Theo Vụ Sức khỏe Bà mẹ - Trẻ em, Bộ Y tế, công tác chăm sóc sức khỏe sinh sản (SKSS) từ năm 2010 – 2015 đã được triển khai mở rộng, chương trình đã tập trung vào nhiều nội dung chăm sóc, chất lượng chăm sóc, qua đó góp phần vào việc thực hiện thành công các Mục tiêu phát triển thiên niên kỷ của Quốc gia cũng như các mục tiêu của chiến lược Dân số/SKSS Việt Nam.
Theo báo cáo của các cơ quan Liên Hiệp quốc như Tổ chức Y tế thế giới (WHO); UNICEF, Quỹ Dân số Liên Hiệp quốc, Ngân hàng Thế giới, Tạp chí Lacet, từ năm 2013, tử vong mẹ ở Việt Nam đã giảm còn khoảng 56,6/100.000 trẻ đẻ sống, đạt chỉ tiêu Thiên niên kỷ số 5 đặt ra là 58,3/100.000 trẻ đẻ sống. Những chỉ tiêu cơ bản phản ánh chất lượng chăm sóc sức khỏe bà mẹ, trẻ em như tỷ lệ phụ nữ được quản lý thai, tỷ lệ phụ nữ đẻ được khám thai > 3 lần trong 3 thời kỳ, tỷ lệ bà mẹ sinh đẻ có cán bộ y tế hỗ trợ, tỷ lệ bà mẹ và trẻ sơ sinh được chăm sóc tại nhà sau sinh.
Tác giả Trần Đăng Khoa cùng cộng sự Vụ Sức khỏe Bà mẹ - Trẻ em, Bộ Y tế đã thu thập số liệu công tác chăm sóc SKSS tại Trung tâm chăm sóc SKSS tỉnh của 63 tỉnh, thành phố trong giai đoạn 2010 – 2015; báo cáo thực trạng công tác chăm sóc SKSS trong toàn quốc. Tìm hiểu những khó khăn, tồn tại và các giải pháp thực hiện chăm sóc SKSS tại các tỉnh Điện Biên, Sơn La, Yên Bái, Gia Lai, KonTum, Ninh Thuận, Tây Ninh.
Tác giả nghiên cứu báo cáo, công tác chăm sóc SKSS có vai trò đặc biệt quan trọng đối với phụ nữ có thai. Kết quả phân tích cho thấy, các chỉ số thể hiện công tác chăm sóc SKSS đạt rất cao, tỷ lệ phụ nữ có thai được quản lý đạt 97,2%; phụ nữ có thai khám thai trên 03 lần đạt 90,6%; đẻ được cán bộ y tế đỡ đẻ đạt 98,3%. Chính nhờ những kết quả đó, đã góp phần toàn quốc giảm nhanh các tai biến sản khoa, giảm tử vong mẹ và tử vong trẻ em. Việc quản lý thai giúp ngành Y tế nắm bắt được toàn bộ số phụ nữ có thai trên địa bàn, có kế hoạch để cung ứng các dịch vụ y tế, thể hiện sự quan tâm, chăm lo của ngành Y tế đối với sức khỏe phụ nữ nói chung và phụ nữ có thai nói riêng. Khám thai, giúp cán bộ y tế, phụ nữ mang thai biết được tình trạng sức khỏe của phụ nữ mang thai, kịp thời phát hiện những bất thường, những bệnh lý để điều trị kịp thời, phát hiện các nguy cơ, các dấu hiệu của tiền tai biến sản khoa để dự phòng và lựa chọn các cơ sở y tế phù hợp để giảm thiểu các tai biến sản khoa, góp phần giảm tử vong mẹ, giảm tử vong sơ sinh. Thông qua khám thai giúp theo dõi quá trình phát triển thai nhi, phát hiện bất thường, dị tật, đây là kênh sàng lọc góp phần cải thiện giống nòi Việt Nam.
Tác giả nghiên cứu nhận xét, qua hoạt động của toàn mạng lưới chăm sóc SKSS từ Trung Ương đến xã, phường, thị trấn, kiến thức, thái độ, thực hành, ý thức chăm sóc sức khỏe của phụ nữ mang thai đã nâng lên rõ rệt, tỷ lệ phụ nữ mang thai được quản lý thai đạt cao 97,2%. Trong cả giai đoạn 2010 – 2015, tỷ lệ quản lý thai luôn đạt trên 95%, đạt mức độ bao phủ phổ cập, kể cả những vùng miền núi, vùng sâu, xa. Tỷ lệ phụ nữ mang thai được khám thai từ 03 lần trở lên trong 3 thời kỳ ở toàn quốc luôn duy trì ở mức 90%. Một vấn đề tác giả nghiên cứu quan tâm là tỷ lệ quản lý thai nghén ở các cơ sở y tế tư nhân, cung cấp chất lượng, thuận tiện; vấn đề báo cáo số liệu toàn cả hệ thống y tế công – y tế tư cần được cải thiện thêm trong thời gian đến.
Tác giả chia sẻ, khu vực miền núi phía Bắc, tỷ lệ khám thai 3 lần trong 3 kỳ thai nghén thấp hơn so với tỷ lệ chung toàn quốc; 80% so với 90%. Có lẽ nguyên nhân do việc khó khăn trong đi lại, điều kiện kinh tế xã hội khó khăn hơn. Đối với công tác tiêm phòng uốn ván, giai đoạn 2010 – 2015, thông qua công tác tiêm chủng mở rộng, cung cấp đủ vacxin, công tác truyền thông, vận động, người phụ nữ nhận thức được tầm quan trọng của việc tiêm phòng đủ các mũi vacxin uốn ván, nên kết quả tốt với tỷ lệ toàn quốc là 95,9%; ổn định qua các năm. Kết quả nghiên cứu cũng cho thấy có khoảng 29.000 bà mẹ đẻ không được nhân viên y tế đỡ, tập trung khu vực miền núi phía Bắc, Tây Nguyên và một số huyện miền núi miền Trung, Bắc Trung Bộ. Tỷ lệ bà mẹ/trẻ sơ sinh được chăm sóc sau sinh đạt 93%. Năm 2015, tỷ lệ chăm sóc trong tuần đầu tăng nhẹ so với giai đoạn 2010 – 2015.
Tác giả có kết luận, các chỉ số lĩnh vực chăm sóc SKSS Việt Nam giai đoạn 2010 – 2015 đã đạt được khá cao, thành tựu quan trọng của ngành Y tế; góp phần trực tiếp việc giảm tỷ lệ tử vong mẹ, giảm tử vong trẻ em; được cộng đồng quốc tế đánh giá cao. Tuy nhiên vẫn chú ý những vùng trung du, miền núi là những vùng có các chỉ số về chăm sóc SKSS thấp nhất so với các vùng khác. Tác giả khuyến nghị cần quan tâm đẩy mạnh hơn công tác truyền thông, vận động phụ nữ để có thực hành đúng như đi khám thai đầy đủ, đẻ tại cơ sở y tế hoặc cán bộ y tế được đào tạo đỡ đẻ tốt.
Anh Huy