Tại Hội nghị tăng huyết áp toàn quốc lần thứ 3 được tổ chức tại thành phố Nha Trang tháng 5/2018, bác sĩ Hồ Huỳnh Quang Trí – Trưởng khoa Hồi sức Viện Tim thành phố Hồ Chí Minh có bài báo cáo “Điều trị tăng huyết áp – có gì mới năm 2018”.
Theo bác sĩ Trí, nhóm thuốc chẹn canxi hiện là một trong những nhóm thuốc tim mạch thông dụng nhất. Trong số các nhóm thuốc được dùng để điều trị tăng huyết áp, nhóm chẹn canxi, nhóm ức chế men chuyển và nhóm chẹn thụ thể angiotensin cùng được xếp loại là thuốc “mới” để phân biệt với các thuốc “cũ” là nhóm chẹn bêta và nhóm lợi tiểu. Tuy nhiên nhóm chẹn canxi, đặc biệt là chẹn canxi có cấu trúc dihydropyridine (DHP), phải trải qua nhiều thăng trầm hơn so với nhóm ức chế men chuyển và nhóm chẹn thụ thể angiotensin. Từng có khoảng thời gian y giới đã có những nghi ngờ về hiệu quả cũng như về tính an toàn của các thuốc chẹn canxi. Đầu thế kỷ này nhiều nghiên cứu lần lượt được công bố đã giúp y giới có một cái nhìn đúng hơn về thuốc chẹn canxi DHP, trong số này phải kể đến những nghiên cứu có ý nghĩa tiên phong như INSIGHT và ACTION.
Theo bác sĩ Trí, ACTION là một thử nghiệm lâm sàng phân nhóm ngẫu nhiên, mù đôi, đa trung tâm (291 trung tâm thuộc 19 quốc gia). Mục tiêu của ACTION là đánh giá ảnh hưởng của nifedipine GITS đối với dự hậu dài hạn của bệnh nhân đau thắt ngực ổn định.
Bệnh nhân được chọn tham gia nghiên cứu ACTION là những người tuổi > 35, có đau thắt ngực ổn định từ ít nhất 1 tháng, đang phải dùng thuốc uống hoặc miếng dán ngoài da để điều trị hoặc ngừa cơn đau ngực, có phân suất tống máu thất trái > 40% và thuộc một trong 3 dạng sau: (1) có tiền sử nhồi máu cơ tim; (2) Có bệnh mạch vành được xác định bằng chụp mạch vành cản quang nhưng không có tiền sử nhồi máu cơ tim; và (3) Có nghiệm pháp gắng sức dương tính hoặc khiếm khuyết tưới máu dù chưa từng chụp mạch vành và không có tiền sử nhồi máu cơ tim. Bệnh nhân được phân ngẫu nhiên cho dùng nifedipine GITS (liều khởi đầu 30mg/ngày, tăng lên 60mg/ngày trong vòng 6 tuần nếu không có dấu hiệu không dung nạp) hoặc placebo. Tiêu chí đánh giá chính là phối hợp các biến cố chết do mọi nguyên nhân, nhồi máu cơ tim cấp, đau thắt ngực kháng trị, suy tim mới mắc, đột quỵ gây tàn phế và tái tưới máu ngoại vi. Các tiêu chí đánh giá phụ gồm mọi biến cố tim mạch nói chung và mọi biến cố chết, biến cố tim mạch và thủ thuật tim mạch nói chung.
Tổng cộng có 3825 bệnh nhân được phân vào nhánh nifedipine GITS và 3840 bệnh nhân được phân vào nhánh placebo. Tuổi trung bình của bệnh nhân là 63,5. 79% bệnh nhân là nam giới, 51% có tiền sử nhồi máu cơ tim, 15% đái tháo đường và 52% có huyết áp > 140/90 mmHg. Thời gian theo dõi trung bình là 4,9 năm.
Kết quả ACTION cho thấy tần suất các biến cố thuộc tiêu chí đánh giá chính của 2 nhánh không khác biệt, tuy nhiên tần suất mọi biến cố chết, biến cố tim mạch và thủ thuật tim mạch nói chung của nhánh nifedipine GITS thấp hơn có ý nghĩa so với nhánh placebo (9,32/100 bệnh nhân-năm so với 10,50/100 bệnh nhân-năm, p = 0,0012). Điều trị bằng nifedipine GITS giảm có ý nghĩa nguy cơ suy tim mới mắc và nhu cầu phải chụp mạch vành và mổ bắc cầu mạch vành. Trên bảng 2 là số biến cố ở từng nhánh.
Kết quả ACTION chứng tỏ ở bệnh nhân đau thắt ngực ổn định, nifedipine GITS dù không giảm tử vong nhưng cũng có lợi xét về mặt cải thiện triệu chứng (Bệnh nhân bớt triệu chứng nên không phải chụp mạch vành và mổ bắc cầu). Điều hết sức quan trọng là nifedipine GITS không tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim.
Vài tháng sau khi ACTION được công bố, đến lượt một nghiên cứu thứ hai đánh giá lợi ích của thuốc chẹn canxi DHP đối với người bệnh mạch vành là CAMELOT (Comparison of Amlodipine vs Enalapril to Limit Ocurrences of Thrombosis) được công bố. CAMELOT có cỡ mẫu nhỏ hơn ACTION (n = 1991). Trong CAMELOT thuốc chẹn canxi DHP amlodipine dù không giảm tử vong nhưng cũng giảm nhu cầu tái tưới máu mạch vành và giảm nguy cơ phải nhập viện vì đau thắt ngực so với placebo.
Dựa trên những kết quả nghiên cứu khác nhau, bác sĩ Trí nhấn mạnh, nifedipine là thuốc chẹn canxi có cấu trúc DHP ra đời đầu tiên và nifedipine dạng GITS cũng là DHP thế hệ 2 đầu tiên được đưa vào dùng trong lâm sàng. Do vậy, thuốc này có một nguồn dữ liệu lâm sàng rất phong phú, được ủng hộ bởi nhiều thử nghiệm lâm sàng lớn có tính tiên phong. Hàng loạt nghiên cứu với những DHP khác được công bố sau này đã tái khẳng định sự đúng đắn của những kết luận được rút ra từ INSIGHT, ACTION và ENCORE. Từ những chứng cứ này, vị trí của thuốc chẹn canxi DHP đã được xác lập một cách vững chắc trong điều trị tăng huyết áp như một chọn lựa đầu tay, cũng như trong điều trị bệnh mạch vành như một biện pháp quan trọng để giảm triệu chứng và cải thiện chất lượng sống của người bệnh.
Mai Trang