Tại Hội thảo phòng chống ung thư TP. Hồ Chí Minh lần thứ 18 năm 2015, GSTS. Nguyễn Chấn Hùng – Chủ tịch Hội Ung thư Việt Nam đã có bài báo cáo quan trọng “Những chặng đường chiến đấu với ung thư” được các đại biểu tham dự chăm chú lắng nghe.
GSTS. Nguyễn Chấn Hùng nêu rõ những tiến bộ quan trọng góp phần trong việc kiểm soát bệnh ung thư, các thành tựu cột mốc trong 40 năm qua ở các lĩnh vực: gánh nặng ung thư, sinh học phân tử ung thư, phòng ngừa, tầm soát, phẫu trị, hóa trị, xạ trị và biện pháp trúng đích phân tử; những phương cách chăm sóc giúp đỡ người bệnh có chất lượng sống tốt hơn.
Tổ chức Y tế thế giới (WHO) xác định phòng ngừa là chiến lược dài lâu có hiệu quả kinh tế nhất để kiểm soát ung thư. Hiệp hội quốc tế phòng chống ung thư (UICC) quan điểm cho rằng “có thể phòng ngừa 40% tất cả các trường hợp ung thư”. Phòng ngừa nhằm làm giảm nguy cơ mắc bệnh ung thư, bớt đi số trường hợp ung thư mới, từ đó giảm nhẹ gánh nặng ung thư.
Năm 1981 công trình của tác giả Doll và Peto đã đặt dấu mốc quan trọng đánh giá vai trò của nhiều tác nhân gây ung thư, đưa việc kiểm soát ung thư chuyển từ chống sang phòng bệnh ung thư. Liên tục từ năm 2002, 2008 và 2012 cơ quan nghiên cứu ung thư quốc tế (IARC) đã có những đánh giá mối liên hệ giữa các phơi nhiễm khác nhau và căn bệnh để xác định các yếu tố nguy cơ, từ đó tìm ra các biện pháp phòng ngừa hiệu quả. WHO đã xác định những yếu tố nguy cơ gây ung thư gồm: khói thuốc lá, tăng trọng hoặc béo phì, ăn không lành, ít trái cây và rau củ, thiếu vận động thân thể, uống rượu nhiều, nhiễm HPV qua đường tình dục, bức xạ ion hóa và tia UV, các bệnh ung thư nghề nghiệp, ô nhiễm môi trường thành thị, khói bụi trong nhà do nấu nướng với nhiên liệu rắn.
Đối với phòng ngừa có 2 bước, bước một là kiểm soát hoặc loại bỏ sự phơi nhiễm yếu tố nguy cơ hoặc gia tăng sự đề kháng cá nhân với các yếu tố nguy cơ (bằng vắc xin hoặc hóa phòng ngừa); bước hai là tầm soát, phát hiện ung thư ở giai đoạn sớm, chiến lược loại bỏ những tổn thương tiền ung thư như xét nghiệm PAP, cắt polyp đại – trực tràng qua nội soi ruột.
Thuốc lá là nguy cơ ung thư với tỷ lệ 22% gây tử vong ung thư. Khói thuốc lá chứa trên 60 chất gây ung thư, hút thuốc lá thụ động gây ung thư phổi ở người lớn không hút thuốc. Dinh dưỡng không lành, béo phì và thiếu vận động gây khoảng 30% tử vong ung thư. Còn đối với các bệnh nhiễm là nguyên nhân của 18% tất cả các ung thư toàn cầu. Đối với nước nghèo tỷ lệ bệnh nhiễm gây ung thư là 26% gấp hơn 3 lần so với các nước phát triển. Trong đó chú ý các vi khuẩn Helicobacter pylori gây ung thư dạ dày; vi rút HPV gây ung thư cổ tử cung, dương vật, âm đạo, hậu môn, họng, miệng; Vi rút viêm gan vi rút B, C gây ung thư gan. Trong lao động nghề nghiệp các nguy cơ bức xạ ion hóa, bức xạ cực tím (UV), bức xạ từ ánh nắng mặt trời gây ung thư da. Ô nhiễm môi trường không khí, nước và đất tạo ra các hóa chất sinh ung gây các bệnh ung thư với tỷ lệ 1,4%.
Chiến lược đề ra mục tiêu những người có nguy cơ cao cần tiếp cận sớm các dịch vụ tầm soát các ung thư thường gặp, như ung thư phổi, ung thư đại trực tràng, ung thư vú, ung thư cổ tử cung.
GSTS. Nguyễn Chấn Hùng đã đề cập đến các nội dung về sinh học ung thư, diễn tiến của ung thư, lịch sử phát triển các phương pháp điều trị như phẫu trị, xạ trị, hóa trị, liệu pháp nhắm trúng đích. Y học ứng hợp từng người đang được chú trọng, ung thư không phải là một căn bệnh riêng lẻ mà có hàng trăm loại khác nhau, mỗi loại lại có các giai đoạn khác nhau khi chẩn đoán, vì vậy không thể dùng biện pháp theo kiểu “áo quần một cỡ vừa cho mọi người”. Cần phải có liệu pháp ứng hợp từng người (personalized medicine). Các thuốc sẽ được chế tạo để sử dụng phù hợp, khít khao cho mỗi khối bướu ung thư và chính các ung thư sẽ được mô tả dựa trên các gen mà chúng biểu hiện chứ không còn căn cứ theo các vị trí mà chúng xuất hiện trên cơ thể như ung thư vú, phổi... Liệu pháp nhắm trúng đích cho thấy tầm quan trọng của nguyên lý điều trị ứng hợp từng người bệnh. Liệu pháp nhắm trúng đích mở ra một hướng mới tấn công căn bệnh lúc khó khăn nhất, tiếp sức tích cực với phẫu, xạ, hóa trị làm đa dạng thêm nguyên lý điều trị đa mô thức. Ê kíp điều trị phải tính toán liệu pháp trước và sau lần điều trị đầu tiên, lượng giá diễn tiến căn bệnh và định hướng điều trị tiếp nhằm ngăn ngừa tái phát tại chỗ và di căn. Mỗi loại ung thư thường kết hợp nhiều cách điều trị ví dụ ung thư vú phải được mổ đúng cách, có khi cần hỗ trợ bằng xạ trị hoặc hóa trị và liệu pháp nhắm trúng đích.
PGSTS. Bùi Diệu – Giám đốc Bệnh viện K Hà Nội nhấn mạnh sau đó, Việt Nam đã đóng góp các thành tựu phòng chống ung thư thế giới đó là các nghiên cứu dịch tễ học và chiến lược điều trị ung thư vú. Việt Nam đã đi đầu trong việc điều trị ung thư vú bằng cắt buồng trứng đối với những người bệnh có cảm thụ thể dương tính, vì còn buồng trứng đưa thuốc nội tiết điều trị sẽ không có tác dụng, vấn đề này nước Âu, Mỹ chưa thực hiện được. Đồng thời nhiều đề tài nghiên cứu phòng chống ung thư Việt Nam đã được đăng trên các tạp chí ung thư quốc tế chia sẻ nhiều kinh nghiệm nâng cao chất lượng công tác chăm sóc phòng bệnh ung thư cho cộng đồng.
GSTS. Nguyễn Chấn Hùng đã kết luận bài trình bày, các khám phá nghiên cứu khoa học đang tiếp tục với các chiến lược đầy nổ lực và sự hợp tác mạnh mẽ của cộng đồng quốc tế. Mỗi cán bộ y tế luôn phải học hỏi các thành tựu, kinh nghiệm trong việc xây dựng và thực hiện phòng chống ung thư trong điều kiện Việt Nam, có được những thành công đó cũng chính là nhờ vào sự quan tâm, hỗ trợ của các cấp lãnh đạo, các ban ngành, Bộ Y tế, Bệnh viện, đồng nghiệp để ngày càng có được nhiều thành tựu mới trong chặng đường phòng chống ung thư của Việt Nam.
Hồng Sơn