Theo các chuyên gia điều trị sốt xuất huyết, việc phát hiện sớm xuất huyết tiêu hóa có vai trò quan trọng trong công tác điều trị sốt xuất huyết Dengue (SXHD) ở trẻ em, đặc biệt là phòng những biến chứng nặng nề có thể xảy ra như sốc, suy đa tạng. Xuất huyết tiêu hóa ở bệnh nhi bị SXHD là thực tế hay gặp trên lâm sàng.

Từ tháng 12/2014 đến tháng 12/2015, nhóm tác giả nghiên cứu Lê Minh Dũng cùng cộng sự Bệnh viện Sản Nhi Trà Vinh; Bệnh viện Nông nghiệp Hà Nội và Bệnh viện 103 tiến hành nghiên cứu tiến cứu, mô tả cắt ngang có so sánh đối chứng, báo cáo đề tài “Nhận xét đặc điểm lâm sàng ở bệnh nhi sốt xuất huyết Dengue có xuất huyết tiêu hóa”.

Theo tác giả nghiên cứu, có 119 bệnh nhi điều trị nội trú tại Bệnh viện Nhi Đồng 1 được chọn mời tham gia nghiên cứu; được chẩn đoán SXHD theo tiêu chuẩn chẩn đoán Bộ Y tế năm 2011. Đối tượng nghiên cứu được chia thành 2 nhóm tương đương nhau về tuổi và giới: nhóm 59 bệnh nhi có xuất huyết tiêu hóa, nhóm chứng có 60 bệnh nhi không có xuất huyết tiêu hóa. Về chỉ số nghiên cứu, các dấu hiệu lâm sàng: mức độ sốt nhẹ, vừa, cao (nhiệt độ trên 39 độ C); về tiêu hóa gồm chán ăn, buồn nôn và nôn, đau bụng, gan to; biểu hiện xuất huyết gồm xuất huyết dưới da, chảy máu mũi, chảy máu răng, chảy máu tiết niệu.

BS.Lê Minh Dũng báo cáo, độ tuổi đối tượng nghiên cứu nhóm 6-10 tuổi chiếm 49,2%; tuổi dưới 1 chỉ có 01 trường hợp (1,7%). Tuổi trung bình đối tượng nghiên cứu là 7,29. Tác giả nghiên cứu lưu ý, tuổi là một biến quan trọng trong kết quả của nhiễm SXHD thứ phát. Tỷ lệ nhập viện và tử vong do DHF/DSS là cao nhất ở trẻ nhỏ và người già. Rủi ro dẫn đến tử vong ở trẻ em do nhiễm Dengue thứ cấp cao gấp 15 lần so với người lớn.

BS.Dũng báo cáo, tỷ lệ bệnh nhi nữ là 54,2% cao hơn nhóm nam là 45,8%. Sốt là dấu hiệu quan trọng, hay gặp trong nhiễm Dengue, là lý do chính bệnh nhi đi khám tại cơ sở y tế. Về mức độ sốt, ở nhóm bệnh nhi có xuất huyết tiêu hóa, chủ yếu bệnh nhi sốt mức độ nhẹ (37,5 - 38 độ C) chiếm 79,3%. Trong khi nhóm không có xuất huyết tiêu hóa chủ yếu bệnh nhi sốt mức độ vừa và cao trên 38 độ C, chiếm 55,9% (p < 0,01). Đặc điểm này được mô tả ở các nghiên cứu trong và ngoài nước. Cơ chế của sự khác biệt này chưa được làm rõ, cần có những nghiên cứu sâu hơn để giải thích, tác giả nghiên cứu khuyến nghị.

BS.Dũng cho biết, trong sốt Dengue biểu hiện của đường tiêu hóa rất đa dạng với nhiều mức độ khác nhau như buồn nôn, nôn, gan to, đau vùng gan, đau bụng, tiêu chảy. Trong đó 3 dấu hiện gan to trên 2cm, nôn nhiều và đau bụng vùng gan là các dấu hiệu có ý nghĩa để theo dõi và dự đoán SXHD nặng. Những triệu chứng này đều xuất hiện ở cả hai nhóm trong nghiên cứu; tuy nhiên triệu chứng nôn và đau bụng xuất hiện với tỷ lệ cao hơn có ý nghĩa thống kê ở nhóm có xuất huyết tiêu hóa; như vậy có thể dựa vào những dấu hiệu buồn nôn, nôn, gan to, đau vùng gan, đau bụng, tiêu chảy để dự báo nguy cơ xuất huyết tiêu hóa.

BS.Dũng cho biết, kết quả khảo sát 59 bệnh nhi SXHD có xuất huyết tiêu hóa, xuất huyết dưới da gặp phổ biến (67,8%), chảy máu chân răng có tỷ lệ 34%; chảy máu mũi là 27,1%; chảy máu tiết niệu là 3,4%. Điểm lưu ý là tất cả biểu hiện xuất huyết ở nhóm bệnh nhi có xuất huyết tiêu hóa đều gặp cao hơn so với nhóm bệnh nhi không có xuất huyết tiêu hóa, trong đó tỷ lệ xuất huyết dưới da là cao hơn và có ý nghĩa thống kê (p = 0,02). Đây là một phát hiện mới trong nghiên cứu, BS.Dũng nhấn mạnh; và dựa vào đó để dự đoán yếu tố nguy cơ xuất huyết tiêu hóa.

Về các triệu chứng tuần hoàn, tần số mạch trung bình ở nhóm xuất huyết tiêu hóa thấp hơn so với nhóm đối tượng nghiên cứu không có xuất huyết tiêu hóa (p < 0,001), trong khi không có sự khác biệt về huyết áp hay tỷ lệ sốc. Tác giả nghiên cứu cho rằng yếu tố máu mất do xuất huyết tiêu hóa không lớn và không phải là yếu tố chính chi phối mạch, có thể ở đây liên quan đến mức độ sốt. Ở nhóm bệnh nhi không có xuất huyết tiêu hóa có mức độ sốt vừa và cao hơn đối với nhóm bệnh nhi có xuất huyết tiêu hóa, tuy nhiên tác giả nghiên cứu lưu ý đây chỉ là giả thuyết, cần có thêm nhiều nghiên cứu sâu hơn để tìm hiểu cơ chế, giải thích rõ hơn.

Trong nghiên cứu tỷ lệ ban dát đỏ xuất hiện ít hơn ở nhóm chứng, có xuất huyết dưới da ở nhóm nghiên cứu là 15,2%; đối với nhóm chứng tỷ lệ này là 55% (p < 0,001); triệu chứng này thường gặp ở giai đoạn sốt.

Chúng ta biết rằng, xuất huyết tiêu hóa là biến chứng thường gặp trong sốt xuất huyết nhất là ở những bệnh nhi sốc kéo dài, gặp khó khăn trong điều trị và tỷ lệ tử vong cao. Xuất huyết tiêu hóa có thể xảy ra trước, trong hoặc sau giai đoạn sốc, cần được phát hiện sớm, điều trị truyền máu đúng, kịp thời. Bác sĩ không để xảy ra tái sốc hoặc sốc kéo dài giúp cho hạn chế được biến chứng xuất huyết tiêu hóa, kinh nghiệm cho thấy rất khó trong nhận biết và đánh giá chính xác xuất huyết tiêu hóa do bệnh nhân sốt xuất huyết có tình trạng cô đặc máu.