Hiện nay các tiến bộ trong điều trị ung thư luôn được ứng dụng trên lâm sàng qua đó góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả điều trị bệnh ung thư.
Phương pháp xạ phẫu định vị ung thư gan là phân phát một liều xạ cao được chỉ định vào thể tích bia (khối u) và giảm thiểu được liều chiếu đến các mô lành xung quanh. Điều trị xạ phẫu ung thư gan liên quan chặt chẽ tới tổng liều xạ phẫu và kỹ thuật xạ. Gan nằm ở vị trí có nhiều cơ quan quan trọng liền kề như tim, dạ dày, thực quản, thận, tá tràng, tủy xương, phổi… do vậy việc đảm bảo tốt mô gan lành còn lại và các cơ quan khác là một nhiệm vụ đối với kỹ thuật xạ trị.
Theo PGS. Phạm Như Hiệp, Giám đốc Bệnh viện Trung ương Huế, điều trị xạ phẫu ung thư gan bằng kỹ thuật xạ trị điều biến liều theo thể tích khối u (VMAT) là một trong những phương pháp tối ưu. Sự kết hợp với hướng dẫn hình ảnh sẽ giúp giảm được sự chênh lệch về liều rất lớn giữa thể tích điều trị và mô lành xung quanh.
TS. Phạm Nguyên Tường, Phó Giám đốc Trung tâm Ung bướu Bệnh viện Trung ương Huế cho biết, trong xạ phẫu định vị, việc sử dụng những công cụ cố định bệnh nhân là rất quan trọng, cố định tư thế bệnh nhân tại Trung tâm Ung bướu Bệnh viện Trung ương Huế sử dụng bộ cố định Orfit, giúp cho vị trí, tư thế bệnh nhân được cố định không bị ảnh hưởng chênh lệch liều lượng tại thể tích u và các tổ chức mô xung quanh.
Tại vùng bụng các vị trí giải phẫu có thể thay đổi vì nhịp thở, do vậy Trung tâm sử dụng thiết bị ép bụng để làm hạn chế nhịp thở giúp hạn chế sự di lệch vị trí khối u. Phương tiện được sử dụng để tiến hành xạ phẫu định vị ung thư gồm máy xạ trị gia tốc tuyến tính có thiết bị sử dụng kilovotage cho phép thực hiện xạ trị dưới hướng dẫn hình ảnh; máy CT mô phỏng xạ trị chuyên dụng 4D; phần mềm lập kế hoạch điều trị 5.0; dụng cụ cố định bệnh nhân với bộ Orfit của Bỉ sản xuất. Các thiết bị kiểm chuẩn kế hoạch gồm phần mềm verisoft, thiết bị đo liều Detector 1500.
Theo TS. Phạm Nguyên Tường, quy trình thực hiện kỹ thuật gồm: (1) Tạo khuôn cố định và chụp CT mô phỏng; (2) Xác định các vùng thể tích liên quan, lập kế hoạch; (3) Kiểm tra chất lượng cho kế hoạch (QA); (4) Cone beam CT và thực hiện điều trị.
Sau khi tạo khuôn cố định và chụp CT mô phỏng; TS. Tường cho biết bác sĩ xạ trị xác định thông tin giải phẫu khối u và các tổ chức lành liền kề dựa trên hình ảnh kết hợp của CT, MRI, PET-CT. Sử dụng phương pháp lập kế hoạch nghịch đảo (inverse planning) bởi thuật toán Monte Carlo để lập kế hoạch điều trị. Sau khi lựa chọn các thông số về liều lượng, cung quay của chùm tia thì sự phân bố liều lượng cụ thể của các chùm tia nguyên tố tương ứng sẽ được thực hiện qua phần mềm máy tính. Các thuật toán được thực hiện qua nguyên lý tích chập.
Theo TS. Tường, do chuyển động của hệ thống Collirmator đa lá (MLC) là liên tục và thân máy quay quanh bệnh nhân nên có thể tạo ra những chùm tia với kích thước tùy ý. Trong quá trình lập kế hoạch phải đảm bảo đạt liều lượng tối ưu tại thể tích khối u, đồng thời giảm liều chiếu các tổ chức lành xung quanh. Trên cơ sở thể tích bia lâm sàng (CTV), thể tích bia lập kế hoạch (PTV) và các cơ quan nguy cấp đã được xác định, các bác sĩ của Trung tâm ung bướu Bệnh viện Trung ương Huế khảo sát so sánh và đánh giá trên 3 hình ảnh trực giao axial, coronal, sagittal và trên biểu đồ thể tích liều lượng (DVH) của kế hoạch.
TS. Tường cho biết, ở bước kiểm tra chất lượng kế hoạch (QA), các bác sĩ tiến hành kiểm tra kiểm chuẩn kế hoạch trên máy gia tốc phát ra bằng phần mềm versisoft, kế hoạch được phê duyệt cho điều trị khi chỉ số gamma đạt trên 95%. Ở bước cuối cùng là Cone beam CT, bệnh nhân được đặt đúng vị trí như lúc tạo khuôn chụp CT mô phỏng trên bàn điều trị, tiến hành dịch tâm theo kế hoạch chụp Cone beam CT bởi thiết bị hướng dẫn hình ảnh.
TS. Tường cho biết qua thực tế lâm sàng, liều chỉ định phụ thuộc vào vị trí và kích thước khối u; thể tích khối u càng nhỏ, có thể nâng liều tại u cao hơn, khối u nhận liều bức xạ tối ưu hơn. Đối với vị trí của khối u, tùy theo vị trí để các bác sĩ xạ phẫu quyết định cấp liều phù hợp vào tổ chức khối u; thường liều chỉ định từ 27,5Gy đến 50Gy/5Fx. Đối với bước đo kiểm tra liều kế hoạch (QA), việc đo kiểm trước khi điều trị rất quan trọng, kết quả đo sẽ cho bác sĩ xạ trị biết được liều bệnh nhân nhận được có giống như khi làm kế hoạch điều trị không. Thường tham gia điều trị một lần là 5 phút. Do vậy tạo được sự thoải mái cho người bệnh khi nằm xạ trị; thời gian bệnh nhân nằm viện điều trị cũng được rút ngắn; sai số giữa liều lượng tính toán và đo kiểm tra luôn nằm trong giới hạn cho phép đạt 98%; vấn đề cần quan tâm theo TS. Tường đó là phải an toàn, chính xác trong xạ trị; cải thiện chất lượng sống cho người bệnh ung thư đòi hỏi các bác sĩ mất nhiều thời trong việc lập kế hoạch điều trị và phương pháp này chi phí điều trị còn đắt tiền.
Hữu Cao