên lam kính thành lớp mỏng, cố định mẫu trong cồn 90 độ tối thiểu 30 phút. Mẫu chải tế bào được nhuộm papanicolaou và được đọc bởi bác sĩ khoa Giải phẫu bệnh. Đối với mẫu mô sinh thiết được xử lý, đúc khối paraffin, cắt lát mỏng, nhuộm HE và chẩn đoán mô bệnh học tại bệnh viện.
Kết quả nghiên cứu cho thấy, trong 105 đối tượng nghiên cứu có 65% là nam giới; độ tuổi chiếm tỷ lệ nhiều nhất là 40 – 60. Xét nghiệm Xanh Toluidin có 86 trường hợp dương tính (82%); 19 trường hợp âm tính. Có 8 trường hợp xét nghiệm Xanh Toluidin cho kết quả dương tính giả, 4 trường hợp âm tính giả.
Về kết quả chải tế bào có 76 trường hợp dương tính (72,4%); 28 trường hợp âm tính. Không có trường hợp nào dương tính giả, tuy nhiên có 5 trường hợp xét nghiệm này âm tính giả.
Theo BS Nguyễn Phan Thế Huy, Xanh Toluidin là một thuốc nhuộm tạm thời trên mô sống có ái tính với ADN và ARN. Sự bắt màu thuốc nhuộm đối với tổn thương ung thư là do các tế bào này có nhân to, chứa lượng axit nucleic nhiều hơn đáng kể so với các tế bào bình thường. Kết quả xét nghiệm có độ nhạy cao đến hơn 95% nên đây là phương pháp hữu ích trong chẩn đoán ung thư miệng.
Tác giả nghiên cứu lưu ý đến chất lượng thuốc nhuộm, tiêu chuẩn đánh giá kết quả dương tính, loại tổn thương có thể làm cho kết quả giữa các phòng xét nghiệm có thể khác nhau.
Tác giả nghiên cứu cũng phân tích thêm, đối với 4 trường hợp âm tính giả trong nghiên cứu đều ở bờ lưỡi, dạng chồi sùi và có độ biệt hóa cao. Đây là vị trí niêm mạc sừng hóa, tổn thương dày sừng nên thuốc nhuộm khó thấm nhập. Vì vậy đối với những tổn thương nghi ngờ ở vị trí niêm mạc bị sừng hóa và có nguy cơ cao ung thư như bờ lưỡi dù kết quả xét nghiệm âm tính vẫn nên theo dõi kỹ lưỡng hơn.
Kết quả nghiên cứu cho thấy, giá trị của xét nghiệm chải tế bào trong chẩn đoán ung thư miệng có độ nhạy cao 92,7%. Đây là phương pháp rất có giá trị trong việc theo dõi, chẩn đoán sớm ung thư hốc miệng. Có nhiều nghiên cứu trên thế giới đọc kết quả chải tế bào bằng máy vi tính cho độ nhạy cao hơn 90%; trong nghiên cứu của tác giả Nguyễn Phan Thế Huy, kết quả được đọc bởi bác sĩ giải phẫu bệnh dưới kính hiển vi quang học thông thường nhưng cho độ nhạy, độ đặc hiệu, độ chính xác đều cao hơn 90%, chứng tỏ xét nghiệm này rất chính xác và đáng tin cậy – BS Huy nhấn mạnh.
Khi kết hợp 2 xét nghiệm chải tế bào và nhuộm xanh toluidin làm tăng độ nhạy nhưng giảm độ đặc hiệu chỉ còn 65%, Kappa 0,75. Vì vậy, tác giả nghiên cứu cho rằng việc kết hợp 2 xét nghiệm trong chẩn đoán ung thư hốc miệng là không cần thiết. Trong đó kết quả phương pháp chải tế bào chính xác hơn xét nghiệm xanh toluidin, do vậy chải tế bào được ưu tiên lựa chọn hơn để hỗ trợ công tác chẩn đoán bệnh. Xét nghiệm chải tế bào thực hiện không khó đối với bác sĩ Răng hàm mặt, giá thành không cao, ít gây đau. Nếu tại cơ sở y tế không có điều kiện xét nghiệm tế bào học thì tiến hành xét nghiệm xanh toluidin vì xét nghiệm này cũng có độ nhạy phát hiện ung thư cao, kỹ thuật đơn giản, an toàn và cho kết quả nhanh.
Bác sĩ Nguyễn Phan Thế Huy cũng có khuyến nghị cần có nhiều nghiên cứu với quy mô lớn và lâu dài hơn, trên những tổn thương tiền ung thư và ung thư giai đoạn sớm để tăng giá trị ứng dụng của các xét nghiệm trong tầm soát và phát hiện sớm ung thư hốc miệng ở các tuyến răng hàm mặt cơ sở.
Đối với phòng bệnh ung thư miệng, hút thuốc và uống rượu thường xuyên có mối liên quan rõ ràng đối với bệnh. Cần gìn giữ vệ sinh răng miệng, điều chỉnh ngay hàm răng giả khi không thích hợp.
Hữu Cao