Ung thư vòm mũi họng (Nasppharyngeal Carcinoma-NPC) là ung thư hiếm gặp ở các nước châu Âu, châu Mỹ nhưng lại gặp nhiều ở Việt Nam.
Các biểu hiện của ung thư vòm mũi họng mượn triệu chứng của tai, mũi, hạch cổ to và liệt các dây thần kinh sọ não. Họng là một ống ở trong sâu nằm sau miệng, dẫn thức ăn và hơi thở, góp phần phát ra tiếng nói. Họng được chia ra họng trên (vòm họng), họng giữa ngang miệng và họng dưới thấp nhất. Họng trên, phần cao nhất nằm sau hốc mũi, cũng là vòm họng.
Ung thư vòm họng mọc từ các tế bào lớp lót (ung thư biểu mô hay carcinnôm); gặp thứ năm ở nam giới, khoảng tuổi 30-50; ở nữ giới ít hơn. Nghẹt mũi, chảy máu mũi một bên do ung thư bít phía sau hốc mũi, thấy ù tai hoặc không nghe rõ do chèn nghẹt vòi Eustache. Nhức đầu, sụp mí, mắt lé do bị ăn vào đáy sọ làm liệt các thần kinh sọ. Khi thấy hạch ở 2 bên cổ, thường có vài tháng, độ tuổi trên 40, nhức đầu, nghẹt mũi, ù tai cần phải cảnh giác bệnh.
Vừa qua, tác giả Vũ Trường Phong cùng cộng sự Bệnh viện Tai Mũi Họng Trung ương thực hiện nghiên cứu mô tả từng ca, tiến cứu báo cáo đề tài “Đối chiếu tổn thương thực thể và phân loại giai đoạn của ung thư vòm mũi họng với nhĩ đồ”. Có 374 tai ở 187 bệnh nhân được điều trị tại Khoa xạ I Bệnh viện K được mời tham gia nghiên cứu. Các đối tượng nghiên cứu được chẩn đoán xác định ung thư vòm họng qua lâm sàng nội soi và mô bệnh học tại Khoa Giải phẫu bệnh Bệnh viện K và Bệnh viện Tai Mũi Họng Trung ương. Đo nhĩ đồ và thính lực đơn âm trên máy.
Tác giả nghiên cứu báo cáo kết quả nghiên cứu, hình dạng nhĩ đồ không bình thường gặp do u hố Rosenmuller là 41,4%; gờ loa vòi là 35,7%; thành sau trên là 13,9%. Nhĩ đồ dạng III gặp nhiều nhất với tỷ lệ 47 trường hợp. Tác giả nghiên cứu cho biết, qua so sánh dạng nhĩ đồ của những tai ở hai nhóm thành bên và thành sau trên cho thấy vị trí u có ảnh hưởng rõ rệt đến rối loạn thông khí vòi nhĩ. U ở thành bên vòm gây rối loạn thông khí nhiều hơn hẳn so với những u xuất phát ở thành sau trên, điều này cho thấy có sự phù hợp với đặc điểm giải phẫu liên quan giữa vòi nhĩ tai giữa với vị trí xuất phát của u vòm.
Về đối chiếu nhĩ đồ với hình thái khối u, tác giả cho biết, tỷ lệ rối loạn thông khí vòi nhĩ ở người bệnh có u dạng sùi là 27%, trong đó nhĩ đồ dạng III là 9,7%; với u dạng sùi loét phối hợp tỷ lệ này là 13,7%. Tác giả lưu ý tỷ lệ rối loạn thông khí vòi nhĩ ở nhóm u thâm nhiễm, nếu u càng phát triển, mức độ xâm lấn càng cao, khả năng ảnh hưởng đến cơ quan vòi nhĩ sẽ càng nhiều.
BS.Vũ Trường Phong báo cáo về đối chiếu nhĩ đồ với hướng lan của khối u, khối u lan vào mũi xoang có tỷ lệ rối loạn thông khí vòi nhĩ là 21,4% thấp hơn những trường hợp u lan lên đáy sọ là 46,2%; u lan vào hố chân bướm là 31,3% và vòm họng miệng là 40% (p<0,05). Tác giả cho rằng, có sự khác biệt này là do khối u lan vào mũi xoang ít xâm lấn đến lỗ vòi và những cấu trúc giải phẫu liên quan của vòi nhĩ như cơ và sụn vòi, nên mức độ rối loạn thông khí nhĩ cũng ít hơn so với những trường hợp khác.
Phân tích về đối chiếu nhĩ đồ và phân loại khối u, khối u ở giai đoạn T1 có tỷ lệ nhĩ đồ bình thường là 91,1%; khi u ở giai đoạn T2 còn 81,6%; ở giai đoạn T3 và T4 là 58,8% và 57%. Tác giả nhấn mạnh, khi khối u càng phát triển lan rộng thì nhĩ đồ càng bị ảnh hưởng, trong đó nhĩ đồ dạng III-IV là những trường hợp có dịch trong hòm nhĩ ở giai đoạn u T1 chỉ có 5,5%; T2 có 6,6%; T3 là 28,7% và T4 là 27,3% (p<0,001). Tác giả cho rằng, không những tỷ lệ thông khí vòi nhĩ tăng theo sự phát triển của khối u mà cả mức độ rối loạn thông khí vòi nhĩ cũng tăng theo, điều này phù hợp với sự biến đổi nhĩ đồ theo giai đoạn bệnh.
BS.Vũ Trường Phong phân tích sự ảnh hưởng của giai đoạn u và giai đoạn bệnh tại nhĩ đồ trong nghiên cứu, tỷ lệ rối loạn thông khí vòi nhĩ tăng tỷ lệ thuận với giai đoạn phát triển khối u cũng như giai đoạn bệnh. Tác giả cho biết, theo kết quả nghiên cứu của các tác giả trong và ngoài nước, mô hình bệnh ung thư vòm họng tỷ lệ người mắc bệnh tăng theo giai đoạn bệnh, nghĩa là càng ở giai đoạn muộn lại càng có nhiều người bệnh đến điều trị. Khi đó đã có sự ảnh hưởng nặng nề của ung thư vòm họng tới chức năng thông khí vòi nhĩ, do vậy cần phát hiện chẩn đoán sớm bệnh để có được kết quả điều trị tốt và giảm ảnh hưởng của bệnh tới chức năng thông khí vòi nhĩ.
Tác giả nghiên cứu có kết luận (1) khối u ở thành bên có ảnh hưởng đến tỷ lệ rối loạn thông khí vòi nhĩ là 40%, khối u ở vị trí thành sau có tỷ lệ này là gần 14%; (2) Tỷ lệ rối loạn thông khí vòi nhĩ tăng tỷ lệ thuận với giai đoạn khối u (T) và giai đoạn bệnh ung thư vòm họng.
Văn Hanh