Tăng huyết áp, bệnh lý mạch vành hiện nay đang gia tăng. Phì đại thất trái là biến chứng thường gặp nhất của tăng huyết áp. Nhiều nghiên cứu về dịch tễ đã chứng minh phì đại thất trái là một yếu tố giúp tiên đoán rất quan trọng của tai biến và tử vong do nguyên nhân tim mạch ở bệnh nhân tăng huyết áp. Nguy cơ tai biến, tử vong do nguyên nhân tim mạch và tử vong ở các trường hợp có phì đại thất trái cao gấp 2-4 lần so với các trường hợp có khối cơ thất trái bình thường. Nhiều tác giả nghiên cứu trên thế giới đã dùng chỉ số khối cơ thất trái dựa trên siêu âm tim để chẩn đoán phì đại thất trái vì giá trị chẩn đoán của nó cao hơn so với xét nghiệm điện tâm đồ.Thường 85% phì đại thất trái đồng tâm, 15% là không đồng tâm. Sự hiện diện của phì đại thất trái làm tăng tần suất nhồi máu cơ tim gấp 3 lần, suy tim gấp 4 lần và đột quỵ gấp 6 lần so với các bệnh nhân tăng huyết áp chưa có phì đại thất trái.
Tại Hội nghị khoa học Tim mạch miền Trung Tây Nguyên lần thứ 8 được tổ chức vào tháng 12/2015, tác giả Trần Kim Sơn – nghiên cứu sinh cùng các cộng sự Trường Đại học Y Dược Huế đã báo cáo nghiên cứu “Tương quan giữa điện tâm đồ và siêu âm tim trong chẩn đoán phì đại thất trái ở bệnh nhân tăng huyết áp”.
Nghiên cứu được thực hiện tại khoa Nội Tim mạch – Bệnh viện Đa khoa Trung ương Cần Thơ, có 80 bệnh nhân gồm 37 nam, 43 nữ tham gia nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu là bệnh nhân tăng huyết áp được chẩn đoán theo tiêu chuẩn của Hội Tim mạch học Việt Nam năm 2014, độ tuổi từ 34-95; các trường hợp tiền căn bị nhồi máu cơ tim, bệnh van tim, viêm màng ngoài tim hay tràn dịch màng ngoài tim, hình ảnh siêu âm không chuẩn hoặc không rõ nét đều không mời tham gia nghiên cứu. Tất cả đối tượng nghiên cứu được đo huyết áp 2-3 lần/lần khám, đo điện tâm đồ để đánh giá các chỉ số phì đại thất trái, chỉ số Sokolow-Lyon (S-L): S.V1 + R.V5/V6 # 35mm; chỉ số Cornell (C), tiêu chuẩn điện thế ở nam (CM): R.aVL+S.V # 28mm; ở nữ (CF): R.aVL + S.V3 # 20 mm. Nghiên cứu sử dụng thang điểm Romhilt-Estes (R-E); nếu lớn hơn hoặc bằng 4 điểm trở lên kết luận là phì đại thất trái. Đối với siêu âm tim lấy chỉ số khối cơ thất trái làm tiêu chuẩn vàng để chẩn đoán phì đại thất trái theo ASE 2005.
Theo BS Trần Kim Sơn, kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ phì đại thất trái trên kết quả siêu âm tim là 72,5%; tỷ lệ phát hiện phì đại thất trái trên điện tâm đồ theo chỉ số Sokolow-Lyon (S-L) là 27,5%; chỉ số Cornell ở nam giới (CM) có tỷ lệ là 29,73%; theo nữ giới (CF) có tỷ lệ là 30,23% và theo thang điểm Romhilt-Estes (R-E) là 27,5%.
Đối với kết quả nghiên cứu về mối tương quan giữa chỉ số khối cơ thất trái với điện tâm đồ; chỉ số Sokolow-Lyon (S-L) tương quan thuận vừa với chỉ số khối cơ thất trái (p < 0,0001); ở nam giới có tương quan thuận khá chặt (p = 0,001); còn đối với nữ giới tương quan thuận vừa (p = 0,005). Sử dụng từ thang điểm Romhilt-Estes (R-E) tương quan thuận vừa với chỉ số khối cơ thất trái (p < 0,001); tương quan thuận vừa ở nam (p = 0,007); tương quan thuận khá chặt ở nữ (p < 0,0001).
Kết quả tương quan đơn biến giữa chỉ số S-L với chỉ số khối cơ thất trái cho thấy có tương quan thuận với hệ số tương quan r = 0,480 và p < 0,0001. Phương trình hồi quy đơn tuyến tính dự báo S-L (y) (mm) theo chỉ số khối cơ thất trái (x) (g/m2) có dạng: y(mm)=12,984 + 0,118x (g/m2) với hệ số tương quan r = 0,480 và p < 0,001.
Còn kết quả tương quan đơn biến giữa CM với chỉ số khối cơ thất trái cho thấy có mối tương quan rất chặt với hệ số tương quan r = 0,700 và p < 0,0001; kết quả nghiên cứu cũng cho thấy CF có tương quan rất chặt với chỉ số khối cơ thất trái với hệ số tương quan r = 0,757 và p < 0,0001.
Kết quả theo thang điểm Romhilt-Estes (R-E) với chỉ số cơ thất trái cho thấy có tương quan thuận với hệ số tương quan r = 0,493 và p < 0,0001.
Theo tác giả nghiên cứu nhận định kết quả tỷ lệ phì đại thất trái trên điện tâm đồ ở bệnh nhân tăng huyết áp thấp hơn phì đại thất trái trên siêu âm tim, điều này cũng phù hợp với một số nghiên cứu trong và ngoài nước, và được giải thích do đồ thị ghi dòng điện tim phụ thuộc vào nhiều yếu tố như chỉ số khối cơ thể BMI, hình dạng của lồng ngực, sự rèn luyện thể lực, tư thế tim, tính dẫn điện của thành ngực; tràn dịch màng ngoài tim, sốt, cường giao cảm của từng người bệnh. Tác giả cũng lưu ý do bề dày thành ngực của nữ tăng bởi mô tuyến vú và khả năng sinh điện thế thấp hơn so với nam giới nên chỉ số Cornell CM, CF, chỉ số Sokolow-Lyon (S-L) cũng có sự khác nhau.
BS Trần Kim Sơn có kết luận cho nghiên cứu là chỉ số Sokolow-Lyon (S-L) tương quan thuận vừa với chỉ số khối cơ thất trái (p < 0,0001); tương quan thuận khá chặt ở nam giới (p = 0,0001); tương quan thuận vừa với nữ giới (p = 0,005); chỉ số Cornell tương quan rất chặt với chỉ số khối cơ thất trái ở cả hai giới với p < 0,0001. Thang điểm Romhilt-Estes (R-E) tương quan thuận vừa với chỉ số khối cơ thất trái (p < 0,0001). Tương quan thuận vừa ở nam giới (p < 0,007) tương quan thuận khá chặt chẽ ở nữ giới (p < 0,0001).
Thành Long