Từ tháng 10/2014 đến tháng 7/2015, tác giả Trương Thị Như Ý – Bệnh viện Lão khoa Trung ương tiến hành đề tài nghiên cứu “Yếu tố Von Willerbrand trong bệnh ĐTĐ type II ở người cao tuổi và mối liên quan với một số biến chứng mạch máu” nhằm 2 mục tiêu: (1) Mô tả đặc điểm của sự biến đổi nồng độ yếu tố Von Willerbrand ở các bệnh nhân ĐTĐ type II cao tuổi. (2) Nghiên cứu mối liên quan giữa yếu tố này với sự xuất hiện một số biến chứng mạch máu của ĐTĐ.
Đối tượng nghiên cứu gồm 74 bệnh nhân ĐTĐ type II ≥ 60 tuổi được theo dõi điều trị ngoại trú tại phòng khám Nội tiết khoa khám bệnh hoặc điều trị nội trú tại các khoa lâm sàng của Bệnh viện Lão khoa Trung ương.
Theo báo cáo phân tích của tác giả Trương Thị Như Ý, nồng độ trung bình của Von Willerbrand và tỷ lệ bệnh nhân có tăng nồng độ Von Willerbrand > 150% ở nhóm bệnh nhân ĐTĐ đều cao hơn rõ rệt so với nhóm chứng (p < 0,0001). Nguyên nhân gây ra hiện tượng này được cho là do tình trạng tăng đường máu đã trực tiếp tấn công và làm tổn thương các tế bào nội mạc bằng cách gắn không hồi phục với collagen và các protein cấu trúc dưới nội mạc mạch máu, tạo thành các sản phẩm độc hại AGE (advanced glycation end products). Khi các tế bào này bị tổn thương sẽ giải phóng ra Von Willerbrand và làm tăng nồng độ Von Willerbrand trong huyết tương. Các nghiên cứu can thiệp cho thấy điều trị kiểm soát tốt đường máu có thể giúp giảm nồng độ của yếu tố này.
Bên cạnh tình trạng tăng nồng độ Von Willerbrand ở nhóm bệnh nhân ĐTĐ, BS. Như Ý báo cáo có mối liên quan tỷ lệ thuận giữa nồng độ của yếu tố này với tuổi của người bệnh (p = 0,004). Bình thường, nồng độ Von Willerbrand trong huyết tương có sự dao động khá lớn (60-150%) do bị tác động bởi nhiều yếu tố sinh lý học và bệnh lý học, trong đó có yếu tố tuổi tác. Theo các nghiên cứu dịch tễ học trong cộng đồng cho thấy, nồng độ Von Willerbrand tăng dần theo tuổi với tốc độ trung bình 1-2% mỗi năm. Sự biến đổi nồng độ Von Willerbrand theo tuổi được cho là thứ phát sau sự hoạt hóa tế bào nội mạc mạch máu liên quan đến tuổi. Mối liên quan thuận giữa nồng độ Von Willerbrand và tuổi bệnh nhân ĐTĐ cũng đã được khẳng định bởi nhiều nghiên cứu của tác giả nước ngoài như Frankel, Greaves...
Kết quả nghiên cứu của BS. Như Ý cũng nhận thấy nồng độ Von Willerbrand có sự biến đổi thuận chiều với nồng độ % HbA1c, tuy nhiên, sự khác biệt giữa các nhóm là chưa có ý nghĩa thống kê, nguyên nhân có thể do cỡ mẫu nghiên cứu còn tương đối nhỏ, chưa đủ để tìm thấy sự khác biệt.
Tác giả nghiên cứu cũng lưu ý các nghiên cứu dịch tễ học trong cộng đồng cho thấy, nồng độ cao của Von Willerbrand có thể dự báo sự xuất hiện và tiến triển của các biến chứng tim mạch. Ở các bệnh nhân ĐTĐ type 2, tăng nồng độ của Von Willerbrand có thể được phát hiện trước sự xuất hiện của bệnh và có mối liên quan rõ rệt với sự tiến triển của các biến chứng mạch máu trong ĐTĐ. Như trong nghiên cứu của Frankel (2008), với cỡ mẫu 3.799 người, trong đó có các bệnh nhân ĐTĐ type 2, được theo dõi trong khoảng thời gian 11 năm để phát hiện các biến cố tim mạch và những yếu tố nguy cơ. Kết quả cho thấy, tăng nồng độ Von Willerbrand làm tăng rõ rệt nguy cơ xuất hiện các bệnh lý tim mạch ở những bệnh nhân ĐTĐ type 2 hoặc đề kháng insulin. Nguy cơ này không được ghi nhận ở những đối tượng không mắc 2 bệnh lý trên. Các tác giả nghiên cứu cho rằng, tăng nồng độ Von Willerbrand là môt yếu tố nguy cơ mạnh và độc lập đối với các bệnh lý tim mạch ở bệnh nhân ĐTĐ type 2 và đề kháng insulin. Trong nghiên cứu của Trương Thị Như Ý, tình trạng tăng nồng độ Von Willerbrand (>150%) cũng được ghi nhận có mối liên quan với sự xuất hiện của ít nhất 1 biến chứng mạch máu lớn (OR = 5,29; p = 0,0032). Ngoài ra, tỷ lệ nhồi máu não cũng tăng cao rõ rệt ở những bệnh nhân có nồng độ Von Willerbrand > 225% (OR = 4,63; p = 0,0036).
Mối liên quan giữa nồng độ Von Willerbrand với các biến chứng mạch máu, không chỉ làm tăng nguy cơ mắc các biến chứng mạch máu lớn, tăng nồng độ Von Willerbrand ở bệnh nhân ĐTĐ cũng được ghi nhân có liên quan với sự xuất hiện của các biến chứng mạch máu nhỏ. Nghiên cứu của tác giả El-Sersy (2014) cho thấy, nồng độ Von Willerbrand tăng cao rõ rệt ở những bệnh nhân ĐTĐ có tổn thương võng mạc so với những người không có các tổn thương này. Ngoài ra, nồng độ Von Willerbrand cũng dao động tỷ lệ thuận với mức độ của tổn thương võng mạc do ĐTĐ.
Tác giả Như Ý cũng báo cáo, ở nghiên cứu này có mối liên quan giữa biểu hiện tăng nồng độ Von Willerbrand (> 150%) với sự xuất hiện của bệnh lý thận do ĐTĐ (OR = 8,65; p = 0,043), tuy nhiên không tìm thấy mối liên quan giữa sự biến đổi nồng độ Von Willerbrand với các tổn thương võng mạc, có thể do cỡ mẫu nghiên cứu còn chưa đủ lớn để tìm thấy được sự khác biệt.
Nghi Anh