Nhiễm khuẩn vết mổ là những nhiễm khuẩn tại vị trí phẫu thuật trong thời gian từ khi mổ cho đến 30 ngày sau mổ với phẫu thuật không có cấy ghép và cho tới một năm sau mổ với phẫu thuật có cấy ghép bộ phận giả (phẫu thuật implant).
Kết quả giám sát toàn quốc tại Hoa Kỳ cho thấy nhiễm khuẩn vết mổ là một loại nhiễm trùng bệnh viện nói chung và có tỷ lệ tử vong khoảng 1,9%. Ở một số bệnh viện khu vực Châu Á như Ấn Độ, Thái Lan cũng như tại một số nước Châu Phi, nhiễm khuẩn vết mổ gặp từ 8,8% đến 024% người bệnh sau phẫu thuật. Tại Việt Nam, nhiễm khuẩn vết mổ xảy ra ở 5%-10% trong số khoảng 2 trịêu người bệnh được phẫu thuật hàng năm và là loại nhiễm khuẩn thường gặp nhất trong nhiễm khuẩn bệnh viện.
Nhiễm khuẩn vết mổ chủ yếu do ba yếu tố nguy cơ gây nên, bao gồm: yếu tố môi trường và phẫu thuật; yếu tố cơ địa bệnh nhân và yếu tố vi khuẩn. Ba yếu tố này tác động qua lại, đan xen với nhau làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn vết mổ. Để phòng chống nhiễm khuẩn vết mổ, con người có thể tác động vào yếu tố môi trường và phẫu thuật theo chiều hướng tích cực. Tuy nhiên, việc tác động đến các yếu tố còn lại cũng gặp những khó khăn nhất định. Bên cạnh đó, các nhóm yếu tố này lại tác động qua lại, đan xen lẫn nhau làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn vết mổ; dẫn đến tình trạng khó đưa ra các biện pháp dự phòng. Do đó việc tìm hiểu rõ các yếu tố nguy cơ nào đó đưa ra các biện pháp dự phòng nhiễm khuẩn vết mổ là một việc hết sức quan trọng.
Chỉ số SENIC là chỉ số giúp đánh giá nguy cơ nhiễm khuẩn vết mổ. Chỉ số SENIC càng cao thì nhiễm khuẩn vết mổ càng cao. Chỉ số SENIC ở mức 0 điểm thì bệnh nhân có nguy cơ nhiễm khuẩn vết mổ thấp, từ 0-1 điểm thì có nguy cơ nhiễm khuẩn vết mổ mức trung bình và >2 điểm thì có nguy cơ nhiễm khuẩn vết mổ ở mức cao.
Tại Khoa Ngoại - Bệnh viện Bạch Mai từ năm 2011-2013, nhóm tác giả nghiên cứu Phạm Văn Tâm, Nguyễn Ngọc Bích, Vũ Huy Nùng. Trường Cao đẳng Y tế Hà Nội, Trường Đại học Y Hà Nội đã tiến hành nghiên cứu đề tài” Một số yếu tố liên quan đến nhiểm khuẩn vết mổ các phẫu thuật tiêu hoá”.
Kết quả nghiên cứu có 3036 trường hợp mổ phẫu thuật tiêu hoá, có thời gian nằm viện ≥ 48 giờ tại Khoa Ngoại - Bệnh viện Bạch Mai đủ điều kiện tham gia nghiên cứu. Các bệnh nhân phẫu thụât tiêu hoá, đáp ứng tiêu chuẩn nghiên cứu được tiến hành: Thăm khám lâm sàng, cận lâm sàng, lấy mẫu xét nghiệm vi sinh nhằm xác định nhiễm khuẩn vết mổ và nguyên nhân nhiễm khuẩn vết mổ. Thông tin thu thập vào mẫu bệnh án nghiên cứu.
Theo phân tích của tác giả Phạm Văn Tâm cùng cộng sự, tỷ lệ nhiễm khuẩn vết mổ ở nhóm bệnh nhân có chỉ số SENIC từ 0-1 (1,5%) thấp hơn nhóm bệnh nhân có chỉ số SENIC từ 2-4 (5,98%). Bệnh nhân có chỉ số SENIC từ 2-4 có nguy cơ mắc nhiễm khuẩn vết mổ cao hơn 4,17 lần so với nhóm bệnh nhân có chỉ số SENIC từ 0-1; sự khác biệt không có ý nghĩa thống kê với 95% CI.
Về mối liên quan giữa chỉ số NNIS với nhiễm khuẩn vết mổ: tỷ lệ nhiễm khuẩn vết mổ ở nhóm bệnh nhân có chỉ số NNIS từ 0-1 (2,8%) thấp hơn nhóm bệnh nhân có chỉ số NNIS từ 2-3 (8,70%). Bệnh nhân có chỉ số SENIC từ 2-3 có nguy cơ mắc nhiễm khuẩn vết mổ cao hơn có ý nghĩa thống kê so với nhóm bệnh nhân có chỉ số SENIC từ 0-1 với tỷ số chênh OR=3,31 (95%CI: 2,11 – 5,18).
Kết quả nghiên cứu cũng cho thấy tỷ lệ mắc nhiễm khuẩn vết mổ ở bệnh nhân mổ cấp cứu (5,73%) cao hơn tỷ lệ nhiễm khuẩn vết mổ phiên (2,21%). Nguy cơ mắc nhiễm khuẩn vết mổ ở bệnh nhân mổ cấp cứu cao gấp 2,68 lần bệnh nhân mổ phiên (95%CI:1,81-3,99). Một điều rõ ràng là bệnh nhân mổ phiên được chuẩn bị trước mổ tốt hơn so với bệnh nhân mổ cấp cứu: do đó tỷ lệ nhiễm khuẩn vết mổ sẽ thấp hơn.
Tỷ lệ mắc nhiễm khuẩn vết mổ ở bệnh nhân có vết mổ Sạch + Sạch nhiễm (2,01%) thấp hơn bệnh nhân có vết mổ Nhiễm + Bẩn (5,92%). Nguy cơ mắc nhiễm khuẩn vết mổ ở bệnh nhân có vết mổ Nhiễm + Bẩn cao hơn 3,06 lần bệnh nhân có vết mổ Sạch + Sạch nhiễm (95CI: 2,05-4,59). Phẫu thuật nhiễm và bẩn có nguy cơ nhiễm khuẩn vết mổ cao hơn các loại phẫu thuật khác.
Thời gian phẫu thuật càng dài thì nguy cơ nhiễm khuẩn vết mổ càng cao. Bệnh nhân càng chịu đựng cuộc mổ kéo dài thì càng có khả năng phơi nhiễm với môi trường ô nhiễm và vi khuẩn cao. Đó chính là yếu tố thuận lợi để vi khuẩn xâm nhập và gây nhiễm khuẩn vết mổ sau này.
Tác giả nghiên cứu nhận xét có nhiều nghiên cứu trong và ngoài nước cho thấy các trường hợp có thời gian phẫu thuật >120 phút có tỷ lệ mắc nhiễm khuẩn vết mổ cao hơn bệnh nhân có thời gian phẫu thuật ≤ 120 phút (8,30% so với 3,01%; theo thứ tự). Nguy cơ mắc nhiễm khuẩn vết mổ ở nhóm bệnh nhân có thời gian phẫu thuật > 120 phút cao cao hơn 2,92 lần so với nhóm bệnh nhân có thời gian phẫu thuật ≤120 phút (95%CI: 1,76-4,85).
Bs Phạm Văn Tâm cũng báo cáo qua phân tích đơn biến cho thấy 8 yếu tố nguy cơ gây nhiễm khuẩn vết mổ bao gồm: chỉ số SENIC≥2; chỉ số NNIS≥2, hình thức phẫu thuật mổ cấp cứu, đường phẫu thuật không phải đường trắng giữa; phẫu thuật vết mổ nhiễm + bẩn; tạng liên quan ≥2; thời gian phẫu thuật> 120 phút và không sử dụng kháng sinh dự phòng. Tuy nhiên sau khi phân tích hồi qui đa biến cho thấy chỉ có 02 yếu tố: hình thức phẫu thuật mổ cấp cứu (OR=2,11; 95%CI: 1,34-3,31) và thời gian phẫu thuật >120 phút (OR = 2,36; 95%CI: 1,23-4,56) thực sự là những yếu tố nguy cơ gây nhiễm khuẩn vết mổ có ý nghĩa thống kê.
Hữu Cao