Nhóm tác giả nghiên cứu Phạm Ngọc Hải, Đào Văn Nhân, Đặng Ngọc Trí cùng cộng sự Khoa Ngoại Thần kinh và Cột sống- Bệnh viện Đa khoa tỉnh Bình Định đã báo cáo nghiên cứu “Đánh giá kết quả điều trị trượt đốt sống thắt lưng bằng phẫu thuật cố định ốc chân cung và hàn xương liên thân đốt lối sau” tại Hội nghị Phẫu thuật Thần kinh lần thú 16 được tổ chức tại TP Nha Trang tháng 12/2015.
Nghiên cứu được thực hiện trên 60 bệnh nhân trượt đốt sống thắt lưng được điều trị tại Khoa Ngoại Thần kinh và Cột sống - Bệnh viện Đa khoa tỉnh Bình Định từ tháng 1/2013 đến tháng 9/2015. Qua đặc điểm lâm sàng, hình ảnh X-quang, cộng hưởng từ MRI đánh giá kết quả phẫu thuật dựa trên thang điểm Prolo với 3 mức độ: tốt khi Prolo > 8 điểm; khá khi Prolo 6-7 điểm và ở mức trung bình khi Prolo < 5 điểm.
Kết quả nghiên cứu cho thấy tuổi trung bình đối tượng nghiên cứu là 52; người cao tuổi nhất là 69 và thấp nhất là 35 tuổi. Lứa tuổi 40-60 chiếm tỷ lệ cao nhất 83%. Trong 60 trường hợp nghiên cứu, nữ giới có 48 bệnh nhân, gấp 4 lần so với nam giới. Thành phần nông dân, công nhân chiếm tỷ lệ 50%; công chức văn phòng chiếm 20%. Thời gian đối tượng nghiên cứu bắt đầu đau đến khi được phẫu thuật chiếm nhiều nhất là 12-24 tháng, tỷ lệ hơn 50%. Còn lại là 6-12 tháng và trên 24 tháng. Đối với kết quả khảo sát triệu chứng lâm sàng, đau thắt lưng chiếm tỷ lệ 100%; đi lặc cách hồi chiếm 46,7%; đau lan xuống chân theo rễ thần kinh chiếm 40%; dấu bậc thang chiếm 16,7% và dị cảm, tê rần, yếu chi chiếm 6,7%. Đối với độ trượt đốt sống, kết quả nghiên cứu cho thấy độ di lệch trược đốt sống độ 1 chiếm tỷ lệ nhiều nhất là 53,4%; độ 2 chiếm 43,3% và độ 3 có 2 trường hợp (3,3%).
Về vị trí tầng trượt, tầng L4 chiếm 60% nhiều nhất, tiếp theo là tầng L5 36,7%; cả hai tầng L4 và L5 có 2 trường hợp (3,3%). Qua phim cộng hưởng từ cho thấy loại thương tổn phối hợp với trượt đốt sống, loại thương tổn thoái hóa đĩa đệm chiếm 100%, tiếp theo là thương tổn dây chằng vàng 90%, hẹp ống sống chiếm gần 50% và hẹp lỗ liên hợp chiếm 40%.
Theo BS.Phạm Ngọc Hải, thời gian phẫu thuật trung bình của các trường hợp nghiên cứu là 177 phút, ca mổ lâu nhất là 220 phút, ca mổ nhanh nhất là 150 phút. Trung bình mỗi ca mổ số lượng máu truyền cho người bệnh là 250 ml. Kết quả đánh giá lâm sàng theo thang điểm Prolo khi ra viện mức độ tốt có tỷ lệ là 77,7%, mức độ khá có 10 trường hợp và mức độ trung bình 04 trường hợp (6,6%). kết quả lâm sàng sau tái khám 1 đến 3 tháng ở mức độ tốt là 54 trường hợp (90%); mức độ khá chiếm tỷ lệ 10%. Đối với kết quả hàn xương theo dõi được 40 trường hợp sau 3 tháng; có 38 trường hợp liền xương (95%); có 02 trường hợp không liền xương. Các trường hợp liền xương tốt, có bè xương bắt ngang qua chỗ tiếp xúc giữa khoảng liên thân đốt đạt tỷ lệ 95%. Không cử động trên X-quang động, không có khoảng trống giữa xương ghép và thân đốt chiếm tỷ lệ 95%.
Theo tác giả nghiên cứu, trượt đốt sống là một bệnh khá phổ biến gây ra chứng đau thắt lưng. Bệnh chiếm tỷ lệ khoảng 5% dân số. Trượt đốt sống là sự di chuyển bất thường ra phía trước của thân đốt sống cùng với cuống, mỏm ngang và diện khớp phía trên so với đốt dưới. Bệnh thường gặp ở lứa tuổi trung niên, làm giảm khả năng lao động, sinh hoạt, chất lượng sống của người bệnh. Đối với triệu chứng đau thắt lưng do nhiều nguyên nhân gây ra như do mất vững cột sống thắt lưng, do thoái hóa đĩa đệm  và khối mấu khớp, đau cơ học do phân phố lực bất thường trên cao nguyên sống của đĩa đệm bị thoái hóa. Còn đi lặc, đau cách hồi thần kinh là do tình trạng hẹp ống sống thứ phát do trượt, do phì đại dây chằng vàng và khối mấu khớp làm cho lòng ống sống hẹp lại. Khi trượt đốt sống gây hẹp lỗ liên hợp, hoặc thoái hóa phì đại khối khớp bên gây hẹp ngách bên, do viêm dính…sẽ gây chèn ép rễ thần kinh, đau lan xuống chân, đau phân bố theo sơ đồ cảm giác do rễ thần kinh đó chi phối. Ở những bệnh nhân có thể trạng gầy có thể gặp dấu hiệu bậc thang do trượt độ cao. Trong những ca bệnh diễn biến kéo dài, bệnh nhân phải chịu đựng lâu, đến viện muộn do điều trị nội khoa bảo tồn nhưng không có kết quả. Đối với vị trí tầng trượt, nguyên nhân do khuyết eo thì đốt sống L5 bị trượt nhiều nhất; trong trượt đốt sống do thoái hóa thì thường gặp ở tầng L4.
Phương pháp điều trị phẫu thuật cố định cột sống qua cuống chân cung bằng nẹp vít và ghép xương là biện pháp kỹ thuật đang ngày càng phổ biến trên thế giới và trong nước.
Tường Huân