Dấu ấn sinh học Heart type Fatty Acid Binding Protein (H-FABP) là một chất chỉ điểm sinh học sớm, chỉ trong vòng 30 phút sau khởi phát, protein này đã tăng rất nhanh. Đây là dấu ấn chẩn đoán giai đoạn sớm 0-6 giờ, giờ vàng của nhồi máu cơ tim cấp góp phần tích cực vào việc phân tầng nguy cơ, tiên lượng và quyết định phương thức điều trị cho người bệnh.
Tại Hội nghị Khoa học Tim mạch miền Trung – Tây Nguyên lần thứ 8 được tổ chức tháng 12/2015, tác giả Giao Thị Thoa – Đại học Y Dược Huế cùng với cộng sự báo cáo nghiên cứu “Sự biến đổi nồng độ H-FABP trong chẩn đoán sớm nhồi máu cơ tim cấp”.
Nghiên cứu được thực hiện từ tháng 3/2014 đến tháng 6/2015, với hai mục tiêu: Đánh giá sự biến đổi của H-FABP ở bệnh nhân nhồi máu cơ tim cấp ở thời điểm trước 6 giờ và sau 24 giờ, mục tiêu 2 là xác định độ nhạy, độ đặc hiệu, giá trị dự báo dương tính và dự báo âm tính, điểm cắt của H-FABP, so sánh với Hs-Troponin T.
Kết quả nghiên cứu cho thấy có 84 bệnh nhân nhồi máu cơ tim cấp và 28 người tình nguyện, khỏe mạnh, không mắc bệnh lý tim mạch tham gia nghiên cứu. Đối với tiêu chuẩn đối tượng nghiên cứu nhóm bệnh: Bệnh nhân có biểu hiện lâm sàng và điện tâm đồ theo dõi nhồi máu cơ tim cấp, nhập viện trước 24 giờ kể từ khi khởi phát bệnh tại Bệnh viện Đà Nẵng. Những đối tượng có suy thận, thuyên tắc phổi, tổn thương não, chấn thương cơ xương, nhập viện muộn sau 24 giờ kể từ khi phát bệnh đều loại trừ.
Tuổi trung bình của nhóm bệnh là 62,5, tuổi trung bình của nhóm chứng là 55,4. Về giới tính nam giới gấp 3 lần so với nữ giới ở nhóm bệnh, còn ở nhóm chứng gấp 2 lần.
Theo tác giả nghiên cứu, H-FABP là một loại protein ổn định. Ở trạng thái sinh lý bình thường H-FABP hiện diện với nồng độ thấp trong máu. Kết quả nghiên cứu của tác giả bệnh nhân nhồi máu cơ tim cấp, khi H-FABP ≥ 6,6ng/ml được xem là dương tính. Các tiến bộ về chỉ điểm sinh học về cơ tim đã đưa ra định nghĩa mới về nhồi máu cơ tim, troponin tim được xem như là chất chỉ điểm sinh học vàng của nhồi máu cơ tim. Hạn chế của Troponin, nó không phải là dấu ấn sớm cho nhồi máu cơ tim cấp, lý do vì Troponin là protein cấu trúc mô co bóp việc phóng thích vào máu phụ thuộc vào sự phân hủy của actin và myosin, hơn nữa với trọng lượng phân tử cao (37KDa) nên chỉ có thể phát hiện Troponin trong máu ngoại biên sau 3-8 giờ. Trong khi đó H-FABP với những đặc điểm ưu việt, là protein định vị ở bào tương, có kích thước nhỏ, trọng lượng phân tử thấp (14KDa) và nồng độ cao trong tế bào cơ tim, ngay khi một lượng nhỏ mô tim bị hủy hoại do thiếu máu, H-FABP nhanh chóng rò rỉ qua các khoảng kẻ ra ngoài, dẫn đến gia tăng nhanh nồng độ trong huyết thanh, nhanh hơn cả myoglobin, có độ đặc hiệu cho tế bào cơ tim gấp 20 lần so với myoglobin H-FABP tăng lên trong vòng 30 phút sau khởi phát, tăng nhanh ở thời điểm 0-6 giờ, đạt đỉnh sau 6-12 giờ và trở về bình thường sau 24-36 giờ.
Trong nghiên cứu của tác giả kết quả cho thấy H-FABP tăng lên rất sớm ở thời điểm 0-3 giờ, nhanh chóng đạt đỉnh sau 6-12 giờ với nồng độ trung bình là 245,13ng/ml và trở về bình thường sau 36 giờ. Trong khi đó Hs-Troponin T xuất hiện chậm hơn trong máu sau 3-6 giờ, đạt đỉnh sau 12-24 giờ với nồng độ trung bình là 2,56ng/ml; nồng độ 2 xét nghiệm này có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê (p<0,05).
Kết quả nghiên cứu cũng cho thấy điểm cắt của H-FABP là 6,6ng/ml, độ nhạy 88%, độ đặc hiệu 82%; so sánh với Hs-Troponin T điểm cắt là 0,014ng/ml, độ nhạy 82%, độ đặc hiệu 96,4%. Nếu phối hợp H-FABP và Hs-Troponin T thì độ nhạy tăng lên 92,6%, độ đặc hiệu 82,1%. Như vậy sự phối hợp của dấu ấn nhạy cảm H-FABP để nhận biết sớm và Hs-Troponin T cho sự xác định muộn được đề cập để tối ưu hóa chẩn đoán, giảm được nguy cơ loại trừ sai bệnh nhân nhồi máu cơ tim, đồng thời giúp cho việc phân tầng nguy cơ và tiên lượng bệnh tốt hơn, đạt được mục đích cuối cùng là không để chậm trễ điều trị và bỏ sót chẩn đoán.
Chúng ta biết rằng nhồi máu cơ tim cấp là cấp cứu nội khoa nguy hiểm. Báo cáo Hội Tim mạch Hoa Kỳ năm 2014, tỷ lệ mắc nhồi máu cơ tim hàng năm là 515.000 trường hợp, có 205.000 trường hợp nhồi máu cơ tim tái phát. Tại Trung Quốc tỷ lệ chết do bệnh mạch vành là 100/100.000 ở nam giới và 69/100.000 ở nữ giới. Việc chẩn đoán và điều trị sớm đóng vai trò quyết định trong việc cứu sống bệnh nhân. Tuy nhiên việc chẩn đoán sớm còn gặp nhiều khó khăn vì triệu chứng lâm sàng không điển hình, hình ảnh ECG không rõ ràng; các chất chỉ điểm sinh học myoglobin, CK, CK-MB phóng thích chậm trễ vào máu, hoặc không đặc hiệu cho cơ tim. Đối với Hs-Troponin T thường không được tìm thấy ở giai đoạn trước 4-6 giờ. Dấu ấn sinh học Heart type Fatty Acid Binding Protein (H-FABP) là một chất chỉ điểm sinh học sớm, chỉ trong vòng 30 phút sau khởi phát, protein này đã tăng rất nhanh và có độ đặc hiệu cho tế bào cơ tim gấp 20 lần so với myoglobin. Đây là dấu ấn chẩn đoán giai đoạn sớm 0-6 giờ, giờ vàng của nhồi máu cơ tim cấp góp phần tích cực vào việc phân tầng nguy cơ, tiên lượng và quyết định phương thức điều trị cho người bệnh.
Trần Mai