Tại Hội nghị khoa học Tim mạch miền Trung- Tây Nguyên lần thứ 8 được tổ chức tháng 12/2015, nhóm tác giả Nguyễn Thị Hồng Loan, Nguyễn Anh Vũ- Trường Đại học Y Dược Huế báo cáo “Nghiên cứu cấu trúc và huyết động thất trái ở phụ nữ mang thai trước và sau sinh bằng siêu âm Doppler”.
Nghiên cứu được thực hiện trên 33 phụ nữ mang thai tháng thứ 9 khỏe mạnh không bị bệnh lý tim mạch tại phòng khám Sản- Bệnh viện Trường Đại học Y Dược Huế. Tất cả đối tượng nghiên cứu đều được tiến hành siêu âm tim, thực hiện 2 lần; lần 1: thời điểm mang thai tháng thứ 9 (36-41 tuần), lần 2 sau sinh 4 tuần. Theo tác giả nghiên cứu, trên mặt cắt dọc cạnh ức sử dụng các phép đo trên siêu âm M-mode và 2D đo các chỉ số cấu trúc thất trái: đường kính thất trái, bề dày vách liên thất, bề dày thành sau thất trái, đường kính nhĩ trái, tính khối cơ thất trái. Sử dụng siêu âm Doppler tim để tính thể tích tống máu và cung lượng tim. Đo đường kính đường ra thất trái; đo ở chỗ bám van động mạch chủ đầu giữa kỳ tâm thu; đo tích phân vận tốc thời gian dòng chảy động mạch chủ. Thể tích tống máu (SV) = S lòng chảy x VTI. Đo cung lượng tim (CO) và chỉ số tim (CI) = CO/ diện tích da cơ thể (BSA).
Kết quả nghiên cứu cho thấy độ tuổi trung bình đối tượng nghiên cứu là 27,42; tuổi lớn nhất là 40, tuổi nhỏ nhất là 20. Diện tích da cơ thể (BSA) trung bình đối tượng nghiên cứu tại thời điểm trước sinh và sau sinh là 1.59 + 0,11m2; 1.48 + 0,11m2 (p<0,001). Về đặc điểm thai nhi, tuổi thai trong nghiên cứu có tuổi thai trung bình là 38,24 tuần; cân nặng trung bình là 3,069 gram. Về huyết động lâm sàng của mẹ, có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa nhịp tim và sức cản mạch máu ngoại biên của giai đoạn trước sinh với sau sinh. Các chỉ số huyết áp không có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê.
Theo tác giả nghiên cứu, kết quả nghiên cứu cho thấy có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê hai giai đoạn trước sinh và sau sinh của các chỉ số cấu trúc thất trái; cụ thể LAD (31.02 + 3,83mm; 28.88 + 3,08mm), p<0,001; LVDd (45.94 + 3,87mm; 44.74 + 3,69mm), p<0,001; IVSd; LVPWd; LVOT và LVM đều cho kết quả có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê (p<0,001). Sự biến đổi cấu trúc của thất trái là nhằm đáp ứng với nhu cầu của cơ thể mẹ và sự phát triển của thai nhi. Khởi đầu là sự dày lên của vách liên thất, khối cơ thất trái và biến đổi kích thước của các buồng tim. Tuy nhiên, đây được xem là sự phì đại sinh lý, không ảnh hưởng lâu dài tới chức năng tim. Trong quá trình mang thai, người mẹ sẽ có hiện tượng tăng thể tích tuần hoàn, tăng gánh áp lực, cơ tim sẽ bù trừ bằng cách tăng độ dày thành tim để giảm gánh nặng huyết động. Tất cả những thay đổi đó sẽ trở về bình thường sau sinh.
Tác giả nghiên cứu cũng cho thấy kết quả cung lượng tim gia tăng có ý nghĩa thống kê trong giai đoạn trước sinh và sau sinh, đây là kết quả của việc gia tăng nhịp tim (86,36 lần /phút so với 70,45 lần/phút; p<0,001) và thể tích tống máu cũng như sự giảm sức cản của mạch máu ngoại biên trong suốt quá trình mang thai. Đây cũng là kết quả của sự biến đổi hệ thống nội tiết, thích ứng với quá trình mang thai. Nồng độ Angiotensin huyết tương sẽ tăng lên gấp vài lần kèm theo quá trình tăng nồng độ Estrogen, dẫn đến làm tăng nhịp tim, tăng lưu lượng tuần hoàn, đảm bảo cho nhu cầu tăng chuyển hóa, sự phát triển của thai cũng như đáp ứng được quá trình thay đổi của người mẹ về tử cung, phần phụ.
BS.Nguyễn Thị Hồng Loan đã rút ra kết luận từ nghiên cứu 33 phụ nữ mang thai khỏe mạnh trước và sau sinh bằng siêu âm Doppler tim là có sự gia tăng có ý nghĩa thống kê của kích thước nhĩ trái, đường kính thất trái tâm thu, đường kính đường ra thất trái, khối lượng cơ thất trái trong giai đoạn mang thai; có sự gia tăng có ý nghĩa thống kê của cung lượng tim, thể tích tống máu, nhịp tim trong giai đoạn trước sinh; có sự gia tăng kích thước nhĩ trái, đường kính thất trái cuối tâm thu, đường kính đường ra thất trái, khối cơ thất trái và các chỉ số khối cơ thất trái khi có sự gia tăng cân nặng thai (p<0,05); thể tích tống máu, cung lượng tim càng tăng khi cân nặng thai càng tăng (p<0,05).
Chúng ta biết rằng, trong quá trình mang thai cơ thể người phụ nữ có rất nhiều sự thay đổi về giải phẩu và sinh lý nhằm mục đích thích ứng với quá trình mang thai, đặc biệt là tim mạch. Những thay đổi đó chủ yếu là về huyết động, cấu trúc và chức năng của tim. Sự thay đổi huyết động là lâu dài và tăng dần gánh nặng lên hệ thống tuần hoàn. Ở phụ nữ mang thai, những thay đổi tự nhiên về chức năng hệ tim mạch lúc thai kỳ có thể làm lầm tưởng hay che giấu bệnh lý tim mạch thực thể. Hiện nay siêu âm Doppler tim được xem là phương pháp có nhiều ưu điểm và phù hợp với Việt Nam với các đặc điểm đơn giản, chi phí thấp, không xâm lấn và an toàn với người phụ nữ.
Mai Trang